Begrippenlijst Eigentijdse Geschiedenis
Heilige Unie is een overeenkomst tussen leiders van verschillende Franse politieke
groeperingen om samen te werken tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Britse blokkade is een blokkade op zee van Groot-Brittannië op Duitsland tijdens de Eerste
Wereldoorlog. Dit belemmerde de Duitse oorlogsinspanning.
Totale oorlog is het concept dat geassocieerd wordt met de Eerste Wereldoorlog, waarbij de
oorlog de mobilisatie van alle grondstoffen en energie van een land nodig zijn.
Kriegsrohstoffabteilung (KRA) coördineerde de economie van Duitsland tijdens de oorlog.
Petrograd Soviet is de raad van leiders van stakingscommissies en legerofficieren, gekozen
in maart 1917, toen arbeiders uit Petrograd protesteerden tegen de ernstige oorlogstekorten.
Provisionele regering is het orgaan dat Rusland regeerde van maart tot november 1917
voordat de revolutie ontstond die het tsaristische regime omver wierp.
Vladimir Lenin was een Russische revolutionair en leider van de Bolsjewieken sinds 1903.
Hij bedacht de novemberrevolutie in 1917 en wierp de provisionele regering omver en
zorgde daarna voor een communistisch regime in Rusland.
Veertien Punten waren de voorstellen van Woodrow Wilson om een nieuwe internationale
orde te bewerkstelligen na de Eerste Wereldoorlog.
Vrede van Brest-Litovsk waren de wrede vredestermen die Duitsland stelde aan Rusland in
maart 1918.
Dolkstootlegende was het idee onder Duitsers na hun onverwachte verlies in de Eerste
Wereldoorlog dat politieke intriges en revolutie in eigen land de Duitse oorlogsinspanningen
saboteerden.
Verdrag van Versailles was de vredesonderhandeling in Parijs, die de winnaars oplegden
aan Duitsland in 1919.
Volkenbond was een internationale organisatie opgericht aan het einde van de Eerste
Wereldoorlog, zonder het lidmaatschap van de VS. Hoewel het pact een vreedzame
samenleving wilde en sancties tegen een lid dat oorlog voerde tegen de ideeën van de bond
in, faalde het in het tegenhouden van het geweld dat leidde tot de Tweede Wereldoorlog.
Maginot Line was een 200-mijl systeem van forten langs de oost-Franse grens, genoemd
naar de oorlogsminister André Maginot en gebouwd rond 1930. Het was een verdediging
tegen de Duitse frontale aanval. In 1940 kwamen de Duitsers toch binnen.
Fascisme is een gewelddadige, antidemocratische beweging opgericht door Benito
Mussolini in Italië in 1919. De term wordt gebruikt om Hitler’s Nazi-Duitsland te beschrijven
en andere bewegingen die de gedisciplineerde nationale solidariteit benadrukken en vijandig
zijn aan het liberale individualisme en het parlementaire systeem.
Komintern is de organisatie gesticht in maart 1919 door de communisten (Bolsjewieken) om
hun succes in Rusland te vertalen naar leiderschap van de internationale socialistische
beweging.
Nieuw Economisch Beleid (NEP) is een Russische economische liberalistische maatregel
om de economie uit de crisis te halen. De NEP herstelde de ruimte voor private
ondernemingen en stond het boeren toe om een deel van hun oogst te verkopen.
Joseph Stalin was een Sovietdictator die de NEP overboord gooide en een programma van
industrialisatie en landbouwcollectivisatie in gang zette. Hij beëindigde het Nazi-Soviet Pact
in 1939 en ging bij de Geallieerden na de Duitse inval in 1941.
Benito Mussolini was de stichter van de fascistische beweging en dictator in Italië.
Matteotti moord was de moord in 1924 van fascisten op de Italiaanse gematigde socialist
Giacomo Matteotti. De publieke oproer die hierop volgde zorgde ervoor dat Mussolini nog
radicaler werd en een nieuwe fascistische vorm van regering volgde.
Corporativisme is het systeem ontstaan in fascistisch Italië in 1926 dat zorgde dat mensen
in het publieke leven niet als burgers maar als producenten werden bestempeld door hun rol
in de economie.
, Gustav Stresemann was een Duitse staatsman in de Weimar Republiek. Hij zorgde voor
een vermindering van de Duitse herstelbetalingen en kwam met het Verdrag van Locarno,
die zorgde voor de opname van Duitsland in de Volkenbond in 1926.
Verdrag van Locarno (1925) tussen de Duitse Gustav Stresemann en de Franse Aristide
Briand. In dit verdrag accepteerden Frankrijk en Duitsland elkaars grenzen, zag Frankrijk af
van interventie in het Rijnland en accepteerde Duitsland wederom de demilitarisatie in dat
gebied.
Surrealisme is een literaire en artistieke beweging ontstaan in Parijs in de vroege jaren ’20.
Het zocht naar het ontdekken van het onderbewuste.
Bauhaus is een invloedrijke Duitse kunstschool, gesticht in 1919, die zocht naar het
aanpassen van eigentijdse materialen in nieuwe vormen van architectuur, ontwerp en
stadsplanning in antwoord op de culturele onzekerheid die heerste na de Eerste
Wereldoorlog.
Republiek van Weimar is de eerste Duitse democratie van 1918 tot 1933. De naam verwijst
naar de stad Weimar, waar de republiek in 1919 haar grondwet kreeg. Aan het hoofd stond
een gekozen Rijkspresident (Friedrich Ebert, Paul von Hindenburg).
P.W.A. Cort van der Linden (1846-1935) was een Nederlandse advocaat en liberaal
politicus. Van 1913 tot 1918 was hij premier. Hoewel hij zelf pro-Duits was, voerde hij een
neutrale politiek en hield daarmee Nederland buiten de oorlog. Dit was de beste oplossing,
omdat Nederland anders zijn overzeese koloniën kwijt zou raken.
Vergissing van Troelstra was een vergeefse oproep tot een socialistische revolutie in
Nederland in november 1918. Het was het gevolg van de economische malaise na de Eerste
Wereldoorlog en andere revoluties in Duitsland en Rusland. Door gebrek aan organisatie en
een tegenbeweging, liep de poging tot revolutie met een sisser af.
Collectivisatie is een Soviet-programma onder Stalin dat de landbouw anders vormgaf door
boeren te verplichten op boerderijen te werken, die door de staat werden georganiseerd om
snelle industrialisatie te bewerkstelligen.
Showprocessen zijn processen opgevoerd voor ideologische en propagandistische redenen
in de Sovjet-Unie.
GULAG verwijst naar het netwerk van gedwongen arbeid voor politieke gevangen in kampen
in de Sovjet-Unie. Er waren minstens 476 van zulke kampen.
Adolf Hitler was een Duitse dictator, wiens agressieve buitenlandse beleid leidde tot de
Tweede Wereldoorlog en wiens antisemitisme en raciale puurheid leidde tot het uitmoorden
van miljoenen mensen.
Nationale Socialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) was de politieke partij die
groeide door de beweging die Hitler maakte naar de macht.
Schutzstaffel (SS) was een speciaal geselecteerde Nazi elite, die werd vertrouwd met de
meest sensitieve ideologische taken van het Nazi regime. Zij waren verantwoordelijk voor
veel van de ernstigste gruweldaden.
Kristallnacht was een georganiseerde aanval door Nazi’s op Joodse ondernemingen en
synagogen in de nacht van 9 op 10 november 1938, veroorzaakt door de moord op een
Duitse diplomaat in Parijs.
Euthanasieprogramma is het Nazi programma van het systematisch doden van mensen die
de Duitse raciale gezondheid aantasten vanwege hun mentale of fysieke handicaps.
Volksfront is de term voor aan antifascistische alliantie van communisten van 1934 tot 1938
om verdere verspreiding van het fascisme te voorkomen.
Rome-Berlijn As is de alliantie tussen Nazi-Duitsland en Italië, die informeel begon in 1936,
en vastgelegd werd in een open militaire alliantie in het Pact van Staal in 1939.
Remilitarisatie van het Rijnland is de herbezetting van het Duitse Rijnland door Duitse
troepen in maart 1936, dat tegen het Verdrag van Versailles inging.
Appeasement was het beleid van de Britse minister Chamberlain om de crisis van 1938 met
Hitler te ontmantelen. Chamberlain stemde in met Hitlers eisen om Sudetenland te
annexeren, maar dit bleek alleen maar een stap dichter in de richting van de oorlog te zijn.
Heilige Unie is een overeenkomst tussen leiders van verschillende Franse politieke
groeperingen om samen te werken tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Britse blokkade is een blokkade op zee van Groot-Brittannië op Duitsland tijdens de Eerste
Wereldoorlog. Dit belemmerde de Duitse oorlogsinspanning.
Totale oorlog is het concept dat geassocieerd wordt met de Eerste Wereldoorlog, waarbij de
oorlog de mobilisatie van alle grondstoffen en energie van een land nodig zijn.
Kriegsrohstoffabteilung (KRA) coördineerde de economie van Duitsland tijdens de oorlog.
Petrograd Soviet is de raad van leiders van stakingscommissies en legerofficieren, gekozen
in maart 1917, toen arbeiders uit Petrograd protesteerden tegen de ernstige oorlogstekorten.
Provisionele regering is het orgaan dat Rusland regeerde van maart tot november 1917
voordat de revolutie ontstond die het tsaristische regime omver wierp.
Vladimir Lenin was een Russische revolutionair en leider van de Bolsjewieken sinds 1903.
Hij bedacht de novemberrevolutie in 1917 en wierp de provisionele regering omver en
zorgde daarna voor een communistisch regime in Rusland.
Veertien Punten waren de voorstellen van Woodrow Wilson om een nieuwe internationale
orde te bewerkstelligen na de Eerste Wereldoorlog.
Vrede van Brest-Litovsk waren de wrede vredestermen die Duitsland stelde aan Rusland in
maart 1918.
Dolkstootlegende was het idee onder Duitsers na hun onverwachte verlies in de Eerste
Wereldoorlog dat politieke intriges en revolutie in eigen land de Duitse oorlogsinspanningen
saboteerden.
Verdrag van Versailles was de vredesonderhandeling in Parijs, die de winnaars oplegden
aan Duitsland in 1919.
Volkenbond was een internationale organisatie opgericht aan het einde van de Eerste
Wereldoorlog, zonder het lidmaatschap van de VS. Hoewel het pact een vreedzame
samenleving wilde en sancties tegen een lid dat oorlog voerde tegen de ideeën van de bond
in, faalde het in het tegenhouden van het geweld dat leidde tot de Tweede Wereldoorlog.
Maginot Line was een 200-mijl systeem van forten langs de oost-Franse grens, genoemd
naar de oorlogsminister André Maginot en gebouwd rond 1930. Het was een verdediging
tegen de Duitse frontale aanval. In 1940 kwamen de Duitsers toch binnen.
Fascisme is een gewelddadige, antidemocratische beweging opgericht door Benito
Mussolini in Italië in 1919. De term wordt gebruikt om Hitler’s Nazi-Duitsland te beschrijven
en andere bewegingen die de gedisciplineerde nationale solidariteit benadrukken en vijandig
zijn aan het liberale individualisme en het parlementaire systeem.
Komintern is de organisatie gesticht in maart 1919 door de communisten (Bolsjewieken) om
hun succes in Rusland te vertalen naar leiderschap van de internationale socialistische
beweging.
Nieuw Economisch Beleid (NEP) is een Russische economische liberalistische maatregel
om de economie uit de crisis te halen. De NEP herstelde de ruimte voor private
ondernemingen en stond het boeren toe om een deel van hun oogst te verkopen.
Joseph Stalin was een Sovietdictator die de NEP overboord gooide en een programma van
industrialisatie en landbouwcollectivisatie in gang zette. Hij beëindigde het Nazi-Soviet Pact
in 1939 en ging bij de Geallieerden na de Duitse inval in 1941.
Benito Mussolini was de stichter van de fascistische beweging en dictator in Italië.
Matteotti moord was de moord in 1924 van fascisten op de Italiaanse gematigde socialist
Giacomo Matteotti. De publieke oproer die hierop volgde zorgde ervoor dat Mussolini nog
radicaler werd en een nieuwe fascistische vorm van regering volgde.
Corporativisme is het systeem ontstaan in fascistisch Italië in 1926 dat zorgde dat mensen
in het publieke leven niet als burgers maar als producenten werden bestempeld door hun rol
in de economie.
, Gustav Stresemann was een Duitse staatsman in de Weimar Republiek. Hij zorgde voor
een vermindering van de Duitse herstelbetalingen en kwam met het Verdrag van Locarno,
die zorgde voor de opname van Duitsland in de Volkenbond in 1926.
Verdrag van Locarno (1925) tussen de Duitse Gustav Stresemann en de Franse Aristide
Briand. In dit verdrag accepteerden Frankrijk en Duitsland elkaars grenzen, zag Frankrijk af
van interventie in het Rijnland en accepteerde Duitsland wederom de demilitarisatie in dat
gebied.
Surrealisme is een literaire en artistieke beweging ontstaan in Parijs in de vroege jaren ’20.
Het zocht naar het ontdekken van het onderbewuste.
Bauhaus is een invloedrijke Duitse kunstschool, gesticht in 1919, die zocht naar het
aanpassen van eigentijdse materialen in nieuwe vormen van architectuur, ontwerp en
stadsplanning in antwoord op de culturele onzekerheid die heerste na de Eerste
Wereldoorlog.
Republiek van Weimar is de eerste Duitse democratie van 1918 tot 1933. De naam verwijst
naar de stad Weimar, waar de republiek in 1919 haar grondwet kreeg. Aan het hoofd stond
een gekozen Rijkspresident (Friedrich Ebert, Paul von Hindenburg).
P.W.A. Cort van der Linden (1846-1935) was een Nederlandse advocaat en liberaal
politicus. Van 1913 tot 1918 was hij premier. Hoewel hij zelf pro-Duits was, voerde hij een
neutrale politiek en hield daarmee Nederland buiten de oorlog. Dit was de beste oplossing,
omdat Nederland anders zijn overzeese koloniën kwijt zou raken.
Vergissing van Troelstra was een vergeefse oproep tot een socialistische revolutie in
Nederland in november 1918. Het was het gevolg van de economische malaise na de Eerste
Wereldoorlog en andere revoluties in Duitsland en Rusland. Door gebrek aan organisatie en
een tegenbeweging, liep de poging tot revolutie met een sisser af.
Collectivisatie is een Soviet-programma onder Stalin dat de landbouw anders vormgaf door
boeren te verplichten op boerderijen te werken, die door de staat werden georganiseerd om
snelle industrialisatie te bewerkstelligen.
Showprocessen zijn processen opgevoerd voor ideologische en propagandistische redenen
in de Sovjet-Unie.
GULAG verwijst naar het netwerk van gedwongen arbeid voor politieke gevangen in kampen
in de Sovjet-Unie. Er waren minstens 476 van zulke kampen.
Adolf Hitler was een Duitse dictator, wiens agressieve buitenlandse beleid leidde tot de
Tweede Wereldoorlog en wiens antisemitisme en raciale puurheid leidde tot het uitmoorden
van miljoenen mensen.
Nationale Socialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) was de politieke partij die
groeide door de beweging die Hitler maakte naar de macht.
Schutzstaffel (SS) was een speciaal geselecteerde Nazi elite, die werd vertrouwd met de
meest sensitieve ideologische taken van het Nazi regime. Zij waren verantwoordelijk voor
veel van de ernstigste gruweldaden.
Kristallnacht was een georganiseerde aanval door Nazi’s op Joodse ondernemingen en
synagogen in de nacht van 9 op 10 november 1938, veroorzaakt door de moord op een
Duitse diplomaat in Parijs.
Euthanasieprogramma is het Nazi programma van het systematisch doden van mensen die
de Duitse raciale gezondheid aantasten vanwege hun mentale of fysieke handicaps.
Volksfront is de term voor aan antifascistische alliantie van communisten van 1934 tot 1938
om verdere verspreiding van het fascisme te voorkomen.
Rome-Berlijn As is de alliantie tussen Nazi-Duitsland en Italië, die informeel begon in 1936,
en vastgelegd werd in een open militaire alliantie in het Pact van Staal in 1939.
Remilitarisatie van het Rijnland is de herbezetting van het Duitse Rijnland door Duitse
troepen in maart 1936, dat tegen het Verdrag van Versailles inging.
Appeasement was het beleid van de Britse minister Chamberlain om de crisis van 1938 met
Hitler te ontmantelen. Chamberlain stemde in met Hitlers eisen om Sudetenland te
annexeren, maar dit bleek alleen maar een stap dichter in de richting van de oorlog te zijn.
