Meubelconstructie en ergonomie
Les 1: 10 februari : meubel: wat is het meubel?
Etymologie = tak van de taalkunde die de herkomst van woorden onderzoekt
Mobilis = Latijn voor beweegbaar, verplaatsbaar
Meubel = een verplaatsbaar gegeven in tegenstelling tot architectuur en vaste objecten en structuren in
interieur (maar er zijn uitzonderingen - inbouwkasten…)
_’superleggera’ - Ponti Gio_1957 - Cassina_
- licht gewicht
- Horizontale verbinding van de poten
- Smal uiteenlopende poten
- Stoel (=verplaatsbaar) = zitten, bijzettafel, trapladder, kleerhanger…
Conceptus = Latijn voor het samenvatten, een gedachte (= lett ‘vrucht’ - denk aan conceptie)
> conceptie = bevruchten >< concept = denkbeeld, schets, begrip (begrepen zijn)
We spreken van een meubelconcept wanneer de vorm en constructie een duidelijke functie
mogelijk maakt
_’Kewlox’ - Kewley George_1958 - UK / België_
- innovatief concept
- Eerste naam: Kewlock
- Belgisch designicoon
- Goedkoop opbergmeubel zonder franjes
- Geen schroeven, nagels - houten latten bij elkaar gehouden door 4 stalen hoekprofielen
- Houten latten met groeven voor (schuif)panelen
Construere = Latijns voor samenstellen, opstapelen
> samen ‘stellen’ - stel = orde(nen) > constructie = de geordende wijze waarop de delen tot een geheel
worden opgebouwd
Meubel = geconstrueerd > samengesteld en geordend
Meubel wordt opgebouwd uit verschillende materialen
> elk materiaal heeft specifieke eigenschappen, daardoor is kennis over materiaal
essentieel in het samenstellen ervan
_’flat file cabinet’ - Kjærholm Poul_1955 - Denemarken_
- samenstelling: massief Douglas hout + stalen onderstel
- Gebaseerd op de menselijke maat: meubel past zich aan aan de mens; niet omgekeerd
- Zwaluwstaartverbinding (zie PPT)
- Lades voor stockage van plannen, mappen, grote documenten
- Zwart onderstel uit hoekprofielen
Kijk op meubels = kijken naar meubels = lezen van meubels (als interieurarchitect/ ontwerper)
_’s88’ - Van Severen Maarten_1988 - België_
- Minimalisme: zoektocht naar essentie van de vorm
- Focus op basismeubel
- Materialen: leder, staal + zichtbare montage
- Inclinatie (=helling): vorm volgt functie?
1
,Ontwerpen in een vacuüm: (=ontwerpen zonder richting)
> we hebben nood/ behoefte nodig om een object te creëren:
- gebruiker (deelgroep; leeftijdscategorie)
- functie (zitten; zitten aan een tafel)
- context (school; schoolrefter)
Grens tussen object en meubel: kijken naar sculptuur/ object + interactie tussen mens en object
—> de interactie die de mens aangaat met een object maakt een object een meubel (zitten, slapen,
werken… = meubel ; geen interactie = object)
!! Omdat een meubel een meubel is door interactie met de mens , is het ook logisch dat het ontworpen
wordt met oog op de menselijke maat
_’chair 84’ - Judd Donald_1982 - USA_
- reeks zit op de grens tussen object en meubel
- 10 verschillende configuraties
FFF = form follows function (door Louis Sullivan in 1896)
> meubel wordt ontworpen met functie in gedachte
> gebaseerd op principes van de natuur en evolutionaire aanpassingen
> ornamenten en versieringen in die periode > vorm primeert (macht/ rijkdom)
> wanneer de functie voorop gesteld wordt > volgt de vorm vanzelf
> zie ook Adolf Loos
_’Serving Tea Trolley No 901’ - Aalto Alvar_1936 - Finland_
- roltafel geïnspireerd op de Britse theecultuur + Japans houtvakmanschap
- Frame uit gelamineerd berkenhout
- Kan gebogen worden
- Licht meubel > handelbaar
- Enkel essentie, geen overbodigheden
Ergonomie speelt een belangrijke rol in de interactie met een meubel (wanneer ontworpen op maat van
de mens) > grootte staand/ zittend/ liggend…, gewicht van het meubel…
_’Lounge chair’ - Van Severen Maarten_2004 - België/ Nederland_
- ligstoel die herleidt is tot de essentie
- Functie = zitten + bijzettafel (functies gecombineerd)
- Vorm: menselijk lichaam
- Leder (past zich aan aan de vorm van het lichaam) + gebogen metalen frame
- Combo vervormbaar en stabiel
Drieluik: vorm - functie - constructie
Vorm wordt bepaald door functie en constructie!
na het bepalen van de functies, gaan we materialiseren
> meestal meerdere materialen (hout, metaal, kunststof…)
> elk materiaal heeft zijn eigen specifieke eigenschappen, beperkingen, psychologisch…
> het moet logisch en economisch haalbaar zijn
_’cité Lounge chair’ - Prouvé Jean_1930 - Frankrijk_
- combo: leder + stalen frame (U-profiel) (=zacht/ vervormbaar VS hard/ sterk)
- (Cfr. broeks)riem als brede armsteun om te ontspannen
- Ergonomisch verstelbaar hoofdkussen
2
,Constructieve voorwaarden (3 principes) om van een meubel te spreken: (… uitzonderingen op elke regel)
1. Samenhangend
Meubel = samenhangend object = geheel van (onder)delen
- Vast verbonden (bijv. Massieve houten stoel) (niet demonteerbaar)
- Demonteerbaar (met gereedschap - bijv. IKEA meubel)
- Wisselbaar verbonden (zonder gereedschap (meestal in elkaar geklikt of geschoven- bijv. Kewlox))
- Los verband (door klemming of zwaartekracht - bijv. Zetel en kussens)
_’Chair No 14’ - Thonet Micheal_1860_
- bekend als ‘bistro chair’
- Eerste meubel dat in massaproductie ging
- Betaalbaar, sneller en minder verspilling
- Bestaat uit: 6 stukken gebogen hout, 10 schroeven en 2 moeren (het is demonteerbaar)
_’Eames Storage Unit’ - Eames Ray & Charles_1949_
- gestandaardiseerde elementen die gecombineerd kunnen worden (= demonteerbaar)
- = IKEA avant-la-lettre
- Goedkoper, want op grote schaal produceren
- Windverbanden (= die stalen kruisen dat je ziet)
- Eerlijke vormgeving = structuur is leesbaar + schroeven zichtbaar (FFF)
_’LC2’ - Le Corbusier, Perriand Charlotte & Jeanneret Pierre_1928_
- losse kussens bijeen gehouden door metalen frame
- Los verband + vast verbonden
_’pillow Sofa’ - Van Severen Muller_2021 - Belgie_
- modulaire sofa waar de kussens worden geklemd
- Losverband
_’LC4’ - Perriand Charlotte_1929_
- 2 vaste elementen: vast verbonden ? demonteerbaar?
- Scharnier + inklemming + glijoplegging (zie les 2)
2. Stabiel en vormvast
Meubel behoudt zijn vorm onder zwaartekracht of onder beoogd gebruik
- stabiel vormvast (behoudt vorm én is stabiel - bijv. Standaard opbergkast)
- Instabiel vormvast (behoudt zijn vorm - bijv. Schommelstoel)
- Stabiel vervormbaar (frame = stabiel / kussens = vervormbaar - bijv. Zetel)
- Instabiel vervormbaar (past zich aan aan de vorm van het lichaam - bijv. Hangmat)
_’Wengé Dressoir’ - Braakman Cees_jaren ’60_
- na WOII moet Braakman zichzelf opnieuw uitvinden > reis naar Amerika >
nieuwe materialen en technieken ontdekt
- Betaalbaar & modulair
- Voorloper IKEA, want zelf thuis te monteren (+ demonteerbaar)
- Stabiel en vormvast
- Materiaal: wengé + formica (=laminaat van plantaardig vezel (linnen of papier) doek gedrenkt in een
thermohardende hars op melaminebasis) + staal + aluminium beslag (=functionele en decoratieve
onderdelen die op meubels worden gemonteerd, zoals handgrepen, knoppen, scharnieren,
ladegeleiders en sloten)
3
, 3. Verplaatsbaar
Afgestemd op functie
Continuum:
- makkelijk verplaatsbaar (mobiel - bijv. Eetkamerstoel)
- Verplaatsbaar (verhuisbaar - bijv. Zetel)
- Moeilijk verplaatsbaar (eerst leegmaken of demonteren - bijv. Boekenrek)
- Niet verplaatsbaar (vast of op maat - bijv. inbouwkast)
_’acro Vloerlamp’ - Archilles & Pier Giacomo Castiglioni_1962_
- plafondlicht ≠ verplaatsbaar > ontwerpen van een staanlamp
- Staanlamp als licht boven een tafel
- Decentrale voet uit Carraramarmer
- Uittrekbare schacht en richtbare reflector
Denkkader categorieën - welke meubels onderscheiden we?
The big Five:
1. Stoel (eetkamerstoel, bureaustoel, kruk…)
2. Tafel (eettafel, bureau, salontafel…)
3. Kast (commode, inbouwkast, dressing…)
4. Zetel (bank, relaxzetel, poef…)
5. Bed (stapelbed, tweepersoonsbed, hangmat…)
Eisen die worden gesteld (samenhangend, stabiel en vormvast, verplaatsbaar) hangen grotendeels samen
met de categorie
Multifunctioneel meubel (- varianten binnen categorie, tussen categorie, uitzonderingen op elke regel)
_’CH07 Shell Chair’ - Wegner Hans J._1963/1998_
- eerste editie (1963) was geen succes > opnieuw uitgebracht in 1998
- Weinig originele exemplaren
- Materiaal: gebogen multiplex + eindlaag in fineer + leder of textiel
- 3 poten zorgen voor stabiliteit
Focus op hout:
- geschiedenis: hout als meest gebruikt materiaal voor meubels
_’Le Cabanon’ - Le Corbusier_1951 - Frankrijk_
- buitenverblijf ontworpen in hout aan de Franse Mediterraanse kust
- 15 m2 ( 3,66 x 3,66 m)
- Functioneel ontwerp: gebaseerd op Modulor
- Rustzone + werkplek + toilet + wasruimte
- Kruk als opberger
Focus op opbergmeubels & -objecten:
- goede basis om basistechnieken en houtverbindingen te bespreken
_’visie voor Pastoe’ - P. Mazairac & K. Boonzaaijer_1951 - Frankrijk_
- compositie kastelementen + modulair, minimalistisch ontwerp + greeploze fronten + volledig verstek
4
Les 1: 10 februari : meubel: wat is het meubel?
Etymologie = tak van de taalkunde die de herkomst van woorden onderzoekt
Mobilis = Latijn voor beweegbaar, verplaatsbaar
Meubel = een verplaatsbaar gegeven in tegenstelling tot architectuur en vaste objecten en structuren in
interieur (maar er zijn uitzonderingen - inbouwkasten…)
_’superleggera’ - Ponti Gio_1957 - Cassina_
- licht gewicht
- Horizontale verbinding van de poten
- Smal uiteenlopende poten
- Stoel (=verplaatsbaar) = zitten, bijzettafel, trapladder, kleerhanger…
Conceptus = Latijn voor het samenvatten, een gedachte (= lett ‘vrucht’ - denk aan conceptie)
> conceptie = bevruchten >< concept = denkbeeld, schets, begrip (begrepen zijn)
We spreken van een meubelconcept wanneer de vorm en constructie een duidelijke functie
mogelijk maakt
_’Kewlox’ - Kewley George_1958 - UK / België_
- innovatief concept
- Eerste naam: Kewlock
- Belgisch designicoon
- Goedkoop opbergmeubel zonder franjes
- Geen schroeven, nagels - houten latten bij elkaar gehouden door 4 stalen hoekprofielen
- Houten latten met groeven voor (schuif)panelen
Construere = Latijns voor samenstellen, opstapelen
> samen ‘stellen’ - stel = orde(nen) > constructie = de geordende wijze waarop de delen tot een geheel
worden opgebouwd
Meubel = geconstrueerd > samengesteld en geordend
Meubel wordt opgebouwd uit verschillende materialen
> elk materiaal heeft specifieke eigenschappen, daardoor is kennis over materiaal
essentieel in het samenstellen ervan
_’flat file cabinet’ - Kjærholm Poul_1955 - Denemarken_
- samenstelling: massief Douglas hout + stalen onderstel
- Gebaseerd op de menselijke maat: meubel past zich aan aan de mens; niet omgekeerd
- Zwaluwstaartverbinding (zie PPT)
- Lades voor stockage van plannen, mappen, grote documenten
- Zwart onderstel uit hoekprofielen
Kijk op meubels = kijken naar meubels = lezen van meubels (als interieurarchitect/ ontwerper)
_’s88’ - Van Severen Maarten_1988 - België_
- Minimalisme: zoektocht naar essentie van de vorm
- Focus op basismeubel
- Materialen: leder, staal + zichtbare montage
- Inclinatie (=helling): vorm volgt functie?
1
,Ontwerpen in een vacuüm: (=ontwerpen zonder richting)
> we hebben nood/ behoefte nodig om een object te creëren:
- gebruiker (deelgroep; leeftijdscategorie)
- functie (zitten; zitten aan een tafel)
- context (school; schoolrefter)
Grens tussen object en meubel: kijken naar sculptuur/ object + interactie tussen mens en object
—> de interactie die de mens aangaat met een object maakt een object een meubel (zitten, slapen,
werken… = meubel ; geen interactie = object)
!! Omdat een meubel een meubel is door interactie met de mens , is het ook logisch dat het ontworpen
wordt met oog op de menselijke maat
_’chair 84’ - Judd Donald_1982 - USA_
- reeks zit op de grens tussen object en meubel
- 10 verschillende configuraties
FFF = form follows function (door Louis Sullivan in 1896)
> meubel wordt ontworpen met functie in gedachte
> gebaseerd op principes van de natuur en evolutionaire aanpassingen
> ornamenten en versieringen in die periode > vorm primeert (macht/ rijkdom)
> wanneer de functie voorop gesteld wordt > volgt de vorm vanzelf
> zie ook Adolf Loos
_’Serving Tea Trolley No 901’ - Aalto Alvar_1936 - Finland_
- roltafel geïnspireerd op de Britse theecultuur + Japans houtvakmanschap
- Frame uit gelamineerd berkenhout
- Kan gebogen worden
- Licht meubel > handelbaar
- Enkel essentie, geen overbodigheden
Ergonomie speelt een belangrijke rol in de interactie met een meubel (wanneer ontworpen op maat van
de mens) > grootte staand/ zittend/ liggend…, gewicht van het meubel…
_’Lounge chair’ - Van Severen Maarten_2004 - België/ Nederland_
- ligstoel die herleidt is tot de essentie
- Functie = zitten + bijzettafel (functies gecombineerd)
- Vorm: menselijk lichaam
- Leder (past zich aan aan de vorm van het lichaam) + gebogen metalen frame
- Combo vervormbaar en stabiel
Drieluik: vorm - functie - constructie
Vorm wordt bepaald door functie en constructie!
na het bepalen van de functies, gaan we materialiseren
> meestal meerdere materialen (hout, metaal, kunststof…)
> elk materiaal heeft zijn eigen specifieke eigenschappen, beperkingen, psychologisch…
> het moet logisch en economisch haalbaar zijn
_’cité Lounge chair’ - Prouvé Jean_1930 - Frankrijk_
- combo: leder + stalen frame (U-profiel) (=zacht/ vervormbaar VS hard/ sterk)
- (Cfr. broeks)riem als brede armsteun om te ontspannen
- Ergonomisch verstelbaar hoofdkussen
2
,Constructieve voorwaarden (3 principes) om van een meubel te spreken: (… uitzonderingen op elke regel)
1. Samenhangend
Meubel = samenhangend object = geheel van (onder)delen
- Vast verbonden (bijv. Massieve houten stoel) (niet demonteerbaar)
- Demonteerbaar (met gereedschap - bijv. IKEA meubel)
- Wisselbaar verbonden (zonder gereedschap (meestal in elkaar geklikt of geschoven- bijv. Kewlox))
- Los verband (door klemming of zwaartekracht - bijv. Zetel en kussens)
_’Chair No 14’ - Thonet Micheal_1860_
- bekend als ‘bistro chair’
- Eerste meubel dat in massaproductie ging
- Betaalbaar, sneller en minder verspilling
- Bestaat uit: 6 stukken gebogen hout, 10 schroeven en 2 moeren (het is demonteerbaar)
_’Eames Storage Unit’ - Eames Ray & Charles_1949_
- gestandaardiseerde elementen die gecombineerd kunnen worden (= demonteerbaar)
- = IKEA avant-la-lettre
- Goedkoper, want op grote schaal produceren
- Windverbanden (= die stalen kruisen dat je ziet)
- Eerlijke vormgeving = structuur is leesbaar + schroeven zichtbaar (FFF)
_’LC2’ - Le Corbusier, Perriand Charlotte & Jeanneret Pierre_1928_
- losse kussens bijeen gehouden door metalen frame
- Los verband + vast verbonden
_’pillow Sofa’ - Van Severen Muller_2021 - Belgie_
- modulaire sofa waar de kussens worden geklemd
- Losverband
_’LC4’ - Perriand Charlotte_1929_
- 2 vaste elementen: vast verbonden ? demonteerbaar?
- Scharnier + inklemming + glijoplegging (zie les 2)
2. Stabiel en vormvast
Meubel behoudt zijn vorm onder zwaartekracht of onder beoogd gebruik
- stabiel vormvast (behoudt vorm én is stabiel - bijv. Standaard opbergkast)
- Instabiel vormvast (behoudt zijn vorm - bijv. Schommelstoel)
- Stabiel vervormbaar (frame = stabiel / kussens = vervormbaar - bijv. Zetel)
- Instabiel vervormbaar (past zich aan aan de vorm van het lichaam - bijv. Hangmat)
_’Wengé Dressoir’ - Braakman Cees_jaren ’60_
- na WOII moet Braakman zichzelf opnieuw uitvinden > reis naar Amerika >
nieuwe materialen en technieken ontdekt
- Betaalbaar & modulair
- Voorloper IKEA, want zelf thuis te monteren (+ demonteerbaar)
- Stabiel en vormvast
- Materiaal: wengé + formica (=laminaat van plantaardig vezel (linnen of papier) doek gedrenkt in een
thermohardende hars op melaminebasis) + staal + aluminium beslag (=functionele en decoratieve
onderdelen die op meubels worden gemonteerd, zoals handgrepen, knoppen, scharnieren,
ladegeleiders en sloten)
3
, 3. Verplaatsbaar
Afgestemd op functie
Continuum:
- makkelijk verplaatsbaar (mobiel - bijv. Eetkamerstoel)
- Verplaatsbaar (verhuisbaar - bijv. Zetel)
- Moeilijk verplaatsbaar (eerst leegmaken of demonteren - bijv. Boekenrek)
- Niet verplaatsbaar (vast of op maat - bijv. inbouwkast)
_’acro Vloerlamp’ - Archilles & Pier Giacomo Castiglioni_1962_
- plafondlicht ≠ verplaatsbaar > ontwerpen van een staanlamp
- Staanlamp als licht boven een tafel
- Decentrale voet uit Carraramarmer
- Uittrekbare schacht en richtbare reflector
Denkkader categorieën - welke meubels onderscheiden we?
The big Five:
1. Stoel (eetkamerstoel, bureaustoel, kruk…)
2. Tafel (eettafel, bureau, salontafel…)
3. Kast (commode, inbouwkast, dressing…)
4. Zetel (bank, relaxzetel, poef…)
5. Bed (stapelbed, tweepersoonsbed, hangmat…)
Eisen die worden gesteld (samenhangend, stabiel en vormvast, verplaatsbaar) hangen grotendeels samen
met de categorie
Multifunctioneel meubel (- varianten binnen categorie, tussen categorie, uitzonderingen op elke regel)
_’CH07 Shell Chair’ - Wegner Hans J._1963/1998_
- eerste editie (1963) was geen succes > opnieuw uitgebracht in 1998
- Weinig originele exemplaren
- Materiaal: gebogen multiplex + eindlaag in fineer + leder of textiel
- 3 poten zorgen voor stabiliteit
Focus op hout:
- geschiedenis: hout als meest gebruikt materiaal voor meubels
_’Le Cabanon’ - Le Corbusier_1951 - Frankrijk_
- buitenverblijf ontworpen in hout aan de Franse Mediterraanse kust
- 15 m2 ( 3,66 x 3,66 m)
- Functioneel ontwerp: gebaseerd op Modulor
- Rustzone + werkplek + toilet + wasruimte
- Kruk als opberger
Focus op opbergmeubels & -objecten:
- goede basis om basistechnieken en houtverbindingen te bespreken
_’visie voor Pastoe’ - P. Mazairac & K. Boonzaaijer_1951 - Frankrijk_
- compositie kastelementen + modulair, minimalistisch ontwerp + greeploze fronten + volledig verstek
4
