Samenvatting Psychopathologie (Psychiatrie, een inleiding)

Casussen altijd alle opties geven
Klinisch beeld geven vn een stoornis: hoe ziet de stoornis eruit in de praktijk
Kenmerken kunnen geven van een stoornis

Psychopathologie
1 introductie
Het aantal mensen dat ooit met een psychische stoornis te maken krijgt, is klein. FOUT, 50% vn de
mensen kamp in zijn leven met een psychische stoornis/wordt hiermee gediagnostiseerd. 20% à 30%
ervaarde het in het afgelopen jaar.
Psychische problemen als depressiviteit kunnen door mensen uit verschillende culturen verschillend
worden beleefd. JUIST, men duidt bv eerder fysieke symptomen aan als depressiviteit. Context is hier
heel belangrijk
Een paar honderd jaar geleden kon je in Londen, bij wijze van uitje, een kijkje nemen bij de bewoners
van het plaatselijke gesticht. JUIST, visie op afwijkende gedragingen verandert snel
(slingerbeweging). Men sloot hen toen op, dwangbuizen, aan kettingen,…

Is dit afwijkend? Het hangt af van de plaats, en context. Bv docent die zo komt lesgeven
 afwijkend, festival met emo-muziek  doodnormaal. Het straalt iets uit, waar je rekening
mee moet houden in bv een bedrijf waar men in maatpakken rondloopt

Casussen pg 3: Tot op een zeker niveau zijn deze verhalen niet afwijkend en
doodnormaal, maar bij alle 3 is er nood aan een psycholoog of psychiater. Er is iets aan de hand met
GGG (gevoelens, gedachten, gedrag).

Wat is afwijkend gedrag? Angst kan iets zeer goeds zijn bv angst vr vuur, je zal jezelf niet willen in
gevaar brengen. Mr als het angst is om uit je bed te komen, af te spreken, nr de bakker te gaan,… dit
is afwijkend!

Verliefd zijn, heel normaal. Hen stalken, verstikken, geen ruimte geven,… is niet meer normaal! Dit is
afwijkend.

Video stop labeling childeren: bv ADHD  kid, bipolar  artist,… men moet niet zo snel labelen, men is
bv wat prikkelgevoeliger/hoogsensitiever, maar dat is geen stoornis. Labelen gebeurt vaker ten
onpas door onopgeleiden. Iedereen kan je labelen als je dat zou willen, drm is het niet zo. Men moet
hier heel voorzichtig mee omgaan. Men is meer dan een trek, een symptoom.

1.1 Wat is afwijkend gedrag?
Psychiatrie: medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling van
psychische stoornissen (medisch oogpunt om om te gaan met psychisch
lijden)

Klinische psychologie: beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische
stoornissen en bevordering van psychische welbevinden (psychologisch
oogpunt om om te gaan met psychisch lijden)

Psychopathologie: middenweg tussen psychiatrie en klinische psychologie

 psychè (= ziel) + pathos (= lijden)
 deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
 Houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedragingen en gedachten
 Weten wat er aan de hand is en waarom men doet wat men doet
 beschrijven van psychische stoornissen, oorzaken ervan en behandeling

,Klinisch beeld vn een stoornis: hoe zie je het
Wat is de verklaring vr een bepaalde aandoening

psychische stoornis: geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragingen mét storing in het
functioneren en persoonlijk lijden

prevalentie van psychische stoornissen ooit in het leven en in de voorgaande twaalf maanden:




symptomen: specifieke eigenschappen of kenmerken die passen bij een bepaalde psychische stoornis

diagnostisch criterium: bepaalde verschijnselen ofsymptomen moeten voldoen aan bepaalde
voorwaarden, voordat we ze als afwijkend of passend bij een bepaalde stoornis beshouwen

Stigma – nochtans iemand met ‘psychische problemen’ is niet per definitie afwijkend – belang van
destigmatisering! (te gek campagne, rode neuzen dag, getuigenissen van BV’s,…). Hoewel het een
heel normaal onderwerp is die bij velen voorkomt toch zo’n groot stigma rond gemaakt.

Religieuze, morele, maatschappelijke oordelen – omgeving speelt belangrijke invloed in mate dat iets
als afwijkends wordt gezien!

Eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook rol in hoe je met mensen omgaat, hoe je hen
gaat behandelen en begeleiden. Je kijk op wat afwijkend is en wat niet krijgt kleur.
Dus: heel belangrijk van zicht te hebben op hoe je zelf in elkaar steekt want zo kan je beter
behandelen en begeleiden

1.2 Hoe definiëren we afwijkend gedrag?
 Medisch model -> biologische/genetische oorzaak, er is geen fout of juist oogpunt.
 Breder kijken: ‘psychische stoornis’ = bio psycho sociaal, soms kan je een ziekte perfect
biologisch verklaren, maar daar stopt het vaak niet.
 Iedereen heeft angst, verdriet, paniek, lusteloosheid,… maar wanneer afwijkend?
 Wanneer symptoom en wnr stoornis?  Diagnostisch criterium




!!!!

1.2.1 Criteria voor afwijkend gedrag:
1. Uitzonderlijk: iets wat we niet veel zien, wat we niet gewoon zijn. (prevalentie, cultuur, record)
maar bv een tijdritrijder, het is uitzonderlijk om zo snel te kunnen fietsen. Das geen stoornis he.
Mr bv iemand die dagdagelijks angst heeft, das wel niet normaal. Stemmen horen is bij ons
afwijkend, in andere culturen niet.
2. Sociaal afwijkend (cultuur, samenleving, generatie): alle samenlevingen hebben normen
(maatstaven) die bepalen welke vormen vn gedrag acceptabel zijn in een bepaalde context. Het
gaat over relatieve maatstaven en geen universele waarheden. Bv homosexualiteit werd gezien
als afwijkend tot 1970 (in onze generatie normaal), nu niet meer in onze cultuur, maar in ander
culturen is dit wel ng zo bv Oeganda.
3. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit (religie): wnr onze zintuigen en cognitieve
processen geen accurate mentale representaties van onze omgeving geven. Bv dingen horen,
voelen of zien die er niet zijn. mr in sommige culturen gaat men mensen in trance brengen en zo
dingen zien en dat is vr hen normaal

Psychopathologie 2

,Klinisch beeld vn een stoornis: hoe zie je het
Wat is de verklaring vr een bepaalde aandoening

4. Emotioneel lijden (afwezig of aanwezig?): persoonlijk lijden als gevolg van problematische
emoties zoals angst en depressie kan afwijkend zijn. Bv geen gevoelens meer hebben,
gedissocieerd zijn na een verlies van iemand dierbaars
5. Ongepast of contraproductief gedrag (ondanks neg gevolgen): gedrag dat gn bevrediging mr
onprettige gevoelens oproept, vinden we over het algemeen afwijkend. Bv overmatig
druggebruik of alcohol, er is een risico aan die leven in gevaar kan brengen mr het toch doen.
6. Gevaar (sociale context, religie): gedrag dat gevaar oplevert vr de betrokkene zelf of voor de
anderen, noemen we gewoonlijk afwijkend. Bv suïcidaliteit, als men aan het plannen is zijn leven
te eindigen. Geen normale reactie vr iemand van 20 jaar. Maar in sommige situaties is dit wel
een normale reactie, bv jezelf in gevaar brengen als soldaat in 1914
 afwijkend gedrag = op meerdere manieren definieerbaar. Meestal combinatie van deze
criteria. In bepaald opzicht afwijkend zijn ≠ geheel afwijkend zijn!
 Het begrijpen en verklaren van afwijkend gedrag berust op bijgeloof, religieuze verklingen,
vanuit biologisch perspectief,…

belangrijke vragen doorheen de cursus:

 Wat vinden we afwijkend en welke karakteristieken toont dit gedrag?
 Welke oorzaken zijn er voor dit afwijkend gedrag?
 Hoe wordt omgegaan met persoon die afwijkend gedrag vertoont?
 Draagt cultuur bij aan afwijkend gedrag? Zoja, hoe?

1.2.2 Culturele aspecten van afwijkend gedrag:
 gezondheid en ziekte verschilt van cultuur tot cultuur bv Indianen: ‘ziekten van de blanke
man’ (alc, drugs ziekten vn buitenaf) vs ‘indiaanse ziekten’ (probl in stam)
 afwijkend gedrag verschilt van cultuur tot cultuur bv angst in Westen (financieel) vs
Afrikaanse landen (voortplanting), stemmen horen in Westerse landen  psychisch probleem
vs als communicatie van geesten, dierbaren.
 terminologie verschilt van cultuur tot cultuur bv depressie: schuld/verdriet in Westen vs
hoofdpijn, vermoeidheid, zwakte in Oosten. Het is dus een uitdaging om erachter te komen
hoe verschillende culturen hiermee omgaan




turken linkten vooral fysieke symptomen

1.3 Historische visies op afwijkend gedrag:
1.3.1 Griekse oudheid: Hippocrates (ca 400 v.C.)
 Ziekten van lichaam & geest => gevolg van natuurlijke oorzaken, niet van bezetenheid
 Naturalistische verklaring=> evenwicht vs onevenwicht in humores / lichaamssappen
 Verstoring in humores => afwijkend gedrag
o ++Flegma (slijm) ~ flegmatiek traag, lethargisch
o ++Zwarte gal ~ melancholie depressief
o ++Bloed ~ sanguinisch opgewekt, zelfverzekerd & optimistisch
o ++Gele gal ~ cholerisch driftig
 3 categorieën abnormale gedragspatronen: melancholie – manie – bezetenheid

Psychopathologie 3

, Klinisch beeld vn een stoornis: hoe zie je het
Wat is de verklaring vr een bepaalde aandoening



buitensporige depressie uitzonderlijke opwinding bizar gedrag

1.3.2 Arabische psychiatrie (700 n.C.)
 8ste eeuw tot 16de eeuw
 Ontwikkeling eigen psychiatrie: aandacht voor behandelingen, theorieën, diagnostiek
 1ste psychiatrisch centrum in 705 in Bagdad
 Typisch: mensgerichte benadering van geestesziekten
 Vermoedelijk gevolg van Koran: adviseert humane en fatsoenlijke behandeling van
geestziekten want psych. stoornis is een praktisch probleem
 Voorloper van goed ontwikkelde behandelingen en gespecialiseerde hulp (in Europa pas in
1900!)

1.3.3 Middeleeuwen Exorcisme & heksenvervolging in Europa (330 – 1500
n.C.)
 Heropleving geloof in bovennatuurlijke oorzaken
 Afwijkend gedrag = teken van bezetenheid (geesten/duivel)
 Behandeling = uitdrijving / exorcisme: Aframmeling, geseling, gebed, uithongering,…

Heksenvervolging eind 15E eeuw

 door inquisiteurs aangesteld door K.K.
 via vernieuwde ‘diagnostische tests’ zoals vb. drijftest: pure metalen zinken – onzuivere
metalen stijgen nr oppervlakte – hoofd boven water houden = samenspannen met duivel
 bizar gedrag zoals vliegen en vrijen met de duivel schizofrenie

Geloof in natuurlijke oorzaken nooit helemaal verdwenen Krankzinnigheid owv lichamelijke ziekte –
hersentrauma (in Engeland)

1.3.4 Gekkenhuizen 1600
 overal in Europa krankzinnigengestichten, erbarmelijke omstandigheden
 bedelaars + geestelijk gestoorden
 erbarmelijke levensomstandigheden
o Vastgeketend aan bed
o Geen hygiëne, lagen in hun eigen vuil
o Rondzwerven op terrein
 tegen betaling naar fratsen van bewoners gaan kijken in “dolhuizen”




Trepanatie

1.3.5 Hervormingen (ca1800)
 Artsen Pussin & Pinel (Fr): mensen met afwijkend gedrag zijn ziek dus, recht op menselijke
behandeling

Psychopathologie 4