ANALYSE SOCIALE PROBLEMEN
EXAMENVERSLAG MODULE 4.2
,Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................................................... 2
Hoofdvraag ......................................................................................................................................................... 2
Deelvragen ......................................................................................................................................................... 2
H1. Verkenning ................................................................................................................................................ 3
1.1 Definitie ........................................................................................................................................................ 3
1.2 Doelgroep beschrijving ................................................................................................................................. 3
1.3 Historie in grote lijnen .................................................................................................................................. 3
1.4 Huidige stand van zaken............................................................................................................................... 3
1.5 betrokken partijen ........................................................................................................................................ 3
1.6 Oorzaken ...................................................................................................................................................... 4
Tabel 1. ............................................................................................................................................................... 4
1.7 Gevolgen ....................................................................................................................................................... 5
H2. Analyse ...................................................................................................................................................... 6
Politieke invalshoek. ........................................................................................................................................... 6
Tabel 2 ................................................................................................................................................................ 6
Juridische invalshoek .......................................................................................................................................... 7
Sociale invalshoek............................................................................................................................................... 7
Culturele invalshoek ........................................................................................................................................... 7
Sociaaleconomische invalshoek.......................................................................................................................... 8
Macht en ongelijkheid ........................................................................................................................................ 8
Tabel 3. ............................................................................................................................................................... 8
Conflicten en tegenstellingen ............................................................................................................................. 9
Rol van sociaal werker ........................................................................................................................................ 9
H3. Conclusie .................................................................................................................................................. 11
De mogelijke consequenties vanuit het overheidsbeleid .................................................................................. 11
De mogelijke consequenties vanuit de belangenpartijen ................................................................................. 11
Gevolgen van machtsongelijkheid .................................................................................................................... 12
Verschillen en overeenkomsten tussen de belangenpartijen ........................................................................... 12
Mogelijke oplossingen en behandelingen ........................................................................................................ 13
Tabel 4. ........................................................................................................................................................ 13
Antwoord op de hoofdvraag ............................................................................................................................ 13
H4. Discussie .................................................................................................................................................. 14
Bibliografie ..................................................................................................................................................... 16
1
,Inleiding
Deze module is geschreven door twee professionals uit de praktijk. In dit literatuuronderzoek behandelen wij
een actueel sociaal vraagstuk waarin duidelijk wordt wat het verband is met de hoofdvraag en de sociaal
werker vanuit verschillende invalshoeken.
Wij willen met dit literatuuronderzoek onze kennis verrijken over wat er is gepubliceerd over onze hoofdvraag.
Wij verdiepen ons in de verkenning van dit sociale vraagstuk, sluiten daarop onze analyse aan wat ons brengt
tot een conclusie waarin de hoofdvraag beantwoord wordt. Wij sluiten af met een discussie waarin wij onze
eigen visie verhelderen.
Hoofdvraag
“Welke oorzaken, gevolgen en mogelijke behandelingen zijn er ten aanzien van een alcoholverslaving bij
jongvolwassenen tussen de 16 – 23 jaar?”.
Om onze hoofdvraag te kunnen beantwoorden stellen wij vijf deelvragen op naast ons literatuuronderzoek
waarin de volgende invalshoeken zijn meegenomen: Politiek- juridische, Sociaal – economische & de Sociaal
Culturele invalshoek. Ook lichten wij de rol van de sociaal werker in dit sociale vraagstuk toe.
Deelvragen
1. Wat is de omvang en complexiteit van een alcoholverslaving bij jongvolwassenen?
2. Wat is er gepubliceerd over de oorzaken van alcoholverslaving bij jongvolwassenen?
3. Wat is er gepubliceerd over de gevolgen van alcoholverslaving bij jongvolwassenen?
4. Wat is er gepubliceerd over mogelijke behandelingen van een alcholverslaving bij jongvolwassenen?
5. Wat is onze visie op de huidige kennis en mogelijke behandelingen van een alcoholverslaving bij
jongvolwassenen?
Waarom is er gekozen voor deze hoofdvraag
Auteur: sinds 2018 ben ik werkzaam voor de Jellinek, verslavingszorg voor volwassenen. Met de kennis en
ervaring vanuit het jeugddomein die auteur 2 bezit leek het mij een leuke uitdaging om voor een onderwerp te
kiezen waar onze gezamenlijke kennis en ervaringen samenkomen en waar wij beide ook iets nieuws leren en
meekrijgen van elkaars werkveld.
Zelf drink ik geen alcohol en ervaar ik als 20-jarige de vooroordelen die de doelgroep van ons onderzoek
hebben. Met deze literatuurstudie krijg ik meer inzicht in de oorzaken en gevolgen van het alcoholgebruik
onder jongvolwassenen.
Auteur 2: op de locatie waar ik nu werk, wonen jongeren met een licht verstandelijke beperking die regelmatig
alcohol drinken. De cliënten vinden het de normaalste zaak van de wereld dat zij in het weekend
‘’aangeschoten’’ zijn en lijken de gevaren van overmatig alcohol drinken onvoldoende in te zien. Ik wil mij graag
verdiepen in alcoholmisbruik en mijn kennis toepassen in de praktijk zodat ik de jongeren beter kan begeleiden
in hun omgang met alcohol.
Toelichting welke bronnen wij hebben gebruikt.
Voor dit literatuuronderzoek hebben wij gebruik gemaakt van verschillende bronnen die wetenschappelijk
onderbouwd worden door professionals en hoogleraren die betrokken zijn bij dit sociale vraagstuk.
2
, H1. Verkenning
1.1 Definitie
Onder alcoholmisbruik wordt verstaan (Trimbos, z.d.):
• Het drinken van alcohol <18 jaar
• Het drinken van alcohol tijdens zwangerschap
• 14 glazen per week voor vrouwen en 21 glazen voor mannen
• Binge drinken (minstens 5 glazen tijdens een bijeenkomst)
• Een drinkpatroon dat invloed heeft op de kwaliteit van het leven, voornamelijk onder
jongvolwassenen en 50-plussers
1.2 Doelgroep beschrijving
De doelgroep van dit literatuuronderzoek zijn jongvolwassenen tussen de 16 – 23 jaar die te maken hebben
met een alcoholverslaving in Nederland. Monshouwer et al., (2008) geeft aan dat ⅓ van de leerlingen in het
basisonderwijs al eens alcohol hebben geproefd. Bij 16-jarigen lijkt dit aantal gestegen naar 93%. Bij
jongvolwassenen is het lastig om aan te geven wanneer er sprake is van alcoholmisbruik omdat het nog niet
voldoende duidelijk is in welke fase van de alcoholverslaving de jongvolwassene zich bevindt. Er wordt eerder
gesproken over risicovol alcoholgebruik (GGZ Standaarden, z.d.).
1.3 Historie in grote lijnen
Circa 8000 jaar geleden werd het eerste alcoholische drankje ‘mede’ gemaakt van honing.
Door verschillende aanwijzingen is bekend geworden dat zowel de Chinezen als de Grieken en Romeinen de
destilleerkunst al vroeg machtig waren en wisten zij uit wijn sterkere dranken te maken.
In Griekenland was de druif een geschenk van de godin Dionysos maar waarschuwde de dichter Hesiodes (700
v. Chr.) dat er ook gevolgen aan het drinken van alcoholische dranken zit en zei: “Hersenen en tong veranderen
dan van vorm”. In de Koran (620 n. Chr.) staat beschreven dat gokken en alcohol tot het werk van de duivel
behoren (Jellinek, Z.D.).
Bij de Azteken was drank een belangrijk onderdeel in hun religie. Het was verplicht om dronken te zijn bij
religieuze gelegenheden.
Bier en wijn was tot de 18e eeuw veel veiliger om te drinken dan water. In die tijd was er een voortdurend
gebrek aan schoon drinkwater. Het Midden-Oosten en Azië kende de gewoonte om water te koken voor hun
thee, waardoor er geen noodzaak was voor het drinken van alcoholische dranken (Jellinek, Z.D).
Sinds de jaren 90 zijn ouders bewuster bezig om hun kind zonder alcohol te laten opgroeien.
In tabel 1, in paragraaf 1.6, wordt duidelijk weergegeven hoe het alcohol gebruik onder jongeren vanaf 2003
afneemt.
1.4 Huidige stand van zaken
Tegenwoordig wordt alcohol meestal gebruikt met positieve redenen, namelijk; het is lekker, voor ontspanning
of voor de gezelligheid. In 2017 is 45% van de scholieren in het voortgezet onderwijs alcohol gaan drinken.
Alhoewel het gebruik van alcohol onder scholieren en jongvolwassenen tussen 2003–2015 grofweg is
afgenomen zet de daling in 2017 zich niet voort. Het percentage jongvolwassenen en scholieren dat alcohol
heeft gedronken daalde tussen 2003-2015 van 83,7% naar 45,4% maar bleef in 2017 op hetzelfde niveau. De
reden van de daling is niet bekend. (Trimbos Instituut & Ministerie van Justitie en veiligheid, 2019, p. 321).
1.5 betrokken partijen
De betrokken partijen van het sociale vraagstuk op micro- meso en macro- niveau zijn verder in dit verslag
uitgewerkt.
3
EXAMENVERSLAG MODULE 4.2
,Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................................................... 2
Hoofdvraag ......................................................................................................................................................... 2
Deelvragen ......................................................................................................................................................... 2
H1. Verkenning ................................................................................................................................................ 3
1.1 Definitie ........................................................................................................................................................ 3
1.2 Doelgroep beschrijving ................................................................................................................................. 3
1.3 Historie in grote lijnen .................................................................................................................................. 3
1.4 Huidige stand van zaken............................................................................................................................... 3
1.5 betrokken partijen ........................................................................................................................................ 3
1.6 Oorzaken ...................................................................................................................................................... 4
Tabel 1. ............................................................................................................................................................... 4
1.7 Gevolgen ....................................................................................................................................................... 5
H2. Analyse ...................................................................................................................................................... 6
Politieke invalshoek. ........................................................................................................................................... 6
Tabel 2 ................................................................................................................................................................ 6
Juridische invalshoek .......................................................................................................................................... 7
Sociale invalshoek............................................................................................................................................... 7
Culturele invalshoek ........................................................................................................................................... 7
Sociaaleconomische invalshoek.......................................................................................................................... 8
Macht en ongelijkheid ........................................................................................................................................ 8
Tabel 3. ............................................................................................................................................................... 8
Conflicten en tegenstellingen ............................................................................................................................. 9
Rol van sociaal werker ........................................................................................................................................ 9
H3. Conclusie .................................................................................................................................................. 11
De mogelijke consequenties vanuit het overheidsbeleid .................................................................................. 11
De mogelijke consequenties vanuit de belangenpartijen ................................................................................. 11
Gevolgen van machtsongelijkheid .................................................................................................................... 12
Verschillen en overeenkomsten tussen de belangenpartijen ........................................................................... 12
Mogelijke oplossingen en behandelingen ........................................................................................................ 13
Tabel 4. ........................................................................................................................................................ 13
Antwoord op de hoofdvraag ............................................................................................................................ 13
H4. Discussie .................................................................................................................................................. 14
Bibliografie ..................................................................................................................................................... 16
1
,Inleiding
Deze module is geschreven door twee professionals uit de praktijk. In dit literatuuronderzoek behandelen wij
een actueel sociaal vraagstuk waarin duidelijk wordt wat het verband is met de hoofdvraag en de sociaal
werker vanuit verschillende invalshoeken.
Wij willen met dit literatuuronderzoek onze kennis verrijken over wat er is gepubliceerd over onze hoofdvraag.
Wij verdiepen ons in de verkenning van dit sociale vraagstuk, sluiten daarop onze analyse aan wat ons brengt
tot een conclusie waarin de hoofdvraag beantwoord wordt. Wij sluiten af met een discussie waarin wij onze
eigen visie verhelderen.
Hoofdvraag
“Welke oorzaken, gevolgen en mogelijke behandelingen zijn er ten aanzien van een alcoholverslaving bij
jongvolwassenen tussen de 16 – 23 jaar?”.
Om onze hoofdvraag te kunnen beantwoorden stellen wij vijf deelvragen op naast ons literatuuronderzoek
waarin de volgende invalshoeken zijn meegenomen: Politiek- juridische, Sociaal – economische & de Sociaal
Culturele invalshoek. Ook lichten wij de rol van de sociaal werker in dit sociale vraagstuk toe.
Deelvragen
1. Wat is de omvang en complexiteit van een alcoholverslaving bij jongvolwassenen?
2. Wat is er gepubliceerd over de oorzaken van alcoholverslaving bij jongvolwassenen?
3. Wat is er gepubliceerd over de gevolgen van alcoholverslaving bij jongvolwassenen?
4. Wat is er gepubliceerd over mogelijke behandelingen van een alcholverslaving bij jongvolwassenen?
5. Wat is onze visie op de huidige kennis en mogelijke behandelingen van een alcoholverslaving bij
jongvolwassenen?
Waarom is er gekozen voor deze hoofdvraag
Auteur: sinds 2018 ben ik werkzaam voor de Jellinek, verslavingszorg voor volwassenen. Met de kennis en
ervaring vanuit het jeugddomein die auteur 2 bezit leek het mij een leuke uitdaging om voor een onderwerp te
kiezen waar onze gezamenlijke kennis en ervaringen samenkomen en waar wij beide ook iets nieuws leren en
meekrijgen van elkaars werkveld.
Zelf drink ik geen alcohol en ervaar ik als 20-jarige de vooroordelen die de doelgroep van ons onderzoek
hebben. Met deze literatuurstudie krijg ik meer inzicht in de oorzaken en gevolgen van het alcoholgebruik
onder jongvolwassenen.
Auteur 2: op de locatie waar ik nu werk, wonen jongeren met een licht verstandelijke beperking die regelmatig
alcohol drinken. De cliënten vinden het de normaalste zaak van de wereld dat zij in het weekend
‘’aangeschoten’’ zijn en lijken de gevaren van overmatig alcohol drinken onvoldoende in te zien. Ik wil mij graag
verdiepen in alcoholmisbruik en mijn kennis toepassen in de praktijk zodat ik de jongeren beter kan begeleiden
in hun omgang met alcohol.
Toelichting welke bronnen wij hebben gebruikt.
Voor dit literatuuronderzoek hebben wij gebruik gemaakt van verschillende bronnen die wetenschappelijk
onderbouwd worden door professionals en hoogleraren die betrokken zijn bij dit sociale vraagstuk.
2
, H1. Verkenning
1.1 Definitie
Onder alcoholmisbruik wordt verstaan (Trimbos, z.d.):
• Het drinken van alcohol <18 jaar
• Het drinken van alcohol tijdens zwangerschap
• 14 glazen per week voor vrouwen en 21 glazen voor mannen
• Binge drinken (minstens 5 glazen tijdens een bijeenkomst)
• Een drinkpatroon dat invloed heeft op de kwaliteit van het leven, voornamelijk onder
jongvolwassenen en 50-plussers
1.2 Doelgroep beschrijving
De doelgroep van dit literatuuronderzoek zijn jongvolwassenen tussen de 16 – 23 jaar die te maken hebben
met een alcoholverslaving in Nederland. Monshouwer et al., (2008) geeft aan dat ⅓ van de leerlingen in het
basisonderwijs al eens alcohol hebben geproefd. Bij 16-jarigen lijkt dit aantal gestegen naar 93%. Bij
jongvolwassenen is het lastig om aan te geven wanneer er sprake is van alcoholmisbruik omdat het nog niet
voldoende duidelijk is in welke fase van de alcoholverslaving de jongvolwassene zich bevindt. Er wordt eerder
gesproken over risicovol alcoholgebruik (GGZ Standaarden, z.d.).
1.3 Historie in grote lijnen
Circa 8000 jaar geleden werd het eerste alcoholische drankje ‘mede’ gemaakt van honing.
Door verschillende aanwijzingen is bekend geworden dat zowel de Chinezen als de Grieken en Romeinen de
destilleerkunst al vroeg machtig waren en wisten zij uit wijn sterkere dranken te maken.
In Griekenland was de druif een geschenk van de godin Dionysos maar waarschuwde de dichter Hesiodes (700
v. Chr.) dat er ook gevolgen aan het drinken van alcoholische dranken zit en zei: “Hersenen en tong veranderen
dan van vorm”. In de Koran (620 n. Chr.) staat beschreven dat gokken en alcohol tot het werk van de duivel
behoren (Jellinek, Z.D.).
Bij de Azteken was drank een belangrijk onderdeel in hun religie. Het was verplicht om dronken te zijn bij
religieuze gelegenheden.
Bier en wijn was tot de 18e eeuw veel veiliger om te drinken dan water. In die tijd was er een voortdurend
gebrek aan schoon drinkwater. Het Midden-Oosten en Azië kende de gewoonte om water te koken voor hun
thee, waardoor er geen noodzaak was voor het drinken van alcoholische dranken (Jellinek, Z.D).
Sinds de jaren 90 zijn ouders bewuster bezig om hun kind zonder alcohol te laten opgroeien.
In tabel 1, in paragraaf 1.6, wordt duidelijk weergegeven hoe het alcohol gebruik onder jongeren vanaf 2003
afneemt.
1.4 Huidige stand van zaken
Tegenwoordig wordt alcohol meestal gebruikt met positieve redenen, namelijk; het is lekker, voor ontspanning
of voor de gezelligheid. In 2017 is 45% van de scholieren in het voortgezet onderwijs alcohol gaan drinken.
Alhoewel het gebruik van alcohol onder scholieren en jongvolwassenen tussen 2003–2015 grofweg is
afgenomen zet de daling in 2017 zich niet voort. Het percentage jongvolwassenen en scholieren dat alcohol
heeft gedronken daalde tussen 2003-2015 van 83,7% naar 45,4% maar bleef in 2017 op hetzelfde niveau. De
reden van de daling is niet bekend. (Trimbos Instituut & Ministerie van Justitie en veiligheid, 2019, p. 321).
1.5 betrokken partijen
De betrokken partijen van het sociale vraagstuk op micro- meso en macro- niveau zijn verder in dit verslag
uitgewerkt.
3
