WPO Persoonlijkheidspsychologie
PSYCHODYNAMISCH MEETPARADIGMA
Inhoud
1. Inleiding
2. Rorschach test (ROR)
3. Thematic Apperception Test (TAT)
4. Performance-based assessment
Inleiding
1. Psychodynamisch paradigma
Meest conceptueel uitgewerkte paradigma
Stamt af van de psychoanalytische theorie van Freud (zie HOC)
Binnen dit paradigma ligt de nadruk op onbewuste processen en op hoe persoonlijkheid zich
ontwikkelt doorheen de tijd
De theorie heeft zich historisch verder ontwikkeld in verschillende fasen
‣ Klassiek theorie (id-ego-superego)
- Id (onderbewuste) ego (persoon zelf met zijn cognities, attitudes en
overtuigingen) superego (moraliteit, geweten)
- In de klassieke theorie staat het id centraal
- Het ego wordt gezien als relatief machteloos en fungeert als een soort
“hulpeloze ruiter” op het id, die de driften probeert te sturen maar er niet
volledig controle over heeft
‣ Ego-psychologie
- Later evolueerde deze visie naar de ego-psychologie, waarbij er meer nadruk
kwam te liggen op het ego
‣ Objectrelatietheorie
- Deze theorie stelt dat interacties met belangrijke anderen (objecten) leiden tot
interne representaties van zichzelf en anderen
- Functioneren als interne modellen die bepalen hoe individuen zichzelf zien,
anderen interpreteren en zich gedragen in latere interpersoonlijke relaties
,2. Meetmethoden
WPO : In de WPO gaan we de meest gebruikte meetmethodes hanteren om het concept van
persoonlijkheid te meten.
Binnen het psychodynamisch paradigma wordt persoonlijkheid meestal gemeten via
indirecte methoden
Indirecte methodes
‣ Gebruikt om informatie te verkrijgen die niet rechtstreeks toegankelijk is via directe
methoden, zoals:
- zelfrapportering (vragenlijsten of interviews)
- gedragsobservatie.
‣ Doel
- Onderliggende of onbewuste processen te achterhalen
Menninger testbatterij (David Rapaport)
‣ Een combinatie van cognitieve en projectieve testen die gebruikt werd om
psychoanalytische concepten te onderzoeken
‣ Deze batterij evolueerde over ongeveer 20 jaar tot een standaardset van testen
- Rorschach test (1921)
Projectieve test waarbij personen betekenis geven aan inktvlekken
De interpretatie van de antwoorden zou inzicht geven in onderliggende
psychische processen
- Thematic Apperception Test (1938)
Personen krijgen ambigue afbeeldingen te zien en moeten verhalen
vertellen
De verhalen worden geïnterpreteerd om motivaties, conflicten en
relaties te begrijpen
- Wechsler Adult Intelligence Scale (1958)
Een cognitieve test die intellectuele functies meet
‣ Hoewel deze testen vaak binnen het psychodynamisch meetparadigma gebruikt
worden:
- Zijn ze niet allemaal vanuit hetzelfde theoretische perspectief ontwikkeld
- Maar worden ze geïnterpreteerd binnen een ego-psychologisch kader
Dit toont dat testen gerelateerd zijn aan een meetparadigma, maar er niet volledig
equivalent aan zijn
3. Menninger assessment batterij
De Menninger testbatterij wordt geïnterpreteerd aan de hand van drie interpretatieprincipes
‣ Projectieve hypothese
‣ Niveaus van functioneren
‣ Psychologische aanpassing
4. Projectieve hypothese
Stelt dat alle gedragsmanifestaties bewust of onbewust iets zeggen over de persoonlijkheid
van een individu
Wanneer personen reageren op ambigue of betekenisloze stimuli, zoals in projectieve testen,
zullen zij aspecten van hun innerlijke wereld projecteren in hun antwoorden
Omdat de stimuli vaag of ambigu zijn, moeten personen zelf betekenis geven aan wat ze
zien hierdoor worden hun keuzes en interpretaties gedeeltelijk gestuurd door onbewuste
processen
, Deze responsen weerspiegelen onderliggende persoonlijkheidsprocessen, zoals:
‣ Onbewuste conflicten
‣ Behoeften
‣ Impliciete motieven
‣ Verlangens
‣ Angsten
Illustratie in projectieve testen
‣ Rorschach test
- Bij deze test interpreteert een persoon inktvlakken.
- De respondent kan focussen op vormen, kleuren, schaduwen
- De manier waarop iemand deze stimuli organiseert en betekenis geeft, zou
informatie geven over onderliggende psychologische processen
‣ Thematic Apperception Test
- Bij deze test krijgen personen ambigue afbeeldingen en moeten zij een
verhaal vertellen
- De interpretatie kan gebaseerd zijn op welke figuren iemand identificeert,
hoe de figuren zich tot elkaar verhouden, de volgorde van gebeurtenissen in
het verhaal
- Deze elementen zouden inzicht geven in motivaties, conflicten en relationele
patronen van de persoon.
5. Niveaus van functioneren
Het principe van niveaus van functioneren stelt dat psychologisch functioneren wordt
onderzocht op een continuüm van gestructureerde naar ongestructureerde situaties.
‣ Wechsler Adult Intelligence Scale – Gestructureerd
- Duidelijke instructies en correcte antwoorden
- Gebaseerd op logisch en rationeel denken
- Sterke realiteitsoriëntatie
- Niet ambigue
- Wordt niet beschouwd als een projectieve test
‣ Thematic Apperception Test – Middelmatig gestructureerd
- Personen vertellen verhalen bij ambigue afbeeldingen
- Combineert logisch denken en persoonlijke interpretatie
- Gedeeltelijke structuur, maar ruimte voor persoonlijke betekenisgeving
‣ Rorschach test – Ongestructureerd
- Stimuli zijn sterk ambigu en betekenisloos
- Personen moeten zelf betekenis geven
- Sterk beroep op persoonlijke interpretatie en projectie
Psychodynamische diagnostici willen een volledig beeld van het psychisch functioneren
daarom bekijken ze hoe iemand functioneert in verschillende soorten situaties:
gestuctureerd, minder gestructureerd en ongestructureerd
, ‣ Maar WAIS geen projectieve test want geen projectie van onbewuste processen
6. Psychologische aanpassing
Psychologische aanpassing verwijst naar hoe goed iemand zich psychologisch kan
aanpassen, door zowel adaptieve capaciteiten als beperkingen in het psychisch functioneren
te onderzoeken
Bepaalde problemen, zoals:
‣ Zwakke realiteitstoetsing
‣ Denkstoornissen
‣ Psychosegevoeligheid
Worden vaak pas zichtbaar wanneer iemand moet reageren op ambigu of ongestructureerd
materiaal, zoals in projectieve testen
Daarom kunnen zulke testen helpen om onderliggende psychopathologie, bijvoorbeeld bij
borderline of psychotische stoornissen, zichtbaar te maken
Rorschach test
1. Inleiding
De Hermann Rorschach ontwikkelde de Rorschach test, een projectieve test met 10
symmetrische inktvlekplaten
‣ 5 platen in zwart-grijs-wit
‣ 2 platen zwart-wit
‣ 3 platen gekleurd
Ambigue stimuli uitnodigend tot projectie
‣ De taak is ongestructureerd: de persoon moet antwoorden op de vraag “Wat zie je in
deze vlek?”
‣ Omdat de stimuli ambigu zijn, geven mensen zelf betekenis aan de vlekken, wat
projectie van innerlijke processen kan uitlokken
Oorspronkelijke bedoeling
‣ Rorschach ontwikkelde de test oorspronkelijk als een perceptietest om schizofrenie te
onderzoeken.
Wat is het probleem dan?
‣ Rorschach stierf heel snel nadat hij zijn test had ontwikkeld (1922).
‣ Daardoor kon hij:
- Zijn theorie niet volledig uitwerken
- Niet duidelijk maken welk theoretisch kader precies achter de test zat
- De test niet verder ontwikkelen of standaardiseren
Later gebruik
‣ Ongeacht de richting waarin rorschach zich zou hebben bewogen heeft zijn test
interesse opgewekt bij andere klinische die de test vooral hebben ingezet voor
psychodynamische theorieën
‣ Binnen het psychodynamisch paradigma wordt de test vooral gebruikt om onbewuste
persoonlijkheidsprocessen te bestuderen.
PSYCHODYNAMISCH MEETPARADIGMA
Inhoud
1. Inleiding
2. Rorschach test (ROR)
3. Thematic Apperception Test (TAT)
4. Performance-based assessment
Inleiding
1. Psychodynamisch paradigma
Meest conceptueel uitgewerkte paradigma
Stamt af van de psychoanalytische theorie van Freud (zie HOC)
Binnen dit paradigma ligt de nadruk op onbewuste processen en op hoe persoonlijkheid zich
ontwikkelt doorheen de tijd
De theorie heeft zich historisch verder ontwikkeld in verschillende fasen
‣ Klassiek theorie (id-ego-superego)
- Id (onderbewuste) ego (persoon zelf met zijn cognities, attitudes en
overtuigingen) superego (moraliteit, geweten)
- In de klassieke theorie staat het id centraal
- Het ego wordt gezien als relatief machteloos en fungeert als een soort
“hulpeloze ruiter” op het id, die de driften probeert te sturen maar er niet
volledig controle over heeft
‣ Ego-psychologie
- Later evolueerde deze visie naar de ego-psychologie, waarbij er meer nadruk
kwam te liggen op het ego
‣ Objectrelatietheorie
- Deze theorie stelt dat interacties met belangrijke anderen (objecten) leiden tot
interne representaties van zichzelf en anderen
- Functioneren als interne modellen die bepalen hoe individuen zichzelf zien,
anderen interpreteren en zich gedragen in latere interpersoonlijke relaties
,2. Meetmethoden
WPO : In de WPO gaan we de meest gebruikte meetmethodes hanteren om het concept van
persoonlijkheid te meten.
Binnen het psychodynamisch paradigma wordt persoonlijkheid meestal gemeten via
indirecte methoden
Indirecte methodes
‣ Gebruikt om informatie te verkrijgen die niet rechtstreeks toegankelijk is via directe
methoden, zoals:
- zelfrapportering (vragenlijsten of interviews)
- gedragsobservatie.
‣ Doel
- Onderliggende of onbewuste processen te achterhalen
Menninger testbatterij (David Rapaport)
‣ Een combinatie van cognitieve en projectieve testen die gebruikt werd om
psychoanalytische concepten te onderzoeken
‣ Deze batterij evolueerde over ongeveer 20 jaar tot een standaardset van testen
- Rorschach test (1921)
Projectieve test waarbij personen betekenis geven aan inktvlekken
De interpretatie van de antwoorden zou inzicht geven in onderliggende
psychische processen
- Thematic Apperception Test (1938)
Personen krijgen ambigue afbeeldingen te zien en moeten verhalen
vertellen
De verhalen worden geïnterpreteerd om motivaties, conflicten en
relaties te begrijpen
- Wechsler Adult Intelligence Scale (1958)
Een cognitieve test die intellectuele functies meet
‣ Hoewel deze testen vaak binnen het psychodynamisch meetparadigma gebruikt
worden:
- Zijn ze niet allemaal vanuit hetzelfde theoretische perspectief ontwikkeld
- Maar worden ze geïnterpreteerd binnen een ego-psychologisch kader
Dit toont dat testen gerelateerd zijn aan een meetparadigma, maar er niet volledig
equivalent aan zijn
3. Menninger assessment batterij
De Menninger testbatterij wordt geïnterpreteerd aan de hand van drie interpretatieprincipes
‣ Projectieve hypothese
‣ Niveaus van functioneren
‣ Psychologische aanpassing
4. Projectieve hypothese
Stelt dat alle gedragsmanifestaties bewust of onbewust iets zeggen over de persoonlijkheid
van een individu
Wanneer personen reageren op ambigue of betekenisloze stimuli, zoals in projectieve testen,
zullen zij aspecten van hun innerlijke wereld projecteren in hun antwoorden
Omdat de stimuli vaag of ambigu zijn, moeten personen zelf betekenis geven aan wat ze
zien hierdoor worden hun keuzes en interpretaties gedeeltelijk gestuurd door onbewuste
processen
, Deze responsen weerspiegelen onderliggende persoonlijkheidsprocessen, zoals:
‣ Onbewuste conflicten
‣ Behoeften
‣ Impliciete motieven
‣ Verlangens
‣ Angsten
Illustratie in projectieve testen
‣ Rorschach test
- Bij deze test interpreteert een persoon inktvlakken.
- De respondent kan focussen op vormen, kleuren, schaduwen
- De manier waarop iemand deze stimuli organiseert en betekenis geeft, zou
informatie geven over onderliggende psychologische processen
‣ Thematic Apperception Test
- Bij deze test krijgen personen ambigue afbeeldingen en moeten zij een
verhaal vertellen
- De interpretatie kan gebaseerd zijn op welke figuren iemand identificeert,
hoe de figuren zich tot elkaar verhouden, de volgorde van gebeurtenissen in
het verhaal
- Deze elementen zouden inzicht geven in motivaties, conflicten en relationele
patronen van de persoon.
5. Niveaus van functioneren
Het principe van niveaus van functioneren stelt dat psychologisch functioneren wordt
onderzocht op een continuüm van gestructureerde naar ongestructureerde situaties.
‣ Wechsler Adult Intelligence Scale – Gestructureerd
- Duidelijke instructies en correcte antwoorden
- Gebaseerd op logisch en rationeel denken
- Sterke realiteitsoriëntatie
- Niet ambigue
- Wordt niet beschouwd als een projectieve test
‣ Thematic Apperception Test – Middelmatig gestructureerd
- Personen vertellen verhalen bij ambigue afbeeldingen
- Combineert logisch denken en persoonlijke interpretatie
- Gedeeltelijke structuur, maar ruimte voor persoonlijke betekenisgeving
‣ Rorschach test – Ongestructureerd
- Stimuli zijn sterk ambigu en betekenisloos
- Personen moeten zelf betekenis geven
- Sterk beroep op persoonlijke interpretatie en projectie
Psychodynamische diagnostici willen een volledig beeld van het psychisch functioneren
daarom bekijken ze hoe iemand functioneert in verschillende soorten situaties:
gestuctureerd, minder gestructureerd en ongestructureerd
, ‣ Maar WAIS geen projectieve test want geen projectie van onbewuste processen
6. Psychologische aanpassing
Psychologische aanpassing verwijst naar hoe goed iemand zich psychologisch kan
aanpassen, door zowel adaptieve capaciteiten als beperkingen in het psychisch functioneren
te onderzoeken
Bepaalde problemen, zoals:
‣ Zwakke realiteitstoetsing
‣ Denkstoornissen
‣ Psychosegevoeligheid
Worden vaak pas zichtbaar wanneer iemand moet reageren op ambigu of ongestructureerd
materiaal, zoals in projectieve testen
Daarom kunnen zulke testen helpen om onderliggende psychopathologie, bijvoorbeeld bij
borderline of psychotische stoornissen, zichtbaar te maken
Rorschach test
1. Inleiding
De Hermann Rorschach ontwikkelde de Rorschach test, een projectieve test met 10
symmetrische inktvlekplaten
‣ 5 platen in zwart-grijs-wit
‣ 2 platen zwart-wit
‣ 3 platen gekleurd
Ambigue stimuli uitnodigend tot projectie
‣ De taak is ongestructureerd: de persoon moet antwoorden op de vraag “Wat zie je in
deze vlek?”
‣ Omdat de stimuli ambigu zijn, geven mensen zelf betekenis aan de vlekken, wat
projectie van innerlijke processen kan uitlokken
Oorspronkelijke bedoeling
‣ Rorschach ontwikkelde de test oorspronkelijk als een perceptietest om schizofrenie te
onderzoeken.
Wat is het probleem dan?
‣ Rorschach stierf heel snel nadat hij zijn test had ontwikkeld (1922).
‣ Daardoor kon hij:
- Zijn theorie niet volledig uitwerken
- Niet duidelijk maken welk theoretisch kader precies achter de test zat
- De test niet verder ontwikkelen of standaardiseren
Later gebruik
‣ Ongeacht de richting waarin rorschach zich zou hebben bewogen heeft zijn test
interesse opgewekt bij andere klinische die de test vooral hebben ingezet voor
psychodynamische theorieën
‣ Binnen het psychodynamisch paradigma wordt de test vooral gebruikt om onbewuste
persoonlijkheidsprocessen te bestuderen.
