Sociale psychologie:
Hoofdstuk 1: kennismaking met sociale psychologie
Gordon Allport: Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie van de
manier waarop gedachten, gevoelens en handelingen beïnvloed worden door de
feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid van andere mensen.
‘Een wetenschappelijke studie’:
- Staat tegenover intuïtie of gezond verstand
- Kan empirische getoetst worden
3 onderzoeksmethodes:
Begrijpende methode:
- Kwalitatief van aard (geen cijfermateriaal)
- Gevalstudies: samenhang zoeken of herkennen (bv. moord en begrijpen
waarom)
- Niet tevreden met eerste verklaring (niet eerste beste)
- Beperking: subjectief: onderzoeker kan zelf nog beslissen wel materiaal hij
relevant vind
Correlationele methode:
- Verbanden zoeken tussen verschillende variabelen
- Niet oorzakelijk verband
- Positieve of negatieve correlatie. Geen verband? = nulcorrelatie
Experimentele methode:
- Heeft een variabele invloed op een andere variabele?
- Onafhankelijke variabele (OV) heeft invloed op afhankelijke variabele (AV)
Casus experimentele methode
Wat is de invloed van warmte op het cognitief functioneren?
- Hierbij kun je mensen in verschillende lokalen zetten, van warm naar koud
- De temperatuur in het lokaal = de onafhankelijke, want hiervan denken we dat ze een
invloed heeft
- Het cognitief functioneren = de afhankelijke, hiervan willen we weten of ze beïnvloed wordt.
Empirische cyclus:
Vaststelling doen hypothese vormen hypothese omzetten naar theorie
theorie toetsen eventuele nieuwe hypothese
1
,‘gedachten, gevoelens en handelingen’:
ABC-model:
- Affectieve componenten: gevoelens: bv. met welk gevoel zit je in de
aula
- Manifeste gedrag: handelingen: observeerbaar direct (keuze laten
maken), indirect (laten beoordelen van uitspraken)
- Cognitieve aspecten: gedachten: bv. waarnemingen, geheugen en
denken
Allemaal invloed op elkaar
Casus ABC-model
Je bent heel angstig voor het examen. (angst = affectieve component). Die angst kan komen van
een cognitieve component (ik heb de leerstof van dat vak niet begrepen in de les). Dit kan dan
uiteindelijk je gedrag gaan veranderen (gedragscomponent). Ik pas mijn gedrag aan door harder te
gaan sturen zodat ik het misschien toch begrijp.
Om wetenschappelijk te zijn, moeten ook de innerlijke gedragsaspecten objectief observeerbaar
gemaakt worden.
Vb. Wat zien jongeren als een gezonde snack?
In sommige omstandigheden kan het volstaan om iemand een feitelijke keuze te laten maken
tussen bepaalde objecten en daaruit af te leiden wat zijn concrete voorkeur is. (directe weg)
Maar dikwijls is het aangewezen om een meer indirecte weg te volgen. Zo kun je bijvoorbeeld alle
leerlingen in de aula een vragenlijst laten invullen om zo een antwoord te bekomen.
‘beïnvloed worden door de feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid
van anderen’:
- Feitelijke: fysieke of directe aanwezigheid: beïnvloeden door bij elkaar te
zijn bv. leraar stopt met lesgeven als iemand zijn hand opsteekt, 1 student
pakt in dus iedereen pakt in
- Voorgestelde: beïnvloed met iemand in je gedachten bv. past iets in
winkel en denkt gaan anderen dit ook mooi vinden?, verjaardag
organiseren voor een vriend
- Impliciete: mensen die we niet kennen bv. reclame, iemand die het
lessenrooster gemaakt heeft, treinen die rijden op een bepaalde tijdstip
Aanvullingen op definitie: wij beïnvloeden anderen ook bewust of onbewust. Niet
enkel wij beïnvloed door anderen.
- Vb. als je naar boven kijkt in een grote groep, kijkt iedereen automatisch ook naar boven. Jij
beïnvloed de anderen, zonder dat je het zelf doorhebt.
- Bewuste beïnvloeding = je weet bijvoorbeeld perfect wat je tegen je ouders moet zeggen
om ze te beïnvloeden.
2
, Conclusie: het gaat niet om een specifiek gedrag, elk gedrag kan sociaal zijn. Het gaat over
de manier waarop ernaar gekeken wordt.
Onderscheid met sociologie
- Sociologie: richten zich op groepsgebonden kenmerken die het gedrag
beïnvloeden
- Psychologie: richten zich op het individu zelf
Voorbeeld onderzoek van agressie
Sociologen zien agressie vooral als een maatschappelijk fenomeen en zullen zich bijvoorbeeld
afvragen of bepaalde vormen van geweld meer voorkomen bij specifieke groepen in de
samenleving (bepaalde culturen, sociale klassen, leeftijdsgroepen, …) dan bij andere, en zo ja, wat
kan daar aan de basis liggen?
Sociaal psychologen kijken veeleer naar het individu en zijn onmiddellijke omgeving. Wat brengt
iemand ertoe om wild om zich heen te slaan of een gerichte daad van agressie te stellen? Wat is de
rol van frustratie? Kunnen hormonen of afwijkende hersenprocessen een rol spelen? Enzovoort.
Ze geven elkaar aanvullende verklaringen.
- Ontwikkelingspsychologie: evolutie van gedrag in verschillende
levensfasen
- Algemene psychologie: basiselementen die het gedrag beïnvloeden
(waarneming, geheugen, emoties…)
- Persoonlijkheidspsychologie: innerlijke aspecten die het gedrag
beïnvloeden (aanleg van persoon)
- Sociaal psychologen: verklaring in externe factoren die op individu
werken (hoe werkt een situatie in op gedrag van mensen, ook al
verschillen de persoonlijkheden?)
Evoluties
Experimentele methode: belangrijkste methode men kan zo op een eenduidige
manier aantonen welke factoren invloed hebben op de fenomenen die de
onderzoeker in kaart wil brengen zelf bepalen welke factoren invloed zouden
kunnen hebben en storende variabelen kunnen onder controle gehouden worden
Eerst gepubliceerde sociaalpsychologisch experiment: Norman Triplett 1898:
- onderzoek of je beter presteert met anderen hun aanwezigheid
- kinderen laten draaien aan molen in groep betere prestaties
WOII: Kurt Lewin ( = vader van sociale psychologie)
- veldtheorie: het gedrag hangt samen met de persoonlijkheid, karakter en
de omgeving of situatie waar men zich in bevind
3
, Vanaf 1950: explosie aan theorieën, nieuwe onderzoeken om houdbaarheid te
testen, hier komen veel klassieke theorieën vandaan.
Latere aandachtspunten:
- Ethische aandachtspunten:
Er was veel kritiek op ethisch betwistbare experimenten (bv. elektroshocks…)
Internationale Deontologische Code
1. Proefpersoon op voorhand informeren (in mate van mogelijke)
2. Schriftelijke bevestiging van deelname + handtekening proefpersoon
3. Proefpersoon achteraf informeren indien dit op voorhand niet mogelijk was
(beïnvloeding van experimenten door bv. sociaal gewenste antwoorden…)
- Culturele verscheidenheid:
Veralgemeenbaarheid? Veel experimenten met studenten bv. en die worden
dan veralgemeent is dit dan nog wel representatief?
Replicatieonderzoek is belangrijk!! onderzoeker moet aangeven: wat
onderzocht, hoe precies en met welk publiek zo kunnen mensen nabootsen en
toetsen of het wel klopt.
Crossculturele psychologie: welke invloed heeft de cultuur waar men opgroeit
op het gedrag van mensen?
Geert Hofstede: 2 soorten cultuur:
- Individualistische cultuur: eigenbelang, onafhankelijkheid, eigen opinie,
individuele prestaties bv. Westerse cultuur: eigenbelang >>
- Collectivistische cultuur: groepsbelang, behouden sociale harmonie,
gemeenschap, inspanningen die de groep ten goede doen bv. Japan:
groepsbelang >>
Biologische factoren:
- Evolutionaire psychologie: invloed van onze voorouders op ons gedrag
- Sociale neuropsychologie: wat gebeurt er in de hersenen bij een bepaalde
handeling?
Nieuwe technieken:
4
Hoofdstuk 1: kennismaking met sociale psychologie
Gordon Allport: Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie van de
manier waarop gedachten, gevoelens en handelingen beïnvloed worden door de
feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid van andere mensen.
‘Een wetenschappelijke studie’:
- Staat tegenover intuïtie of gezond verstand
- Kan empirische getoetst worden
3 onderzoeksmethodes:
Begrijpende methode:
- Kwalitatief van aard (geen cijfermateriaal)
- Gevalstudies: samenhang zoeken of herkennen (bv. moord en begrijpen
waarom)
- Niet tevreden met eerste verklaring (niet eerste beste)
- Beperking: subjectief: onderzoeker kan zelf nog beslissen wel materiaal hij
relevant vind
Correlationele methode:
- Verbanden zoeken tussen verschillende variabelen
- Niet oorzakelijk verband
- Positieve of negatieve correlatie. Geen verband? = nulcorrelatie
Experimentele methode:
- Heeft een variabele invloed op een andere variabele?
- Onafhankelijke variabele (OV) heeft invloed op afhankelijke variabele (AV)
Casus experimentele methode
Wat is de invloed van warmte op het cognitief functioneren?
- Hierbij kun je mensen in verschillende lokalen zetten, van warm naar koud
- De temperatuur in het lokaal = de onafhankelijke, want hiervan denken we dat ze een
invloed heeft
- Het cognitief functioneren = de afhankelijke, hiervan willen we weten of ze beïnvloed wordt.
Empirische cyclus:
Vaststelling doen hypothese vormen hypothese omzetten naar theorie
theorie toetsen eventuele nieuwe hypothese
1
,‘gedachten, gevoelens en handelingen’:
ABC-model:
- Affectieve componenten: gevoelens: bv. met welk gevoel zit je in de
aula
- Manifeste gedrag: handelingen: observeerbaar direct (keuze laten
maken), indirect (laten beoordelen van uitspraken)
- Cognitieve aspecten: gedachten: bv. waarnemingen, geheugen en
denken
Allemaal invloed op elkaar
Casus ABC-model
Je bent heel angstig voor het examen. (angst = affectieve component). Die angst kan komen van
een cognitieve component (ik heb de leerstof van dat vak niet begrepen in de les). Dit kan dan
uiteindelijk je gedrag gaan veranderen (gedragscomponent). Ik pas mijn gedrag aan door harder te
gaan sturen zodat ik het misschien toch begrijp.
Om wetenschappelijk te zijn, moeten ook de innerlijke gedragsaspecten objectief observeerbaar
gemaakt worden.
Vb. Wat zien jongeren als een gezonde snack?
In sommige omstandigheden kan het volstaan om iemand een feitelijke keuze te laten maken
tussen bepaalde objecten en daaruit af te leiden wat zijn concrete voorkeur is. (directe weg)
Maar dikwijls is het aangewezen om een meer indirecte weg te volgen. Zo kun je bijvoorbeeld alle
leerlingen in de aula een vragenlijst laten invullen om zo een antwoord te bekomen.
‘beïnvloed worden door de feitelijke, voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid
van anderen’:
- Feitelijke: fysieke of directe aanwezigheid: beïnvloeden door bij elkaar te
zijn bv. leraar stopt met lesgeven als iemand zijn hand opsteekt, 1 student
pakt in dus iedereen pakt in
- Voorgestelde: beïnvloed met iemand in je gedachten bv. past iets in
winkel en denkt gaan anderen dit ook mooi vinden?, verjaardag
organiseren voor een vriend
- Impliciete: mensen die we niet kennen bv. reclame, iemand die het
lessenrooster gemaakt heeft, treinen die rijden op een bepaalde tijdstip
Aanvullingen op definitie: wij beïnvloeden anderen ook bewust of onbewust. Niet
enkel wij beïnvloed door anderen.
- Vb. als je naar boven kijkt in een grote groep, kijkt iedereen automatisch ook naar boven. Jij
beïnvloed de anderen, zonder dat je het zelf doorhebt.
- Bewuste beïnvloeding = je weet bijvoorbeeld perfect wat je tegen je ouders moet zeggen
om ze te beïnvloeden.
2
, Conclusie: het gaat niet om een specifiek gedrag, elk gedrag kan sociaal zijn. Het gaat over
de manier waarop ernaar gekeken wordt.
Onderscheid met sociologie
- Sociologie: richten zich op groepsgebonden kenmerken die het gedrag
beïnvloeden
- Psychologie: richten zich op het individu zelf
Voorbeeld onderzoek van agressie
Sociologen zien agressie vooral als een maatschappelijk fenomeen en zullen zich bijvoorbeeld
afvragen of bepaalde vormen van geweld meer voorkomen bij specifieke groepen in de
samenleving (bepaalde culturen, sociale klassen, leeftijdsgroepen, …) dan bij andere, en zo ja, wat
kan daar aan de basis liggen?
Sociaal psychologen kijken veeleer naar het individu en zijn onmiddellijke omgeving. Wat brengt
iemand ertoe om wild om zich heen te slaan of een gerichte daad van agressie te stellen? Wat is de
rol van frustratie? Kunnen hormonen of afwijkende hersenprocessen een rol spelen? Enzovoort.
Ze geven elkaar aanvullende verklaringen.
- Ontwikkelingspsychologie: evolutie van gedrag in verschillende
levensfasen
- Algemene psychologie: basiselementen die het gedrag beïnvloeden
(waarneming, geheugen, emoties…)
- Persoonlijkheidspsychologie: innerlijke aspecten die het gedrag
beïnvloeden (aanleg van persoon)
- Sociaal psychologen: verklaring in externe factoren die op individu
werken (hoe werkt een situatie in op gedrag van mensen, ook al
verschillen de persoonlijkheden?)
Evoluties
Experimentele methode: belangrijkste methode men kan zo op een eenduidige
manier aantonen welke factoren invloed hebben op de fenomenen die de
onderzoeker in kaart wil brengen zelf bepalen welke factoren invloed zouden
kunnen hebben en storende variabelen kunnen onder controle gehouden worden
Eerst gepubliceerde sociaalpsychologisch experiment: Norman Triplett 1898:
- onderzoek of je beter presteert met anderen hun aanwezigheid
- kinderen laten draaien aan molen in groep betere prestaties
WOII: Kurt Lewin ( = vader van sociale psychologie)
- veldtheorie: het gedrag hangt samen met de persoonlijkheid, karakter en
de omgeving of situatie waar men zich in bevind
3
, Vanaf 1950: explosie aan theorieën, nieuwe onderzoeken om houdbaarheid te
testen, hier komen veel klassieke theorieën vandaan.
Latere aandachtspunten:
- Ethische aandachtspunten:
Er was veel kritiek op ethisch betwistbare experimenten (bv. elektroshocks…)
Internationale Deontologische Code
1. Proefpersoon op voorhand informeren (in mate van mogelijke)
2. Schriftelijke bevestiging van deelname + handtekening proefpersoon
3. Proefpersoon achteraf informeren indien dit op voorhand niet mogelijk was
(beïnvloeding van experimenten door bv. sociaal gewenste antwoorden…)
- Culturele verscheidenheid:
Veralgemeenbaarheid? Veel experimenten met studenten bv. en die worden
dan veralgemeent is dit dan nog wel representatief?
Replicatieonderzoek is belangrijk!! onderzoeker moet aangeven: wat
onderzocht, hoe precies en met welk publiek zo kunnen mensen nabootsen en
toetsen of het wel klopt.
Crossculturele psychologie: welke invloed heeft de cultuur waar men opgroeit
op het gedrag van mensen?
Geert Hofstede: 2 soorten cultuur:
- Individualistische cultuur: eigenbelang, onafhankelijkheid, eigen opinie,
individuele prestaties bv. Westerse cultuur: eigenbelang >>
- Collectivistische cultuur: groepsbelang, behouden sociale harmonie,
gemeenschap, inspanningen die de groep ten goede doen bv. Japan:
groepsbelang >>
Biologische factoren:
- Evolutionaire psychologie: invloed van onze voorouders op ons gedrag
- Sociale neuropsychologie: wat gebeurt er in de hersenen bij een bepaalde
handeling?
Nieuwe technieken:
4
