lOMoARcPSD|59808198
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
DEEL 2: NEURO-ANATOMIE EN FYSIOLOGIE
1 DE INDELING VAN HET ZENUWSTELSEL
1.1 ANATOMISCHE INDELING
1. Het centraal zenuwstelsel (CZS)
• Hersenen (encephalon)
• Ruggenmerg (medulla spinalis)
2. Het perifeer zenuwstelsel (PZS)
• 12 paar hersenzenuwen (nervi craniales)
• 31 paar ruggenmergzenuwen (nervi spinalis)
• Zenuwknopen (ganglia)
- Perifere zenuwen vertrekken vanuit het ruggenmerg
- Verzorgt de verbindingen van het CZS met alle stelsels in het lichaam
1 CZS 4 PZS
2 Hersenen 5 Ganglion (verzameling v celkernen v z.cellen in het PZS)
3 ruggenmerg 6 Perifere zenuwen
1.2 FYSIOLOGISCHE INDELING
1 ANIMAAL, SOMATISCH, BEWUST OF WILLEKEURIG ZENUWSTELSEL
1. Via zintuigen worden prikkels uit omgeving waargenomen en aangevoerd naar de hersenen
2. De wil controleert de reactie op die prikkels à zodat ze beheerst kunnen worden
2 HET AUTONOOM, VEGATIEF, ONBEWUST OF ONWILLEKEURIG ZENUWSTELSEL
3. Dit werkt buiten de wil om en regelt de werking vh hart, spijsverteringsstelsel, de AH, de klieren,..
Fysiologische indeling van het zenuwstelsel
1. Animaal ZS 2. Vegatief ZS
RUST – parasympatisch ZS ACTIE – (ortho-)sympathisch ZS
• Spijsverteringsstelsel activatie • Bronchodilatatie
• BV: VD van alle organen • BV: VC van alle organen
VC vd skeletspieren
VC vd skeletspieren
• Hartfrequentie (HF) activatie
BV - bloedvaten, VD - vasodilatie, VC - vasoconstrictie
• Contractiekracht van het hart wordt hoger
Neurotransmittor: Neurotransmittor:
- Acetylcholine (Ach) - Adrenaline
Receptor: Receptor:
- Nicotine receptor - Bètareceptor (𝜷1 & 𝜷2)
- Muscarine receptor - Alfareceptor (𝝰1 & 𝝰2)
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 1
, lOMoARcPSD|59808198
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
Vasodilatatie = bloedvaten zetten open Vasoconstrictie = bloedvaten zetten dicht
Bronchodilatatie = luchtwegen zetten open Organen = gladde spiercellen
Bètacellen: zorgen voor hogere bloeddruk à bètablokker zorgen ervoor dat de bloeddruk zakt
- Hart en longen hebben eigen receptoren
2 CELLEN VAN HET ZENUWSTELSEL
2.1 BOUW VAN EEN NEURON/ ZENUWCEL
• Gliacellen: vormen verbinding tussen andere cellen
• Cellichaam = stervormig tot piramidaalvormig met lang de ene pool van de cel een massa celuitlopers/
dendrieten; waarvan de geleiding via de axon wegloopt
• Oligofendrocyten: zitten alleen in het centraal zenuwstelsel
MYELINISATIE VAN EEN AXON:
• Nucleus/ kern: wanneer verschillende cellichamen van neuronen samen liggen in de hersenen/ ruggenmerg
• Ganglia/ zenuwknopen: wanneer cellichamen van neuronen buiten get ruggenmerg/ hersenen zijn
2.2 INDELING VAN NEURONEN NAAR BOUW
Unipolar neuron:
• Heeft een axon dat uit het cellichaam komt, splitst zich dan op
met aan ene uiteinde dendrieten en aan ander uiteinde
synaptische verbindingen met doelwit
• Meeste sensiebele neuronen van PZS
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 2
, lOMoARcPSD|59808198
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
Bipolar neuron:
• Heeft 2 uitlopers (1 dendriet, 1 axon) met het cellichaam
daartussen
• Komen vooral voor in het reukepitheel (netvlies)
Multipolar neuron:
• Heeft 2/ meer dendrieten en 1 axon
• Komen het meest voor in het CZS
• Alle motorische zenuwcellen die skeletspieren aansturen
2.3 INDELING VAN NEURONEN NAAR FUNCTIE
Vertrekt vanuit de zintuigen
2.4 NEUROGLIACELLEN
= zorgen voor verbinging met andere cellen
CZS:
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 3
, lOMoARcPSD|59808198
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
Zijn stervormig (astro = ster). Ondersteunen neuronen in het CZS door
Astrocyten: 1. De concentratie van chemische stoffen in extracellulaire ruimte op peil houden
2. Overtollige signaalmoleculen verwijderen
3. Reageren op weefselschade
4. Bijdragen aan de bloed-hersenbarrière (BBB)
Oligodendrocyten: Isoleren de axonen van neuronen in het CZS
- Hebben uitsteeksels die naar meerdere axonsegmenten reiken
- Myeline beschermt het axon + zorgt voor verhoogde snelheid van een actiepotentiaal
Microgliacellen: Kleinste cellen van CZS en worden ook macrofagen genoemd
- Ontstaan uit WBC en fagocyteren celfragmenten en ziekteverwekkers
Ependymcellen: Bekleden het centraal kanaal van het ruggenmerg + ventrikels van de hersenen
Plexus choriodeus = structuur in de ventrikels waar deze cellen on contact komen met
bloedvaten en bestanddelen; filteren en absorberen deze om hersenvocht te produceren
De cel van Schwann: Isoleert axonen met myeline in het PZS
- Volledige cel omhult één axonsegment
- Kern en cytoplasma liggen aan de rand van de myelineschede
PZS:
3 HET CENTRAAL ZENUWWEEFSEL EN ORGANEN
3.1 DE GRIJZE EN WITTE STOF
• Wit = gemyeliniseerde axonen van neuronen
• Grijs = cellichamen en dendrieten
Beide hersenhelften zijn bedekt door grijze stof/ cortex, grote hersenen en hersenstam hebben
Hersenen
eilanden van grijze massa – de rest bestaat uit witte stof
Ruggenmerg Centraal = een grijze H-vorm/ vlindervorm, buitenrand = witte stof
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 4
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
DEEL 2: NEURO-ANATOMIE EN FYSIOLOGIE
1 DE INDELING VAN HET ZENUWSTELSEL
1.1 ANATOMISCHE INDELING
1. Het centraal zenuwstelsel (CZS)
• Hersenen (encephalon)
• Ruggenmerg (medulla spinalis)
2. Het perifeer zenuwstelsel (PZS)
• 12 paar hersenzenuwen (nervi craniales)
• 31 paar ruggenmergzenuwen (nervi spinalis)
• Zenuwknopen (ganglia)
- Perifere zenuwen vertrekken vanuit het ruggenmerg
- Verzorgt de verbindingen van het CZS met alle stelsels in het lichaam
1 CZS 4 PZS
2 Hersenen 5 Ganglion (verzameling v celkernen v z.cellen in het PZS)
3 ruggenmerg 6 Perifere zenuwen
1.2 FYSIOLOGISCHE INDELING
1 ANIMAAL, SOMATISCH, BEWUST OF WILLEKEURIG ZENUWSTELSEL
1. Via zintuigen worden prikkels uit omgeving waargenomen en aangevoerd naar de hersenen
2. De wil controleert de reactie op die prikkels à zodat ze beheerst kunnen worden
2 HET AUTONOOM, VEGATIEF, ONBEWUST OF ONWILLEKEURIG ZENUWSTELSEL
3. Dit werkt buiten de wil om en regelt de werking vh hart, spijsverteringsstelsel, de AH, de klieren,..
Fysiologische indeling van het zenuwstelsel
1. Animaal ZS 2. Vegatief ZS
RUST – parasympatisch ZS ACTIE – (ortho-)sympathisch ZS
• Spijsverteringsstelsel activatie • Bronchodilatatie
• BV: VD van alle organen • BV: VC van alle organen
VC vd skeletspieren
VC vd skeletspieren
• Hartfrequentie (HF) activatie
BV - bloedvaten, VD - vasodilatie, VC - vasoconstrictie
• Contractiekracht van het hart wordt hoger
Neurotransmittor: Neurotransmittor:
- Acetylcholine (Ach) - Adrenaline
Receptor: Receptor:
- Nicotine receptor - Bètareceptor (𝜷1 & 𝜷2)
- Muscarine receptor - Alfareceptor (𝝰1 & 𝝰2)
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 1
, lOMoARcPSD|59808198
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
Vasodilatatie = bloedvaten zetten open Vasoconstrictie = bloedvaten zetten dicht
Bronchodilatatie = luchtwegen zetten open Organen = gladde spiercellen
Bètacellen: zorgen voor hogere bloeddruk à bètablokker zorgen ervoor dat de bloeddruk zakt
- Hart en longen hebben eigen receptoren
2 CELLEN VAN HET ZENUWSTELSEL
2.1 BOUW VAN EEN NEURON/ ZENUWCEL
• Gliacellen: vormen verbinding tussen andere cellen
• Cellichaam = stervormig tot piramidaalvormig met lang de ene pool van de cel een massa celuitlopers/
dendrieten; waarvan de geleiding via de axon wegloopt
• Oligofendrocyten: zitten alleen in het centraal zenuwstelsel
MYELINISATIE VAN EEN AXON:
• Nucleus/ kern: wanneer verschillende cellichamen van neuronen samen liggen in de hersenen/ ruggenmerg
• Ganglia/ zenuwknopen: wanneer cellichamen van neuronen buiten get ruggenmerg/ hersenen zijn
2.2 INDELING VAN NEURONEN NAAR BOUW
Unipolar neuron:
• Heeft een axon dat uit het cellichaam komt, splitst zich dan op
met aan ene uiteinde dendrieten en aan ander uiteinde
synaptische verbindingen met doelwit
• Meeste sensiebele neuronen van PZS
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 2
, lOMoARcPSD|59808198
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
Bipolar neuron:
• Heeft 2 uitlopers (1 dendriet, 1 axon) met het cellichaam
daartussen
• Komen vooral voor in het reukepitheel (netvlies)
Multipolar neuron:
• Heeft 2/ meer dendrieten en 1 axon
• Komen het meest voor in het CZS
• Alle motorische zenuwcellen die skeletspieren aansturen
2.3 INDELING VAN NEURONEN NAAR FUNCTIE
Vertrekt vanuit de zintuigen
2.4 NEUROGLIACELLEN
= zorgen voor verbinging met andere cellen
CZS:
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 3
, lOMoARcPSD|59808198
OLOD – anatomie, fysiologie, genetica en NKO
Zijn stervormig (astro = ster). Ondersteunen neuronen in het CZS door
Astrocyten: 1. De concentratie van chemische stoffen in extracellulaire ruimte op peil houden
2. Overtollige signaalmoleculen verwijderen
3. Reageren op weefselschade
4. Bijdragen aan de bloed-hersenbarrière (BBB)
Oligodendrocyten: Isoleren de axonen van neuronen in het CZS
- Hebben uitsteeksels die naar meerdere axonsegmenten reiken
- Myeline beschermt het axon + zorgt voor verhoogde snelheid van een actiepotentiaal
Microgliacellen: Kleinste cellen van CZS en worden ook macrofagen genoemd
- Ontstaan uit WBC en fagocyteren celfragmenten en ziekteverwekkers
Ependymcellen: Bekleden het centraal kanaal van het ruggenmerg + ventrikels van de hersenen
Plexus choriodeus = structuur in de ventrikels waar deze cellen on contact komen met
bloedvaten en bestanddelen; filteren en absorberen deze om hersenvocht te produceren
De cel van Schwann: Isoleert axonen met myeline in het PZS
- Volledige cel omhult één axonsegment
- Kern en cytoplasma liggen aan de rand van de myelineschede
PZS:
3 HET CENTRAAL ZENUWWEEFSEL EN ORGANEN
3.1 DE GRIJZE EN WITTE STOF
• Wit = gemyeliniseerde axonen van neuronen
• Grijs = cellichamen en dendrieten
Beide hersenhelften zijn bedekt door grijze stof/ cortex, grote hersenen en hersenstam hebben
Hersenen
eilanden van grijze massa – de rest bestaat uit witte stof
Ruggenmerg Centraal = een grijze H-vorm/ vlindervorm, buitenrand = witte stof
Ella Van Reusel – PBA-LA MT1 4
