1/16 EENHEID 1 • DIE MIKRO-OMGEWING
🏢 ONTHOU SÓ
Die mikro-omgewing is alles BINNE die besigheid. Die besigheid het VOLLE BEHEER oor sy
mikro-omgewing.
🧩 KOMPONENTE VAN DIE MIKRO-
OMGEWING
🎯 VISIE, MISSIE, DOELWITTE EN DOELSTELLINGS
• Visie, missiestelling, doelwitte en Beskryf langtermyndoelwitte; sê waar die
Visie
doelstellings onderneming homself in die toekoms sien.
• Organisasiekultuur Beskryf wat die onderneming vervaardig of
Missiestelling
• Organisatoriese hulpbronne verskaf (hoekom die besigheid bestaan).
• Bestuur en leierskap Langtermynplanne wat die onderneming
Doelwitte
• Organisasiestruktuur wil bereik.
• Agt besigheidsfunksies
Beskryf hoe die doelwitte bereik gaan
Doelstellings
word.
🤝 ORGANISASIEKULTUUR 🧑💼 BESTUUR EN LEIERSKAP
Definisie: hoe dinge in die besigheid gedoen word, hoe Die proses waardeur ’n individu of
werknemers kommunikeer en hul kleredrag. individue die organisasie lei en rigting
Bestuur
gee om die doelwitte en doelstellings
DOEL
te bereik.
✔ Om die onderneming se interne en eksterne identiteit
en waardes te definieer. Die vermoë van ’n individu om
✔ ’n Sterk organisasiekultuur het die krag om ondergeskiktes te inspireer, te
Leierskap beïnvloed of te motiveer om die
werknemers in ambassadeurs van die besigheid te
verander. doelwitte en doelstellings van die
✔ onderneming te bereik.
Help die besigheid om werknemers en kliënte te
behou.
✔ Breek grense tussen spanne af, lei besluitneming en
verbeter produktiwiteit.
🗂️ DIE DOEL VAN DIE ORGANISASIESTRUKTUUR
Die organisasiestruktuur is ’n aanduiding van die verskillende afdelings (departemente) in ’n besigheid en hoe die
afdelings georganiseer is. Dit is ’n organogram. ’n Organogram toon die vlak van gesag, verantwoordelikheid en take
van die verskeie afdelings in die besigheid aan.
✔ Help om die gladde en doeltreffende funksionering van ✔ Toon die verband tussen verskeie posisies en funksies
die besigheid te verseker. in die besigheid.
✔ Help die besigheid om doelwitte te bereik. ✔ Beskryf die koördinasie tussen onderskeie afdelings in
die besigheid.
💡 BELANGRIK
OM TE
ONTHOU
🏠 MIKRO = binne die
besigheid 🎛️ Die besigheid het
volle beheer 🧭 Visie = toekoms;
missie = hoekom
ons bestaan
📊 Organogram =
vlakke van gesag
, BESIGHEIDSFUNKSIES • LEIERSKAP VS BESTUUR • VLAKKE
2/16 VAN BESTUUR
🔗 ONTHOU Die agt besigheidsfunksies is afhanklik van mekaar. Hulle is onderling verwant.
⚙️ DIE VERHOUDING TUSSEN DIE BESIGHEIDSFUNKSIES
Algemene bestuur Is direk aan die ander sewe besigheidsfunksies gekoppel.
Finansies & administrasie Verantwoordelik vir die insameling, berging en verwerking van inligting en finansiële rekords.
Verantwoordelik vir die aflewering van goedere. Die aankoopfunksie koop grondstowwe vir
Aankope, produksie &
bemarking
die produksiefunksie om tot voltooide goedere te verwerk. Die bemarkingsfunksie bevorder
en verkoop die produk wat die produksiefunksie geproduseer het.
Skakelfunksie (openbare Bevorder die besigheid en verseker dat daar ’n goeie verhouding tussen die besigheid en
betrekkinge) die publiek/verbruikers is.
Menslike hulpbronne Bekwame personeel word verkry en aangestel deur die menslike hulpbronfunksie.
2.2 VERSKILLE TUSSEN LEIERSKAP EN BESTUUR
LEIERSKAP ⚖️ BESTUUR
’n Bestuurder sorg dat die doelwitte van die besigheid
’n Leier bepaal die visie en missie. ↔
bereik word.
Bestuurders verseker dat take wat aan ondergeskiktes
Leiers skep die span en inspireer die ondergeskiktes. ↔
gegee is, voltooi word.
Hy/sy beïnvloed menslike gedrag. ↔ Hy/sy lei menslike gedrag.
Leiers word gebore met natuurlike/instinktiewe ’n Persoon word ’n bestuurder omdat hy/sy in die pos
↔
leierskapsvaardighede. aangestel is.
2.3 ALGEMENE BESTUUR • VLAKKE VAN BESTUUR
🪜 KERN
Die algemene bestuursfunksie bepaal die algehele rigting of strategie vir die besigheid. Die vlak van bestuur bepaal
’n bevelsketting, en die hoeveelheid gesag en status wat enige bestuursposisie geniet.
👑 1. TOPVLAKBESTUUR 🧑💼 2. MIDDELVLAKBESTUUR 👷 3. LAERVLAKBESTUUR
✔ Hou toesig oor die aktiwiteite van die ✔ Verantwoordelik vir spesifieke ✔ Tree op as rolmodelle vir
ander funksies sodat die besigheid afdelings binne die besigheid. werknemers omdat hulle onder
sy doelwitte kan bereik. ✔ Neem mediumtermyn taktiese andere toesig hou en prestasie-
✔ Bestaan uit die HUB en direkteure. besluite. terugvoer gee.
✔ Bepaal die ✔ Implementeer planne wat deur ✔ Fokus op beheer en leiding.
visie/missie/doelwitte/strategie van topvlakbestuur gemaak is. ✔ Neem korttermyn roetine- en
die onderneming. ✔ Implementeer die visie en planne operasionele besluite.
✔ Verseker dat mense saamwerk om van die topbestuur. ✔ Implementeer opdragte wat deur
sekere doelwitte te bereik. middelbestuur gegee word.
Voorbeelde: Aankoopbestuurder,
Voorbeelde: HUB’s, direkteure, produksiebestuurder. Voorbeelde: Voorman, spanleier.
eienaar van ’n eenmansaak,
vennote in ’n vennootskap.
💡 BELANGRIK
OM TE
ONTHOU
🔗 Die 8 funksies is
onderling afhanklik 🧭 Leier = visie •
Bestuurder =
doelwitte
👑 Top = strategie •
middel = takties 👷 Laer = toesig,
operasioneel
, 3/16 2.3 DIE VYF BESTUURSTAKE
🛠️ BETEKENIS
Die bestuurstake is instrumente wat deur ’n organisasie gebruik word om projekte meer doeltreffend
te voltooi deur verwante take te organiseer en te prioritiseer.
🧠 GEHEUE-HAKIE B-O-L-B-R = Beplanning • Organisering • Leiding • Beheer • Risikobestuur
🗓️ 1. BEPLANNING 🧱 2. ORGANISERING
✔ Evalueer die bestaande aktiwiteite en doelwitte. ✔ Bring hulpbronne bymekaar om die gestelde doelwitte
✔ Topbestuur formuleer strategiese planne. te bereik.
✔ ✔ Hulpbronne sluit fisiese, menslike en finansiële
Middelbestuur formuleer taktiese planne.
✔ Laerbestuur formuleer operasionele planne. hulpbronne in.
✔ Behels die opbreek van ’n plan in aksies.
✔ Die aktiwiteite word aan spesifieke individue
toegewys/gedelegeer.
📣 3. LEIDING / RIGTINGGEWING / AKTIVERING 🎛️ 4. BEHEER
✔ Laat personeel weet wat gedoen moet word en ✔ Verseker dat aktiwiteite uitgevoer word soos beplan.
wanneer dit gedoen moet word. ✔ Risiko’s kan tydens beheer geïdentifiseer word.
✔ Werknemers word gemotiveer om by te dra tot die ✔ Vergelyk werklike resultate met doelwitte wat deur
sukses van die onderneming. bestuur gestel is.
✔ Inspireer werknemers om hul take na die beste van ✔ Deurlopende beheer verseker dat die besigheid glad
hul vermoë uit te voer. verloop.
✔ Motiveer werknemers om gestelde doelwitte/teikens te
bereik.
⚠️ 5. RISIKOBESTUUR
✔ Identifiseer moontlike risiko’s deur risikodraende aktiwiteite te vind (aktiwiteite wat verkeerd kan gaan) binne die
organisasie.
✔ Help besighede om elke moontlike risiko te ontleed en hoe waarskynlik dit is dat die risiko sal gebeur.
✔ Evalueer die potensiële impak van risiko’s in terme van finansiële aanspreeklikheid.
✔ Hanteer die risiko deur te bepaal watter aksies geneem moet word indien die gebeurtenis plaasvind, deur beskikbare
hulpbronne, ’n gebeurlikheidsplan en kommunikasie met belanghebbendes te gebruik.
💡 BELANGRIK
OM TE
ONTHOU
🗓️ Beplan: strategies →
takties →
operasioneel
🧱 Organiseer:
hulpbronne +
delegeer
🎛️ Beheer: werklik vs
doelwit ⚠️ Risiko: identifiseer,
ontleed, hanteer
🏢 ONTHOU SÓ
Die mikro-omgewing is alles BINNE die besigheid. Die besigheid het VOLLE BEHEER oor sy
mikro-omgewing.
🧩 KOMPONENTE VAN DIE MIKRO-
OMGEWING
🎯 VISIE, MISSIE, DOELWITTE EN DOELSTELLINGS
• Visie, missiestelling, doelwitte en Beskryf langtermyndoelwitte; sê waar die
Visie
doelstellings onderneming homself in die toekoms sien.
• Organisasiekultuur Beskryf wat die onderneming vervaardig of
Missiestelling
• Organisatoriese hulpbronne verskaf (hoekom die besigheid bestaan).
• Bestuur en leierskap Langtermynplanne wat die onderneming
Doelwitte
• Organisasiestruktuur wil bereik.
• Agt besigheidsfunksies
Beskryf hoe die doelwitte bereik gaan
Doelstellings
word.
🤝 ORGANISASIEKULTUUR 🧑💼 BESTUUR EN LEIERSKAP
Definisie: hoe dinge in die besigheid gedoen word, hoe Die proses waardeur ’n individu of
werknemers kommunikeer en hul kleredrag. individue die organisasie lei en rigting
Bestuur
gee om die doelwitte en doelstellings
DOEL
te bereik.
✔ Om die onderneming se interne en eksterne identiteit
en waardes te definieer. Die vermoë van ’n individu om
✔ ’n Sterk organisasiekultuur het die krag om ondergeskiktes te inspireer, te
Leierskap beïnvloed of te motiveer om die
werknemers in ambassadeurs van die besigheid te
verander. doelwitte en doelstellings van die
✔ onderneming te bereik.
Help die besigheid om werknemers en kliënte te
behou.
✔ Breek grense tussen spanne af, lei besluitneming en
verbeter produktiwiteit.
🗂️ DIE DOEL VAN DIE ORGANISASIESTRUKTUUR
Die organisasiestruktuur is ’n aanduiding van die verskillende afdelings (departemente) in ’n besigheid en hoe die
afdelings georganiseer is. Dit is ’n organogram. ’n Organogram toon die vlak van gesag, verantwoordelikheid en take
van die verskeie afdelings in die besigheid aan.
✔ Help om die gladde en doeltreffende funksionering van ✔ Toon die verband tussen verskeie posisies en funksies
die besigheid te verseker. in die besigheid.
✔ Help die besigheid om doelwitte te bereik. ✔ Beskryf die koördinasie tussen onderskeie afdelings in
die besigheid.
💡 BELANGRIK
OM TE
ONTHOU
🏠 MIKRO = binne die
besigheid 🎛️ Die besigheid het
volle beheer 🧭 Visie = toekoms;
missie = hoekom
ons bestaan
📊 Organogram =
vlakke van gesag
, BESIGHEIDSFUNKSIES • LEIERSKAP VS BESTUUR • VLAKKE
2/16 VAN BESTUUR
🔗 ONTHOU Die agt besigheidsfunksies is afhanklik van mekaar. Hulle is onderling verwant.
⚙️ DIE VERHOUDING TUSSEN DIE BESIGHEIDSFUNKSIES
Algemene bestuur Is direk aan die ander sewe besigheidsfunksies gekoppel.
Finansies & administrasie Verantwoordelik vir die insameling, berging en verwerking van inligting en finansiële rekords.
Verantwoordelik vir die aflewering van goedere. Die aankoopfunksie koop grondstowwe vir
Aankope, produksie &
bemarking
die produksiefunksie om tot voltooide goedere te verwerk. Die bemarkingsfunksie bevorder
en verkoop die produk wat die produksiefunksie geproduseer het.
Skakelfunksie (openbare Bevorder die besigheid en verseker dat daar ’n goeie verhouding tussen die besigheid en
betrekkinge) die publiek/verbruikers is.
Menslike hulpbronne Bekwame personeel word verkry en aangestel deur die menslike hulpbronfunksie.
2.2 VERSKILLE TUSSEN LEIERSKAP EN BESTUUR
LEIERSKAP ⚖️ BESTUUR
’n Bestuurder sorg dat die doelwitte van die besigheid
’n Leier bepaal die visie en missie. ↔
bereik word.
Bestuurders verseker dat take wat aan ondergeskiktes
Leiers skep die span en inspireer die ondergeskiktes. ↔
gegee is, voltooi word.
Hy/sy beïnvloed menslike gedrag. ↔ Hy/sy lei menslike gedrag.
Leiers word gebore met natuurlike/instinktiewe ’n Persoon word ’n bestuurder omdat hy/sy in die pos
↔
leierskapsvaardighede. aangestel is.
2.3 ALGEMENE BESTUUR • VLAKKE VAN BESTUUR
🪜 KERN
Die algemene bestuursfunksie bepaal die algehele rigting of strategie vir die besigheid. Die vlak van bestuur bepaal
’n bevelsketting, en die hoeveelheid gesag en status wat enige bestuursposisie geniet.
👑 1. TOPVLAKBESTUUR 🧑💼 2. MIDDELVLAKBESTUUR 👷 3. LAERVLAKBESTUUR
✔ Hou toesig oor die aktiwiteite van die ✔ Verantwoordelik vir spesifieke ✔ Tree op as rolmodelle vir
ander funksies sodat die besigheid afdelings binne die besigheid. werknemers omdat hulle onder
sy doelwitte kan bereik. ✔ Neem mediumtermyn taktiese andere toesig hou en prestasie-
✔ Bestaan uit die HUB en direkteure. besluite. terugvoer gee.
✔ Bepaal die ✔ Implementeer planne wat deur ✔ Fokus op beheer en leiding.
visie/missie/doelwitte/strategie van topvlakbestuur gemaak is. ✔ Neem korttermyn roetine- en
die onderneming. ✔ Implementeer die visie en planne operasionele besluite.
✔ Verseker dat mense saamwerk om van die topbestuur. ✔ Implementeer opdragte wat deur
sekere doelwitte te bereik. middelbestuur gegee word.
Voorbeelde: Aankoopbestuurder,
Voorbeelde: HUB’s, direkteure, produksiebestuurder. Voorbeelde: Voorman, spanleier.
eienaar van ’n eenmansaak,
vennote in ’n vennootskap.
💡 BELANGRIK
OM TE
ONTHOU
🔗 Die 8 funksies is
onderling afhanklik 🧭 Leier = visie •
Bestuurder =
doelwitte
👑 Top = strategie •
middel = takties 👷 Laer = toesig,
operasioneel
, 3/16 2.3 DIE VYF BESTUURSTAKE
🛠️ BETEKENIS
Die bestuurstake is instrumente wat deur ’n organisasie gebruik word om projekte meer doeltreffend
te voltooi deur verwante take te organiseer en te prioritiseer.
🧠 GEHEUE-HAKIE B-O-L-B-R = Beplanning • Organisering • Leiding • Beheer • Risikobestuur
🗓️ 1. BEPLANNING 🧱 2. ORGANISERING
✔ Evalueer die bestaande aktiwiteite en doelwitte. ✔ Bring hulpbronne bymekaar om die gestelde doelwitte
✔ Topbestuur formuleer strategiese planne. te bereik.
✔ ✔ Hulpbronne sluit fisiese, menslike en finansiële
Middelbestuur formuleer taktiese planne.
✔ Laerbestuur formuleer operasionele planne. hulpbronne in.
✔ Behels die opbreek van ’n plan in aksies.
✔ Die aktiwiteite word aan spesifieke individue
toegewys/gedelegeer.
📣 3. LEIDING / RIGTINGGEWING / AKTIVERING 🎛️ 4. BEHEER
✔ Laat personeel weet wat gedoen moet word en ✔ Verseker dat aktiwiteite uitgevoer word soos beplan.
wanneer dit gedoen moet word. ✔ Risiko’s kan tydens beheer geïdentifiseer word.
✔ Werknemers word gemotiveer om by te dra tot die ✔ Vergelyk werklike resultate met doelwitte wat deur
sukses van die onderneming. bestuur gestel is.
✔ Inspireer werknemers om hul take na die beste van ✔ Deurlopende beheer verseker dat die besigheid glad
hul vermoë uit te voer. verloop.
✔ Motiveer werknemers om gestelde doelwitte/teikens te
bereik.
⚠️ 5. RISIKOBESTUUR
✔ Identifiseer moontlike risiko’s deur risikodraende aktiwiteite te vind (aktiwiteite wat verkeerd kan gaan) binne die
organisasie.
✔ Help besighede om elke moontlike risiko te ontleed en hoe waarskynlik dit is dat die risiko sal gebeur.
✔ Evalueer die potensiële impak van risiko’s in terme van finansiële aanspreeklikheid.
✔ Hanteer die risiko deur te bepaal watter aksies geneem moet word indien die gebeurtenis plaasvind, deur beskikbare
hulpbronne, ’n gebeurlikheidsplan en kommunikasie met belanghebbendes te gebruik.
💡 BELANGRIK
OM TE
ONTHOU
🗓️ Beplan: strategies →
takties →
operasioneel
🧱 Organiseer:
hulpbronne +
delegeer
🎛️ Beheer: werklik vs
doelwit ⚠️ Risiko: identifiseer,
ontleed, hanteer
