Geschiedenis Samenvatting Tijdvak 9 VWO
Hoofdstuk 9: De tijd van de wereldoorlogen
1900- 1950
1. DE EERSTE WERELDOORLOG
Oorzaken eerste wereldoorlog:
1. Nationalisme= politieke voorliefde voor het eigen land, de beste willen zijn
1. Frans Revanchisme (verliezen Frans-Duitse oorlog)
2. Opkomst van Duitsland (eenwording van Duitsland)
2. Modern imperialisme
1. Duitse Weltpolitiek
3. Wapenwedloop: door industriële revolutie enorme vernietigingskracht, iedereen wilde de beste & meest effectieve wapens
4. Militarisme= grote invloed van het leger op burgerlijke samenleving & voorliefde voor militair vertoon (uniformen, wapens,
onderscheidingen, rangen, titels) > veel strijdlust
5. Bondgenootschappen ontstaan door spanningen
Gevolg: ontstonden twee vijandige blokken
Centralen VS Geallieerden
Duitsland & Oostenrijk-Hongarije VS Frankrijk & Rusland & GB
1914 Begin Eerste wereldoorlog:
Conflict: Rusland & Servië zagen Turkse gebied ‘de Balkan’ als prooi
Oosterijk-Hongarije had balkan ingepikt
28 Juni 1914 Sarajevo: Troonopvolger Frans Ferdinand doodgeschoten door Servische nationalist
Gevolgen in nazomer 1914:
‣ Oosterijk-Hongarije gesteund door Duitsland (bondgenoot) tegen Servië
‣ Rusland steunde Servië & Frankrijk volgde
‣ 28 Juli: Oostelijk-Hongarije verklaarde oorlog aan Servië
‣ 3 dagen later: Duitsland verklaarde oorlog aan Frankrijk en Rusland
‣ Duitsland viel België binnen
‣ GB verklaarde oorlog aan Duitsland
‣ April 1917: VS verklaard oorlog Duitsland
Duitsland veroverd België & Noord-Frankrijk tot Parijs (tegengehouden)
Westelijk front: lag bijna 4 jaar vast
Oost front: Duitsland & Oosterijk-Hongarije VS Rusland
- 1917: Rusland volk in opstand (Russische Revolutie) >Tsaar treed af > nieuwe regering zet oorlog voort
- 1917 Oktober: Communist Lenin (Rusland) greep macht
- 1918: Lenin sloot vrede met Duitsland
Gevolg: alle troepen naar Westen & Duitsers hadden even actie
1918 Augustus: geallieerden & VS tegenaanval
- Duitsland verloor door nieuwe technologie VS (tank)
- Oosterijk-Hongarije stortte in
Duitsland was nog aan het vechten tegen Frankrijk & België > opstand Duitse leger
Gevolg: Keizer vluchtte & Duitsland staakte strijd
11 November 1918: Wapen stilstand
, Gevolgen voor Duitsland: 1919 Verdrag van Versailles
- Alles schuld van Duitsland
- Hoge herstelbetalingen voor Duitsland
- Duitse gebieden naar Frankrijk & Polen
- Duitse kolonies naar Frankrijk & België & GB
- Duitsland mocht alleen een klein zwak bewapend leger
Volkenbond opgericht om vrede te bewaren (Duitsland mocht hier niet in)
Gevolgen overig:
- Over 10 miljoen doden
- Gebieden verwoest
- Nieuwe wapens (GIFGAS)
Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal:
- Loopgraventactiek: zorgde voor veel slachtoffers
- Massavernietigingswapens (gifgas, vliegtuigen, onderzeeërs, mitrailleur, tank)
Burgers gingen niet dood in oorlog zelf, maar vooraal soldaten: omdat vechtgebieden beperkt waren door loopgraven
Maar burgers wel nog steeds betrokken bij oorlog:
- Dorpen en steden in de Frontlinie
- Oorlogseconomie: wapens, kleding voor soldaten etc
- Propaganda en censuur
Eerste wereldoorlog= totaaloorlog= oorlog waarbij totale bevolking is betrokken
Leger: vrijwillig en dienstplichtigen (moesten meevechten)
Economie: compleet afgeremd, alles stond als het ware stil
Geen voedsel (havens geblokkeerd) > veel doden door verhongering
Vrouwen en kinderen moesten werken
Hoe was het een Wereldoorlog?
Wereldoorlog= oorlog die wereldwijd gevoerd wordt
Vanaf 1914 is Eerste Wereldoorlog al wereldoorlog, want: Westerse koloniën worden in de strijd betrokken:
- mensen worden naar Europa gehaald om te vechten
Vanaf 1917: VS gaat meedoen met oorlog
2. DE ECONOMISCHE WERELDCRISIS
Ontwikkeling wereldeconomie in jaren 1920:
- VS was rijk door oorlog
Gevolg: welvaartsgroei, men gaf heel veel geld uit
Na 1924 ook in Europa welvaartsgroei
Gevolg economische groei: Optimisme > Voortdurende stijging in aandelenkoersen
24 oktober 1929: zwarte donderdag
> Wall-street beurzen gingen hard omlaag: Wereldwijde economische crisis die de gehele jaren 1930 blijft duren
Oorzaken crisis (VS):
Economie:
- Overproductie in landbouw en industrie (tijdens oorlog veel leveren aan Europa, Europa nu zelf weer landbouw)
- Beurskrach, waardoor aandelenkoersen beginnen te dalen
Cultuur:
- Optimisme over economie: “Live now, Pay later”
Politiek:
- Weinig toezicht op banken
Gevolgen van Great Depression:
- Hoge werkeloosheid
Hoofdstuk 9: De tijd van de wereldoorlogen
1900- 1950
1. DE EERSTE WERELDOORLOG
Oorzaken eerste wereldoorlog:
1. Nationalisme= politieke voorliefde voor het eigen land, de beste willen zijn
1. Frans Revanchisme (verliezen Frans-Duitse oorlog)
2. Opkomst van Duitsland (eenwording van Duitsland)
2. Modern imperialisme
1. Duitse Weltpolitiek
3. Wapenwedloop: door industriële revolutie enorme vernietigingskracht, iedereen wilde de beste & meest effectieve wapens
4. Militarisme= grote invloed van het leger op burgerlijke samenleving & voorliefde voor militair vertoon (uniformen, wapens,
onderscheidingen, rangen, titels) > veel strijdlust
5. Bondgenootschappen ontstaan door spanningen
Gevolg: ontstonden twee vijandige blokken
Centralen VS Geallieerden
Duitsland & Oostenrijk-Hongarije VS Frankrijk & Rusland & GB
1914 Begin Eerste wereldoorlog:
Conflict: Rusland & Servië zagen Turkse gebied ‘de Balkan’ als prooi
Oosterijk-Hongarije had balkan ingepikt
28 Juni 1914 Sarajevo: Troonopvolger Frans Ferdinand doodgeschoten door Servische nationalist
Gevolgen in nazomer 1914:
‣ Oosterijk-Hongarije gesteund door Duitsland (bondgenoot) tegen Servië
‣ Rusland steunde Servië & Frankrijk volgde
‣ 28 Juli: Oostelijk-Hongarije verklaarde oorlog aan Servië
‣ 3 dagen later: Duitsland verklaarde oorlog aan Frankrijk en Rusland
‣ Duitsland viel België binnen
‣ GB verklaarde oorlog aan Duitsland
‣ April 1917: VS verklaard oorlog Duitsland
Duitsland veroverd België & Noord-Frankrijk tot Parijs (tegengehouden)
Westelijk front: lag bijna 4 jaar vast
Oost front: Duitsland & Oosterijk-Hongarije VS Rusland
- 1917: Rusland volk in opstand (Russische Revolutie) >Tsaar treed af > nieuwe regering zet oorlog voort
- 1917 Oktober: Communist Lenin (Rusland) greep macht
- 1918: Lenin sloot vrede met Duitsland
Gevolg: alle troepen naar Westen & Duitsers hadden even actie
1918 Augustus: geallieerden & VS tegenaanval
- Duitsland verloor door nieuwe technologie VS (tank)
- Oosterijk-Hongarije stortte in
Duitsland was nog aan het vechten tegen Frankrijk & België > opstand Duitse leger
Gevolg: Keizer vluchtte & Duitsland staakte strijd
11 November 1918: Wapen stilstand
, Gevolgen voor Duitsland: 1919 Verdrag van Versailles
- Alles schuld van Duitsland
- Hoge herstelbetalingen voor Duitsland
- Duitse gebieden naar Frankrijk & Polen
- Duitse kolonies naar Frankrijk & België & GB
- Duitsland mocht alleen een klein zwak bewapend leger
Volkenbond opgericht om vrede te bewaren (Duitsland mocht hier niet in)
Gevolgen overig:
- Over 10 miljoen doden
- Gebieden verwoest
- Nieuwe wapens (GIFGAS)
Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal:
- Loopgraventactiek: zorgde voor veel slachtoffers
- Massavernietigingswapens (gifgas, vliegtuigen, onderzeeërs, mitrailleur, tank)
Burgers gingen niet dood in oorlog zelf, maar vooraal soldaten: omdat vechtgebieden beperkt waren door loopgraven
Maar burgers wel nog steeds betrokken bij oorlog:
- Dorpen en steden in de Frontlinie
- Oorlogseconomie: wapens, kleding voor soldaten etc
- Propaganda en censuur
Eerste wereldoorlog= totaaloorlog= oorlog waarbij totale bevolking is betrokken
Leger: vrijwillig en dienstplichtigen (moesten meevechten)
Economie: compleet afgeremd, alles stond als het ware stil
Geen voedsel (havens geblokkeerd) > veel doden door verhongering
Vrouwen en kinderen moesten werken
Hoe was het een Wereldoorlog?
Wereldoorlog= oorlog die wereldwijd gevoerd wordt
Vanaf 1914 is Eerste Wereldoorlog al wereldoorlog, want: Westerse koloniën worden in de strijd betrokken:
- mensen worden naar Europa gehaald om te vechten
Vanaf 1917: VS gaat meedoen met oorlog
2. DE ECONOMISCHE WERELDCRISIS
Ontwikkeling wereldeconomie in jaren 1920:
- VS was rijk door oorlog
Gevolg: welvaartsgroei, men gaf heel veel geld uit
Na 1924 ook in Europa welvaartsgroei
Gevolg economische groei: Optimisme > Voortdurende stijging in aandelenkoersen
24 oktober 1929: zwarte donderdag
> Wall-street beurzen gingen hard omlaag: Wereldwijde economische crisis die de gehele jaren 1930 blijft duren
Oorzaken crisis (VS):
Economie:
- Overproductie in landbouw en industrie (tijdens oorlog veel leveren aan Europa, Europa nu zelf weer landbouw)
- Beurskrach, waardoor aandelenkoersen beginnen te dalen
Cultuur:
- Optimisme over economie: “Live now, Pay later”
Politiek:
- Weinig toezicht op banken
Gevolgen van Great Depression:
- Hoge werkeloosheid
