Samenvatting alle hoorcolleges van Cel tot Weefsel (CW)

Van cel tot weefsel – Bachelor
jaar 1
HC01 – Zichtbaar maken van cellen en cel onderdelen
-> Cellen zijn de kleinste functionele eenheden van het leven
-> Alle ziekten komen eerst in cellen voor of beschadigingen van cellen
-> Cellen bewegen en zijn niet statisch

Microscopie
Vergroting: grotere weergave
Contrast: andere grijswaarden of kleurverschillen
Resolutie: de afstand waarop je twee individuele objecten nog kunt onderscheiden

Lichtmicroscoop 200 nm
Elektronenmicroscoop 1 nm
Cel 20 µm
Kern 10 – 20 µm
Organel 100 – 200 nm
Ribosoom 20 nm
Mitochondria 1 – 3 µm

Lichtmicroscopie
- Phase contrast: afgekaatst en niet afgekaatst licht
- Differential interference contrast: twee lichtbundels
 H&E kleuring:
o Hematoxine (blauw/paars): positief geladen en hecht aan basische, negatief geladen
structuren (DNA, RNA en glycoproteïnen)
o Eosine (roze/rood): negatief geladen en hecht aan zure, positief geladen structuren
(Eiwitten in secretie)
 Coupe maken
o Fixeren (aldehyde) bindt de eiwitten samen -> stilliggen en gedood worden
o Inbedden in een matrix (gelatine of paraffine)
o Coupe maken
o Kleuren/contrasteren
 Plasmamembraan 10 nm dik maar toch te zien? Door schuine aansnede

Fluorescentie microscopie
= Lokalisatie van specifieke cellulaire mol. door fluorochromen (in)direct aan de mol. te koppelen
-> Toepasbaar op gefixeerde & levende cellen
 Levend: GFP (uit kwal): fluorescent eiwit dat nodig is om te koppelen aan gen dat codeert
voor eiwit wat van interesse is
 Dood: Fixeren -> (inbedden + coupes maken) -> permeabiliseren van membranen ->
preparaat labelen met antigen specifieke fluorescente antilichamen -> bekijken onder FM

Elektronenmicroscoop
-> Kan alleen bij dode cellen, worden ‘gebombardeerd’ door elektronen
 Transmissie EM: Fixeren -> inbedden + coupes maken -> (object lebelen met goud bolletjes)
-> contrasteren met zout opl. van zwaar metaal

1

,  Scanning EM: Fixeren -> geen coupes maken -> opdampen met zwaar
metaal


HC02 – Algemene opbouw van de cel – Sub cellulaire opbouw
 Prokaryoten
o Eencellige organismen
o Relatief simpele structuur
o Erfelijk materiaal opgeslagen in circulair DNA-molecuul
o Geen intracellulaire membranen -> dus geen kern etc.
 Eukaryoten
o Eencellig (bv. Gist) of meercellig (bv. Dieren)
o Complexe structuur: kern, organellen en cytoskelet
o Erfelijk materiaal opgeslagen in lineaire DNA-moleculen
o Nucleair-enveloppe: kern-enveloppe; bestaat uit 2 membranen, buitenste membraan
continue met ER

Vacuolaire systeem
 Celkern (=Nucleus)
o Omgeven door dubbel membraan met nucleaire poriën -> contact kern en
cytosol
o Kernporiën gereguleerd; mRNA -> cytosol en transcriptiefactoren -> kern
o Reguleert cel differentiatie met behulp van transcriptiefactoren
 Nucleolus
o Donkere vlekken in kern
o Productie ribosomaal RNA (rRNA) en verzameling ribosomen
 Ruw ER (RER)
o Platte ballonnen (Hoeveel van die platte ballonnen kan verschillen)
o Synthese van (transmembraan)eiwitten doordat deze ribosomen bevatten
 Glad ER (SER)
o Meer buisvormig
o Continue met RER, bevat geen ribosomen
o Synthese van vetzuren en fosfolipiden
o Ook synthese van lipoproteïnen, steroïde hormonen (uit cholesterol) en Ca 2+
opslag
 Golgi-apparaat
o Transport van stoffen die uit ER komen, bestaat uit cis, mediaal en trans
o Posttranslationele modificatie en synthese (glyco)lipiden
 Lysosomen
o Ronde vesicle vol met rotzooi (rommelig uitziend en donker)
o Verteerd stoffen
 Endosomen
o Membraangebonden vesicle die extracellualaire stoffen opneemt
o Kan met lysosoom versmelten en breekt zo deze stoffen af
 Secretory granules
o Eventuele opslag van gemaakte eiwitten die bestemd zijn voor extracellulair milieu

Andere organellen
 Mitochondriën
o Ontstaan door symbiose, dus niet door membraan instulping

2

, o Eigen membraan + membraan van de cel, ook eigen DNA
o Klein deel van de benodigde eiwitten maken en delen
o Vormen ATP
 Peroxisomen
o Ontstaan uit ER -> niet verbonden met vacuolaire systeem
o Omgeven door enkele membraan
o Oxidatie (afbraak) van langketenige vetzuren & toxische stoffen

Plasmamembraan
 Creëert juiste chemische milieu in cel (ionen, pH)
 Reguleert transport nutriënten de cel in, afvalstoffen
de cel uit
 Interacties met andere cellen, extracellulaire matrix
of oplosbare signalerende mol.
 Detecteert signalen uit en geeft signalen af aan
extracellulaire milieu

HC03 – Membraan transport routes I
Eiwitsynthese: in het cytosol door ribosomen, maar niet allemaal hun functie in het
cytosol.
-> Hoe weet de cel waar het eiwit heen moet? Door signaal (bepaalde volgorde
aminozuren): targeting sequence.

Eiwitsynthese aan het RER
Alle eiwitten die buiten de cel of in membranen terecht
moeten komen worden aan het RER gemaakt
 Ribosoom mRNA van 5’ naar 3’ aflezen
o Eerste stukje: ER signal sequense
(hydrofoob dus goed in membraan zitten)
 ER signal sequence + ribosoom herkent door
Signal Recognition Particle (SRP)
 SRP-receptor in ER membraan bindt SRP, knipt deze af (recyclen) en synthese verder
 Eiwit door kanaal naar lumen van ER gesynthetiseerd
 Signal peptidase: knipt ER signal sequence
o Altijd eerst N-terminus gesynthetiseerd

Typen (trans)membraaneiwitten
 Als er 2e hydrofobe sequentie in eiwit zit: stop-transfer sequence
o Dit stukje blijft ook hangen in membraan -> de rest van het eiwit dus aan de cytosol
kant gesynthetiseerd: transmembraaneiwit
 Type I membraaneiwitten: N-terminus in lumen ER, C-terminus in cytosol
 Type II membraaneiwitten: ER signal sequence verder van N-terminus af en wordt ook niet
afgeknipt, na synthetiseren N-terminus in cytosol, C-terminus in lumen ER
 Multi-spanning: elke hydrofobe sequentie in eiwit is transmembraandomein
 GPI-anker: ligt in het membraan dmv 2 vetzuurstaarten en een kopgroep die kan binden met
lysines van eiwitten die op deze manier vast komen te liggen aan membraan.

Post-translationele modificaties in ER
Nieuwe (membraan)eiwitten van ER ondergaan 4 belangrijke typen modificaties:
1. Vorming disulfidebruggen
o Covalente bindingen tussen 2 cysteïne groepen

3