Geschiedenis Samenvatting Verlichting VWO
Historisch Context De Verlichting
1871 - 1945
Deelvraag 1: Welke ideeën ontstonden tijdens de verlichting over de ideale samenleving? (1650 - 1789)
1. EMPIRISME EN RATIONALISME:
16e & 17e eeuw: Wetenschappelijke revolutie= op een systematische (met regels) manier kennis verwerven dmv empirisme en
rationalisme
Empirisme= nieuwe kennis door waarneming & ervaring
Rationalisme= nieuwe kennis door gebruik van rede
Belangrijkste gevolgen:
I. Ontdekking natuurwetten (Isaac Newton) > wel geschapen door God, maar door middel van natuurwetten
II. Ontstaan van vooruitgaansgedachte > leergierig en optimisme
III. Ondersteuning door uitvinding instrumenten (bijv microscoop)
17e & 18e eeuw: Verlichting
Verlichting: is een stroming van geleerden die meende dat alles (politiek, sociaal, economie en cultuur) met behulp van verstand
kon worden verklaard. Hierdoor was er vooruitgang in de samenleving.
- Voor de Verlichting: samenleving gebaseerd op erfelijke rechten en plichten en religieuze ideeen̈
- Door de Verlichting grote veranderingen in het denken over de samenleving. Samenleving gebaseerd op de reden
- De mensen uit deze tijd vonden de ’verlichte samenleving’ beter dan de middeleeuwen van daarvoor
Ontstaan van de Verlichting:
- Klassieke filosofen in de middeleeuwen in een Christelijk licht
- Werken werden overgeschreven en ‘gecorrigeerd’
- Door de bloei van Italiaanse steden kwam de originele kennis van de Grieken terug naar Europa via de Arabieren
- Ontstaan Renaissance (16e eeuw)
- Humanisten zochten naar originele bronnen
- Erasmus zocht naar de zuivere leer van het Christendom
Ontstaan: grote verandering in het denken over de samenleving
Eerst: Samenleving gebaseerd op erfelijke rechten & plichten of religieuze ideeën (traditie & bijgeloof)
Macht: kerk & adel
Verlichting: samenleving gebaseerd op rede
2. GEMATIGDE EN RADICALE VERLICHTING:
Verlichte denkers denken over:
Politiek:
- Soevereiniteit: wie heeft hoogste macht? Koning of volk?
- Relatie tussen vorst en volk: wie dient wie?
- Relatie tussen staat en burgers: hebben burgers wel of niet iets te zeggen?
- Vrijheid en gelijkheid: moest er meer individuele vrijheid? En klopt het dat adel hoger staat etc? Sociale verhoudingen
Religie: (kerk had nog veel macht & men geloofde nog steeds in God)
- hoeveel invloed had God op dagelijks leven
- Scheiding van staat en kerk
- Religieuze tolerantie
De invloed van de kerk
- Kerk had heel veel macht
- Inquisitie
- Kerk werd in twijfel getrokken door de wetenschappelijke revolutie
- Kerk bleef bij standpunten en kwam onder druk te staan
, 2 Stromingen onder verlichte denkers:
Gematigd: balans zoeken tussen oude en nieuwe (verlichte) ideeën (niet te veel veranderingen)
Radicaal: grote veranderingen: democratie, vrijheid & gelijkheid, vrijheid van meningsuiting, geen standen meer
Kleine groep verlichte denkers > maar hoeveel invloed?
Immanuel Kant over verlichting: (1724 - 1804)
- Sapere Aude! (Durf je verstand te gebruiken) > niet uitgaan van tradities etc
- Meeste mensen niet gewend verstand te gebruiken > door luiheid en lafheid
- Het gewone volk kan slechts langzaam verlicht worden
- Kleine stapjes
- Te veel nadruk op rationalisme door radicalen is niet goed
- Niet alleen rationalisme, je moet ook onderzoek doen (empirisme): geen kennis zonder reden, geen kennis zonder ervaring.
- Alleen rationalisme kan leiden tot waanideeën en immoreel gedrag. Er is een universele morele wet, waar iedereen zich aan
moet houden.
KA: wetenschappelijke Revolutie
KA: Rationeel optimisme en Verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving.
Kennis zonder rede kan niet bestaan <—> kennis zonder ervaring = inhoudsloos & nutteloos
3. DE INVLOED VAN GOD:
Traditioneel idee:
- God wereld geschapen
- God staat buiten wereld & heeft alle invloed op dagelijks leven
Baruch de Spinoza (Portugese Jood naar Republiek gevlucht)
Radicaal idee:
- God is schepping, alles dat bestaat is verschijning van God
- Geloof was in strijd met de rede. De mens moest niet gehoorzamen aan God, maar slechts afgaan op zijn eigen verstand.
- God grijpt niet in in het dagelijks leven. Er bestaan geen wonderen, er zijn natuurwetten.
- Weg met de standenmaatschappij. Iedereen heeft dezelfde rechten. Iedereen heeft het recht zijn eigen geluk na te jagen en zijn
mening te uiten.
KA: wetenschappelijke Revolutie
KA: Rationeel optimisme en Verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving.
Republiek was heel tolerant, maar veel kritiek op ideeën Spinoza (vooral van strenge Calvinisten)
- Moordaanslag in Amsterdam op Spinoza > wel overleefd
4. HET SOCIAAL CONTRACT:
Waar ligt de soevereiniteit?
Traditioneel idee: soevereiniteit ligt bij vorst
Droit Divin= goddelijk recht om te regeren als absoluut vorst
Opstand tegen vorst = opstand tegen God
Verlichte denkers publiceerden nieuwe ideeën over:
- Soevereiniteit,
- Relatie tussen vorst en onderdanen
- Relatie tussen staat en burger
Sociaal Contract= contract tussen vorst en burgers of burgers onderling
Doel: voorkomen van oorlogen (vorst & burgers of burgeroorlog)
Bepaalde taken naar vorst (rechtspraak & oorlogsvoering)
——————————->
Burgers Vorst
<——————————
Beschermd rechten van burgers via wetgeving
Historisch Context De Verlichting
1871 - 1945
Deelvraag 1: Welke ideeën ontstonden tijdens de verlichting over de ideale samenleving? (1650 - 1789)
1. EMPIRISME EN RATIONALISME:
16e & 17e eeuw: Wetenschappelijke revolutie= op een systematische (met regels) manier kennis verwerven dmv empirisme en
rationalisme
Empirisme= nieuwe kennis door waarneming & ervaring
Rationalisme= nieuwe kennis door gebruik van rede
Belangrijkste gevolgen:
I. Ontdekking natuurwetten (Isaac Newton) > wel geschapen door God, maar door middel van natuurwetten
II. Ontstaan van vooruitgaansgedachte > leergierig en optimisme
III. Ondersteuning door uitvinding instrumenten (bijv microscoop)
17e & 18e eeuw: Verlichting
Verlichting: is een stroming van geleerden die meende dat alles (politiek, sociaal, economie en cultuur) met behulp van verstand
kon worden verklaard. Hierdoor was er vooruitgang in de samenleving.
- Voor de Verlichting: samenleving gebaseerd op erfelijke rechten en plichten en religieuze ideeen̈
- Door de Verlichting grote veranderingen in het denken over de samenleving. Samenleving gebaseerd op de reden
- De mensen uit deze tijd vonden de ’verlichte samenleving’ beter dan de middeleeuwen van daarvoor
Ontstaan van de Verlichting:
- Klassieke filosofen in de middeleeuwen in een Christelijk licht
- Werken werden overgeschreven en ‘gecorrigeerd’
- Door de bloei van Italiaanse steden kwam de originele kennis van de Grieken terug naar Europa via de Arabieren
- Ontstaan Renaissance (16e eeuw)
- Humanisten zochten naar originele bronnen
- Erasmus zocht naar de zuivere leer van het Christendom
Ontstaan: grote verandering in het denken over de samenleving
Eerst: Samenleving gebaseerd op erfelijke rechten & plichten of religieuze ideeën (traditie & bijgeloof)
Macht: kerk & adel
Verlichting: samenleving gebaseerd op rede
2. GEMATIGDE EN RADICALE VERLICHTING:
Verlichte denkers denken over:
Politiek:
- Soevereiniteit: wie heeft hoogste macht? Koning of volk?
- Relatie tussen vorst en volk: wie dient wie?
- Relatie tussen staat en burgers: hebben burgers wel of niet iets te zeggen?
- Vrijheid en gelijkheid: moest er meer individuele vrijheid? En klopt het dat adel hoger staat etc? Sociale verhoudingen
Religie: (kerk had nog veel macht & men geloofde nog steeds in God)
- hoeveel invloed had God op dagelijks leven
- Scheiding van staat en kerk
- Religieuze tolerantie
De invloed van de kerk
- Kerk had heel veel macht
- Inquisitie
- Kerk werd in twijfel getrokken door de wetenschappelijke revolutie
- Kerk bleef bij standpunten en kwam onder druk te staan
, 2 Stromingen onder verlichte denkers:
Gematigd: balans zoeken tussen oude en nieuwe (verlichte) ideeën (niet te veel veranderingen)
Radicaal: grote veranderingen: democratie, vrijheid & gelijkheid, vrijheid van meningsuiting, geen standen meer
Kleine groep verlichte denkers > maar hoeveel invloed?
Immanuel Kant over verlichting: (1724 - 1804)
- Sapere Aude! (Durf je verstand te gebruiken) > niet uitgaan van tradities etc
- Meeste mensen niet gewend verstand te gebruiken > door luiheid en lafheid
- Het gewone volk kan slechts langzaam verlicht worden
- Kleine stapjes
- Te veel nadruk op rationalisme door radicalen is niet goed
- Niet alleen rationalisme, je moet ook onderzoek doen (empirisme): geen kennis zonder reden, geen kennis zonder ervaring.
- Alleen rationalisme kan leiden tot waanideeën en immoreel gedrag. Er is een universele morele wet, waar iedereen zich aan
moet houden.
KA: wetenschappelijke Revolutie
KA: Rationeel optimisme en Verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving.
Kennis zonder rede kan niet bestaan <—> kennis zonder ervaring = inhoudsloos & nutteloos
3. DE INVLOED VAN GOD:
Traditioneel idee:
- God wereld geschapen
- God staat buiten wereld & heeft alle invloed op dagelijks leven
Baruch de Spinoza (Portugese Jood naar Republiek gevlucht)
Radicaal idee:
- God is schepping, alles dat bestaat is verschijning van God
- Geloof was in strijd met de rede. De mens moest niet gehoorzamen aan God, maar slechts afgaan op zijn eigen verstand.
- God grijpt niet in in het dagelijks leven. Er bestaan geen wonderen, er zijn natuurwetten.
- Weg met de standenmaatschappij. Iedereen heeft dezelfde rechten. Iedereen heeft het recht zijn eigen geluk na te jagen en zijn
mening te uiten.
KA: wetenschappelijke Revolutie
KA: Rationeel optimisme en Verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving.
Republiek was heel tolerant, maar veel kritiek op ideeën Spinoza (vooral van strenge Calvinisten)
- Moordaanslag in Amsterdam op Spinoza > wel overleefd
4. HET SOCIAAL CONTRACT:
Waar ligt de soevereiniteit?
Traditioneel idee: soevereiniteit ligt bij vorst
Droit Divin= goddelijk recht om te regeren als absoluut vorst
Opstand tegen vorst = opstand tegen God
Verlichte denkers publiceerden nieuwe ideeën over:
- Soevereiniteit,
- Relatie tussen vorst en onderdanen
- Relatie tussen staat en burger
Sociaal Contract= contract tussen vorst en burgers of burgers onderling
Doel: voorkomen van oorlogen (vorst & burgers of burgeroorlog)
Bepaalde taken naar vorst (rechtspraak & oorlogsvoering)
——————————->
Burgers Vorst
<——————————
Beschermd rechten van burgers via wetgeving
