DEEL 1: BASISBEGRIPPEN
HOOFDSTUK 1: WAAROM
SOCIAALWETENSCHAPPE
LIJK ONDERZOEK?
1.1 Inleiding
Sociale wetenschappers stellen zich vragen over “menselijk gedrag”.
Waar komt kennis over de sociale realiteit vandaan?
- Onderzoek: genereren van kennis door theorie (denken) en empirie (observeren) met elkaar
te verbinden
Wetenschappelijk onderzoek is lang niet het monopolie van professoren of studenten aan de
universiteit, het is alomtegenwoordig in het dagelijks leven.
Voorbeelden principes en inzichten uit sociaalwetenschappelijk onderzoek in dagelijks leven:
- Dagelijkse beslissingen nemen in privéleven
- Argumenten te stofferen in discussies met familie, vrienden of collega’s
- Inbreng in lokale verenigingsleven te onderbouwen
Aan wetenschap doen en tot wetenschappelijke inzichten komen die de wetenschappelijke toets
doorstaan, is geen sinecure. Het vergt een grondige kennis en beheersing van de spelregels die aan
wetenschapsbeoefening ten grondslag liggen.
Wetenschap beoefenen = toepassen van een set rigoureuze principes die je als onderzoeker in staat
stellen om tot geldige en betrouwbare informatie over de werkelijkheid te komen
Methodologie verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken in.
- Kunnen toepassen van statistische analyses
- Verzamelen van gegevens
- Observeren van menselijk gedrag
- Gaat over hoe je theorieën hanteert
- Welke redeneringen houden steek?
- Hoe is wetenschap ingebed in de ruimere filosofische discussies?
Verrichten van wetenschappelijk onderzoek gebeurt aan gespecialiseerde, bureaucratische
instellingen, zoals universiteiten met onderzoeksgeld dat door overheden of privébedrijven ter
beschikking wordt gesteld. De wijze van organisatie en financiering heeft gevolgen voor de
wetenschappelijk output.
,1.2 Enkele voorbeelden
1.2.1 Het not-in-my-property syndroom
- Van der Bracht & Vande Putte (2013)
- Drie fictieve huurders bellen huurbaas op
1) Arabisch klinkende naam + accent (= 1 ste generatie migrant)
2) Arabisch klinkende naam, geen accent (= 2 de generatie migrant)
3) Belgische naam, geen accent (= autochtone Belg)
- 2 vormen van discriminatie (zie tabel resultaten ppt):
1) Direct: geen afspraak voor migrant, wel voor autochtone Belg
2) Subtiel: bijkomende vragen over achtergrond voor migranten
1.2.2 De opwarming van de aarde: An Inconvenient Truth
versus The Great Global Warming Swindle
Klimaatverandering en opwarming van de aarde staan al enkele decennia hoog op de publieke en
politieke agenda.
- Kyoto-protocol, de jaarlijkse Klimaatconferenties, oprichting IPCC, … uitingen van een
wereldwijde bezorgdheid over veranderingen in het klimaat en de wil om er iets aan te doen
An Inconvenient Truth (1) = een documentaire die de ongerustheid ten gevolge van
klimaatveranderingen aanwakkert
The Great Global Warming Swindle (2) = een documentaire die de problemen van de
klimaatveranderingen minimaliseert
(1):
- Gepresenteerd en gepromoot door voormalig vicepresident van de V.S.: Al Gore
- Toont aan dat door toenemende uitstoot van CO2 de gemiddelde temperatuur op aarde zal
toenemen en de zeespiegel zal stijgen met reeks menselijke drama’s tot gevolg
(2):
- Er wordt twijfel geuit over de voorstelling van de opwarming van de aarde à La Gore + er
worden kritische kanttekeningen geplaatst bij de rol die de mens hierin speelt
- Ten eerste: stijging temperatuur doet hoeveelheid CO2 toenemen, niet omgekeerd
- Ten tweede: rol van mens is van marginaal belang
- Vooral activiteit zon en stijging aantal zonnevlekken doet temperatuur stijgen
- Deze visie kan op steun rekenen van oliemaatschappijen en industrie
Maken beide gebruik van wetenschappelijke bewijsmateriaal en gerenommeerde experten inzake
klimaatverandering
Komen toch tot 2 tegenovergestelde visies (hebben verstrekkende politieke gevolgen)
Wetenschappers blijken het fundamenteel met elkaar oneens te zijn
Moderne wetenschapsbeoefening is geen proces dat gedreven wordt door onpartijdige en
rationele dialoog alléén, maar ook door machtsverhoudingen, maatschappelijke en/of politieke
inmenging, ideologische assumpties en agressieve retoriek
1.2.3 De ‘War Against Crime’ in New York: werkt het?
- 1990: Time Magazine beschrijft New York als een grootstad die aan het verrotten is, een
misdaadstad
, - 1994: verkiezing burgemeester Rudy Giuliani
Belooft misdaad te verminderen
Laat zich inspireren door een criminologische theorie: de Broken Windows Theory
Broken Windows Theory (James Wilson en George Kelling)
- Crimineel handelen gevolg van gebrek aan sociale normen en gebrek aan controle om
normen te conformeren
- Je moet beginnen met kleine criminaliteit en onhoffelijkheden in buurten aan te pakken
(zoals graffiti en bedelen) om zo te vermijden dat die buurten verder verloederen en grotere
criminaliteit aantrekken
Toename verval buurt: Toename bekommernis voor Verminderde deelname in
fysische en gedragsmatige persoonlijke veiligheid onder handhaven buurt
achteruitgang eigenaars en bewoners
Toename criminaliteit,
ordeloosheid, vandalisme,
storend gedrag in buurt
Verdere achteruitgang buurt:
bewoners mijden buurt/straat
Potentiële criminelen van buiten
de buurt - aangetrokken door
kwetsbaarheid - nemen buurt in
Grafiek: misdaadcijfers in New York zijn opmerkelijk gedaald onder Giuliani’s bewind
- Is de daling werkelijk een rechtstreeks gevolg van hun beleid? = Is er een oorzakelijk of
causaal verband tussen Giuliani’s beleid in de jaren 1990 en de waargenomen daling van
geregistreerde criminaliteit?
Voorwaarden voor causaliteit (A B)
1) Er moet een statistisch verband zijn tussen gebeurtenis A en gebeurtenis B
2) Gebeurtenis A moet voorafgaan aan gebeurtenis B
3) Het statistische verband tussen gebeurtenis A en gebeurtenis B mag niet te wijten zijn aan
een derde gebeurtenis C die dat verband teweegbrengt
Toegepast op voorbeeld:
A = Giuliani’s beleid
B = geregistreerde criminaliteit
1) Moeilijk te ontkennen
2) Criminaliteit daalde al voor Giuliani burgemeester werd
3) Andere factoren niet uitgeschakeld (ook in andere steden daalde de criminaliteitscijfers)
, Conclusie: op basis van deze wetenschappelijke visie op causaliteit kan je de claims van
Giuliani en Bratton niet zomaar voor waar aannemen
1.2.4 Botsende beschavingen
Samuel Huntington, 1990: conflicten zullen in de toekomst bepaald worden door tegenstellingen
tussen beschavingen (= cultureel, religieus en geografisch)
Kritiek:
- “Westerse” of “Islamitische” cultuur = eenheidsworst?
- Telkens andere invulling van conflicten
- Gevalstudie: enkel gevallen die theorie staven of ook andere?
- Kunnen die gevallen onderliggend concept staven?
- Zorgt de vaststelling er niet voor dat beschavingen er op die manier naar gaan kijken ipv
omgekeerd?
- Welke rol speelt vooringenomenheid bij onderzoek?
1.2.5 Polls bij verkiezingen: verteken(en)d?
Meestal wordt op basis van een surveyonderzoek (rondvraag bij een steekproef uit de populatie)
door middel van een enquête, gevraagd naar onder meer kiesintenties of favoriete politicus.
Meestal laat berichtgeving in media niet toe om de methodologische kwaliteit van een
verkiezingspoll te achterhalen:
- Meestal alleen melding van aantal personen dat aan onderzoek heeft deelgenomen
- Over de non-respons (mensen die gecontacteerd zijn, maar niet hebben deelgenomen),
soort steekproef of exacte vraagverwoording meestal geen antwoord
- Geen melding van betrouwbaarheidsintervallen rond de percentages
- Ook toepassen principes inductieve statistiek voor berekenen van foutenmarges enkel
gerechtvaardigd als het om een toevalsteekproef gaat
- Ook vraagverwoording of presentatie van antwoordopties in de vragenlijst kan de
antwoorden beïnvloeden (verschil in betekenis kan aanleiding geven tot vertekening van de
resultaten)
Vanwaar grote fluctuaties in peilingen?
- Foutenmarge in rekening brengen
- Toevallige steekproef van kiezers?
- Non-respons vaak genegeerd
1.2.6 Tuition fees & university access
Wat is de impact van inschrijvingsgelden op toegang tot universiteit?
- Sociaal-wetenschappelijk onderzoek is nodig
- Canada, midden jaren 1990: plots sterke stijging van de fees voor bepaalde professionele
programma’s
- Theoretische achtergrond: rational choice theory
- Maar de inschrijvingsgelden stijgen niet overal even sterk:
Ontario: zeer sterke stijging
Alberta, …: matige stijging
Quebec, …: geen stijging
- Qausi-experimenteel design:
Treatment group 1
HOOFDSTUK 1: WAAROM
SOCIAALWETENSCHAPPE
LIJK ONDERZOEK?
1.1 Inleiding
Sociale wetenschappers stellen zich vragen over “menselijk gedrag”.
Waar komt kennis over de sociale realiteit vandaan?
- Onderzoek: genereren van kennis door theorie (denken) en empirie (observeren) met elkaar
te verbinden
Wetenschappelijk onderzoek is lang niet het monopolie van professoren of studenten aan de
universiteit, het is alomtegenwoordig in het dagelijks leven.
Voorbeelden principes en inzichten uit sociaalwetenschappelijk onderzoek in dagelijks leven:
- Dagelijkse beslissingen nemen in privéleven
- Argumenten te stofferen in discussies met familie, vrienden of collega’s
- Inbreng in lokale verenigingsleven te onderbouwen
Aan wetenschap doen en tot wetenschappelijke inzichten komen die de wetenschappelijke toets
doorstaan, is geen sinecure. Het vergt een grondige kennis en beheersing van de spelregels die aan
wetenschapsbeoefening ten grondslag liggen.
Wetenschap beoefenen = toepassen van een set rigoureuze principes die je als onderzoeker in staat
stellen om tot geldige en betrouwbare informatie over de werkelijkheid te komen
Methodologie verwijst naar de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt dus niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken in.
- Kunnen toepassen van statistische analyses
- Verzamelen van gegevens
- Observeren van menselijk gedrag
- Gaat over hoe je theorieën hanteert
- Welke redeneringen houden steek?
- Hoe is wetenschap ingebed in de ruimere filosofische discussies?
Verrichten van wetenschappelijk onderzoek gebeurt aan gespecialiseerde, bureaucratische
instellingen, zoals universiteiten met onderzoeksgeld dat door overheden of privébedrijven ter
beschikking wordt gesteld. De wijze van organisatie en financiering heeft gevolgen voor de
wetenschappelijk output.
,1.2 Enkele voorbeelden
1.2.1 Het not-in-my-property syndroom
- Van der Bracht & Vande Putte (2013)
- Drie fictieve huurders bellen huurbaas op
1) Arabisch klinkende naam + accent (= 1 ste generatie migrant)
2) Arabisch klinkende naam, geen accent (= 2 de generatie migrant)
3) Belgische naam, geen accent (= autochtone Belg)
- 2 vormen van discriminatie (zie tabel resultaten ppt):
1) Direct: geen afspraak voor migrant, wel voor autochtone Belg
2) Subtiel: bijkomende vragen over achtergrond voor migranten
1.2.2 De opwarming van de aarde: An Inconvenient Truth
versus The Great Global Warming Swindle
Klimaatverandering en opwarming van de aarde staan al enkele decennia hoog op de publieke en
politieke agenda.
- Kyoto-protocol, de jaarlijkse Klimaatconferenties, oprichting IPCC, … uitingen van een
wereldwijde bezorgdheid over veranderingen in het klimaat en de wil om er iets aan te doen
An Inconvenient Truth (1) = een documentaire die de ongerustheid ten gevolge van
klimaatveranderingen aanwakkert
The Great Global Warming Swindle (2) = een documentaire die de problemen van de
klimaatveranderingen minimaliseert
(1):
- Gepresenteerd en gepromoot door voormalig vicepresident van de V.S.: Al Gore
- Toont aan dat door toenemende uitstoot van CO2 de gemiddelde temperatuur op aarde zal
toenemen en de zeespiegel zal stijgen met reeks menselijke drama’s tot gevolg
(2):
- Er wordt twijfel geuit over de voorstelling van de opwarming van de aarde à La Gore + er
worden kritische kanttekeningen geplaatst bij de rol die de mens hierin speelt
- Ten eerste: stijging temperatuur doet hoeveelheid CO2 toenemen, niet omgekeerd
- Ten tweede: rol van mens is van marginaal belang
- Vooral activiteit zon en stijging aantal zonnevlekken doet temperatuur stijgen
- Deze visie kan op steun rekenen van oliemaatschappijen en industrie
Maken beide gebruik van wetenschappelijke bewijsmateriaal en gerenommeerde experten inzake
klimaatverandering
Komen toch tot 2 tegenovergestelde visies (hebben verstrekkende politieke gevolgen)
Wetenschappers blijken het fundamenteel met elkaar oneens te zijn
Moderne wetenschapsbeoefening is geen proces dat gedreven wordt door onpartijdige en
rationele dialoog alléén, maar ook door machtsverhoudingen, maatschappelijke en/of politieke
inmenging, ideologische assumpties en agressieve retoriek
1.2.3 De ‘War Against Crime’ in New York: werkt het?
- 1990: Time Magazine beschrijft New York als een grootstad die aan het verrotten is, een
misdaadstad
, - 1994: verkiezing burgemeester Rudy Giuliani
Belooft misdaad te verminderen
Laat zich inspireren door een criminologische theorie: de Broken Windows Theory
Broken Windows Theory (James Wilson en George Kelling)
- Crimineel handelen gevolg van gebrek aan sociale normen en gebrek aan controle om
normen te conformeren
- Je moet beginnen met kleine criminaliteit en onhoffelijkheden in buurten aan te pakken
(zoals graffiti en bedelen) om zo te vermijden dat die buurten verder verloederen en grotere
criminaliteit aantrekken
Toename verval buurt: Toename bekommernis voor Verminderde deelname in
fysische en gedragsmatige persoonlijke veiligheid onder handhaven buurt
achteruitgang eigenaars en bewoners
Toename criminaliteit,
ordeloosheid, vandalisme,
storend gedrag in buurt
Verdere achteruitgang buurt:
bewoners mijden buurt/straat
Potentiële criminelen van buiten
de buurt - aangetrokken door
kwetsbaarheid - nemen buurt in
Grafiek: misdaadcijfers in New York zijn opmerkelijk gedaald onder Giuliani’s bewind
- Is de daling werkelijk een rechtstreeks gevolg van hun beleid? = Is er een oorzakelijk of
causaal verband tussen Giuliani’s beleid in de jaren 1990 en de waargenomen daling van
geregistreerde criminaliteit?
Voorwaarden voor causaliteit (A B)
1) Er moet een statistisch verband zijn tussen gebeurtenis A en gebeurtenis B
2) Gebeurtenis A moet voorafgaan aan gebeurtenis B
3) Het statistische verband tussen gebeurtenis A en gebeurtenis B mag niet te wijten zijn aan
een derde gebeurtenis C die dat verband teweegbrengt
Toegepast op voorbeeld:
A = Giuliani’s beleid
B = geregistreerde criminaliteit
1) Moeilijk te ontkennen
2) Criminaliteit daalde al voor Giuliani burgemeester werd
3) Andere factoren niet uitgeschakeld (ook in andere steden daalde de criminaliteitscijfers)
, Conclusie: op basis van deze wetenschappelijke visie op causaliteit kan je de claims van
Giuliani en Bratton niet zomaar voor waar aannemen
1.2.4 Botsende beschavingen
Samuel Huntington, 1990: conflicten zullen in de toekomst bepaald worden door tegenstellingen
tussen beschavingen (= cultureel, religieus en geografisch)
Kritiek:
- “Westerse” of “Islamitische” cultuur = eenheidsworst?
- Telkens andere invulling van conflicten
- Gevalstudie: enkel gevallen die theorie staven of ook andere?
- Kunnen die gevallen onderliggend concept staven?
- Zorgt de vaststelling er niet voor dat beschavingen er op die manier naar gaan kijken ipv
omgekeerd?
- Welke rol speelt vooringenomenheid bij onderzoek?
1.2.5 Polls bij verkiezingen: verteken(en)d?
Meestal wordt op basis van een surveyonderzoek (rondvraag bij een steekproef uit de populatie)
door middel van een enquête, gevraagd naar onder meer kiesintenties of favoriete politicus.
Meestal laat berichtgeving in media niet toe om de methodologische kwaliteit van een
verkiezingspoll te achterhalen:
- Meestal alleen melding van aantal personen dat aan onderzoek heeft deelgenomen
- Over de non-respons (mensen die gecontacteerd zijn, maar niet hebben deelgenomen),
soort steekproef of exacte vraagverwoording meestal geen antwoord
- Geen melding van betrouwbaarheidsintervallen rond de percentages
- Ook toepassen principes inductieve statistiek voor berekenen van foutenmarges enkel
gerechtvaardigd als het om een toevalsteekproef gaat
- Ook vraagverwoording of presentatie van antwoordopties in de vragenlijst kan de
antwoorden beïnvloeden (verschil in betekenis kan aanleiding geven tot vertekening van de
resultaten)
Vanwaar grote fluctuaties in peilingen?
- Foutenmarge in rekening brengen
- Toevallige steekproef van kiezers?
- Non-respons vaak genegeerd
1.2.6 Tuition fees & university access
Wat is de impact van inschrijvingsgelden op toegang tot universiteit?
- Sociaal-wetenschappelijk onderzoek is nodig
- Canada, midden jaren 1990: plots sterke stijging van de fees voor bepaalde professionele
programma’s
- Theoretische achtergrond: rational choice theory
- Maar de inschrijvingsgelden stijgen niet overal even sterk:
Ontario: zeer sterke stijging
Alberta, …: matige stijging
Quebec, …: geen stijging
- Qausi-experimenteel design:
Treatment group 1
