0Recht van de overheid
Je hebt een aantal bronnen bij het staatsrecht, dit is als volgt ingedeeld:
Rechtsbron Geschreven/ Afkomstig van Voorbeeld
ongeschreven
1. Besluiten van Geschreven Organisaties die door staten zijn opgericht Algemene verordening gegev
internationaalrechtelijke bescherming (EU)
organisaties
2. Wetten Geschreven Nationale overheid - GW
- Wetboek van Strafrecht
- Burgerlijk wetboek
3. Gewoonterecht Ongeschreven Een gewoonte die als bindende Moet sprake zijn van een vas
rechtsregel wordt beschouwd gedragslijn en de betrokken d
verplicht te voelen deze rege
4. Algemene Geschreven en Uitgangspunten waarvan overheden en Redelijkheid en billijkheid
rechtsbeginselen ongeschreven rechters vinden dat ze geldend recht zijn
5. Jurisprudentie Geschreven Uitspraken van de rechterlijke macht of - Europees hof voor de re
nationale dan wel internationale instelling Mens, hof van justitie EU
en die de bevoegdheid hebben gekregen - Afdeling bestuursrechtsp
om recht te spreken van State
6. Verdragen Geschreven Overeenkomsten tussen staten - Bilateraal verdrag= verd
landen
- Multilateraal verdrag= v
tussen meer landen
Wetten
Een wet is een rechtsbron in het staatsrecht, wie bevoegd is om deze te maken is verschillend op welk landelijk
niveau het is, dit is als volgt geregeld:
Nationaal niveau: op nationaal niveau is de State-Generaal (1e & 2e kamer) bevoegd om wetten te
maken
Op provinciaal niveau: op provinciaal niveau is de Provinciale staten bevoegd om verordeningen tot
stand te brengen
Gemeentelijk niveau: op gemeentelijk niveau is de gemeenteraad bevoegd om verordeningen op te
stellen
Wie de wet maakt, bepaalt ook of het een wet in formele zin is of een wet in materiele zin. Het verschil is als
volgt:
Wet in formele zin: deze is tot stand gekomen door de regering en Staten-Generaal samen (de
nationale wetgever)
Wet in materiele zin: iedere regeling van een wetgever die niet de regering en Staten-Generaal
gezamenlijk zijn
Je hebt hiermee ook een rangorde in deze wetgeving:
Wet in formele zin (gemaakt door de State-Generaal)
Provinciale verordening
Gemeentelijke verordening
Functies recht
Het recht heeft een aantal functies:
1. Normatieve functie: er zijn gedragsregels waarvan iedereen in de samenleving vindt dat deze moeten
worden gevolgd en nageleefd. Het zijn ook rechtsnormen.
2. Geschil oplossende functie: een rechterlijke organisatie die bij uitsluiting van de regels beoordeelt of
iemand gestraft moet worden en op welke wijze
3. Additionele/ aanvullende functie: als partijen zijn vergeten afspraken te maken over iets, geldt de wet
4. Instrumentele functie: de wet- en regelgeving wordt ingezet als instrument om overheidsbeleid te
realiseren en maatschappelijke doelen te bereiken
, Nederland
Nederland is een democratische rechtstaat, als volgt ingericht:
1. Een parlementair stelsel (betreft de regeringsvorm van Nederland)
2. Ingericht als een gedecentraliseerde eenheidsstaat (betreft de spreiding van de regelgevende en
uitvoerende macht in Nederland): we hebben 1 staatshoofd, maar hierbij hebben lagere instanties ook
bevoegdheden
3. In de vorm van een constitutionele monarchie (betreft het staatshoofd van Nederland): we hebben
een koning, wat geregeld is in de grondwet
4. Democratisch (er zijn vrije en geheime verkiezingen)
Rechtstaat
Legaliteitsbeginsel (ieder Grondrechten Machtenscheiding Onafhankelijke rechter
overheidsoptreden moet berusten op
een daaraan voorafgegane, algemene
reden. Dat die regel gemaakt mag
worden, moet staan in de grondwet of
wet in formele zin)
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Nadruk op centrale overheid Decentrale bestuurslagen Bestuursorganen binnen die lagen
(decentralisatie) hebben eigen bevoegdheden die
-> Macht is verdeeld tussen de centrale worden uitgeoefend binnen specifieke
overheid en decentrale overheden grenzen
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
De staat/ het rijk Provincies Gemeenten Waterschappen
Stelsels
Je hebt een aantal soorten stelsels:
1. Dualistisch stelsel: dit is een bestuursvorm met een strikte tussen twee organen (de regering regeert,
het parlement controleert). Dit houdt dus in dat 1 macht, niet 2 functies mag hebben (bv. wetgevende
en uitvoerende macht). Verder houdt het in dat je een internationale regel (van niet EU) in de
nationale wetgeving moet opnemen (bv: wij verklaren dat het EVRM van toepassing is)
Dit dualistische stelsel komt voort uit internationaal recht, is doorgevoerd tot nationaal recht
2. Monistisch stelsel: is een systeem waarin internationaal recht en nationaal recht worden beschouwd
als 1 geïntegreerde rechtsorde. Internationale verdragen werken hierbij direct door in nationale
wetgeving na ratificatie, zonder dat aparte omzettingswet nodig is
Nederland is een gematigd monistisch stelsel: er is sprake van doorwerking van internationaal publiekrecht, dit
is als volgt geregeld:
1. Art 93 GW: de doorwerking van internationale wetgeving
2. Art 94 GW: internationale wetgeving heeft voorrang
In HR-arrest Rookverbod (HR 2014) is meer uitleg gegeven, r.o. 3.5.1. t/m 3.5.3: ‘in hoeverre een
verdragsbepaling rechtstreekse werking toekomt .. hangt af van de uitleg daarvan. Indien noch uit
.. blijkt dat geen rechtstreekse werking is beoogd, is de inhoud van de bepaling beslissend.
Eenieder verbindende bepaling dient (1) onvoorwaardelijk: geen inmenging van overheid en (2)
voldoende nauwkeurig te zijn om in de nationale rechtsorde als objectief recht te worden toepast.
De enkele omstandigheid dat .. keuze- of beleidsvrijheid toekomt, is onvoldoende om aan te
nemen dat er geen rechtstreekse werking is”.
Een burger kan hiermee in Nederland een beroep doen op internationale bepalingen, als er sprake is van:
Eenieder verbindende bepalingen uit verdragen en uit volkenrechtelijke
Schriftelijke bepalingen, dus
(na) bekendmaking
Een bepaling moet dus voor eenieder verbindend zijn, wat hieronder valt is:
- Een regel die duidelijk en concreet is
- Een regel die geen nadere uitwerking door de werkgever nodig heeft
- Een regel die bedoeld is om rechten of plichten voor burgers te scheppen
, Internationale organisaties
Internationale organisaties ontstaan doordat staten samen verdragen sluiten om gezamenlijke belangen te
regelen, dit is een gevolg van de groeiende afhankelijkheid (interdepentie) tussen staten. Er zijn 2 soorten:
1. Intergouvernementele: opgericht door staten via een verdrag, de organisatie kan staten niet tegen
hun wil binden aan besluiten
2. Supranationale organisaties: staten dragen een deel van hun soevereiniteit over, waarbij besluiten
worden genomen met een (gekwalificeerde) meerderheid en hiermee worden alle lidstaten
gebonden. Hiermee staat de organisatie dus op bepaalde terreinen boven de staten
Intergouvernementeel Supranationaal
Unanimiteit (alle lidstaten moeten hetzelfde Meerderheidsbesluit (besluiten worden genomen met
vinden) gewone of gekwalificeerde meerderheid, een staat
kan worden overstemd)
Geen overdracht van soevereiniteit (staten Wel overdracht van soevereiniteit (staten dragen
behouden hun volledige beslissingsmacht, de bepaalde bevoegdheden over aan de organisatie,
organisatie voert alleen uit wat staten gezamenlijk binnen die terreinen beslist de organisatie
goedkeuren) zelfstanding)
Staat kan veto gebruiken Staat kan niet altijd blokkeren (door
meerderheidssystemen kan een individuele staat een
besluit niet tegenhouden)
Geen binding tegen wil Wel binding tegen wil in
In het kort: samenwerking In het kort: bevoegdheden afstaan
Europese Unie
De Europese Unie is een uniek politiek en economisch samenwerkingsverband tussen 27 Europese landen.
Voor de Europese Unie had je de EEG (1958), deze wat gericht op stimulering van economische groei. Hierna
had je de EG (1993-2009), deze was gericht op bevordering van de economie en waarborgen van vrede in
Europa. Hierna kwam de Europese Unie (1993) en werd opgericht met de volgende redenen (art 3 VEU)
1. Als doel vrede, haar waarden en het welzijn van haar volkeren te bevorderen (lid 1)
2. Burgers ruimte van vrijheid, veiligheid en recht zonder binnengrenzen met vrij verkeer van personen
gewaarborgd (lid 2)
3. Interne markt tot stand laten komen (lid 3)
4. Een economische en monetaire unie die de euro als munt heeft (lid 4)
5. In de betrekkingen met de rest van de wereld handhaaft de unie haar waarden en belangen en zet zich
hiervoor in en bedraagt bij bescherming van haar burgers (lid 5)
De Europese Unie heeft een aantal instanties die dingen uitvoeren, dit is als volgt:
Europees parlement - Controleren de Europese commissie
- Direct gekozen volksvertegenwoordiging
- Oefent samen met de raad wetgevende en begrotingstaken uit (EP maakt
en stemt over EU-wetgeving)
Europese Commissie - Stellen nieuwe wetten voor
- Voeren EU-beleid uit
- Zien toe op nalevering van EU-regels
Iedere lidstaat levert 1 commissaris
Raad van de Europese Unie - Vertegenwoordigen de regeringen van de lidstaten
- Beslissen samen met het parlement over wetten
Ministers uit elk land vergaderen over hun beleidsterrein
Europese Raad - Bepaalt de grote politieke richting van de EU
- Neemt geen gewone wetten aan (dus geen wetgevende taak)
Bestaat uit regeringsleiders van de lidstaten
Raad (van ministers) - Vertegenwoordigt de lidstaten op ministerieel niveau
- Stelt samen met het parlement wetgeving vast
Europese Centrale Bank (ECB) - Verantwoordelijk voor het monetaire beleid en prijsstabiliteit
Rekenkamer - Controleert de rekeningen en begrotingen van de EU
Hof van Justitie van de Europese Unie - Zien toe op de correcte toepassing van de EU-wetgeving
- Behandelt prejudiciële vragen
- Doen uitspraken bij conflicten tussen landen/ instellingen
Je hebt een aantal bronnen bij het staatsrecht, dit is als volgt ingedeeld:
Rechtsbron Geschreven/ Afkomstig van Voorbeeld
ongeschreven
1. Besluiten van Geschreven Organisaties die door staten zijn opgericht Algemene verordening gegev
internationaalrechtelijke bescherming (EU)
organisaties
2. Wetten Geschreven Nationale overheid - GW
- Wetboek van Strafrecht
- Burgerlijk wetboek
3. Gewoonterecht Ongeschreven Een gewoonte die als bindende Moet sprake zijn van een vas
rechtsregel wordt beschouwd gedragslijn en de betrokken d
verplicht te voelen deze rege
4. Algemene Geschreven en Uitgangspunten waarvan overheden en Redelijkheid en billijkheid
rechtsbeginselen ongeschreven rechters vinden dat ze geldend recht zijn
5. Jurisprudentie Geschreven Uitspraken van de rechterlijke macht of - Europees hof voor de re
nationale dan wel internationale instelling Mens, hof van justitie EU
en die de bevoegdheid hebben gekregen - Afdeling bestuursrechtsp
om recht te spreken van State
6. Verdragen Geschreven Overeenkomsten tussen staten - Bilateraal verdrag= verd
landen
- Multilateraal verdrag= v
tussen meer landen
Wetten
Een wet is een rechtsbron in het staatsrecht, wie bevoegd is om deze te maken is verschillend op welk landelijk
niveau het is, dit is als volgt geregeld:
Nationaal niveau: op nationaal niveau is de State-Generaal (1e & 2e kamer) bevoegd om wetten te
maken
Op provinciaal niveau: op provinciaal niveau is de Provinciale staten bevoegd om verordeningen tot
stand te brengen
Gemeentelijk niveau: op gemeentelijk niveau is de gemeenteraad bevoegd om verordeningen op te
stellen
Wie de wet maakt, bepaalt ook of het een wet in formele zin is of een wet in materiele zin. Het verschil is als
volgt:
Wet in formele zin: deze is tot stand gekomen door de regering en Staten-Generaal samen (de
nationale wetgever)
Wet in materiele zin: iedere regeling van een wetgever die niet de regering en Staten-Generaal
gezamenlijk zijn
Je hebt hiermee ook een rangorde in deze wetgeving:
Wet in formele zin (gemaakt door de State-Generaal)
Provinciale verordening
Gemeentelijke verordening
Functies recht
Het recht heeft een aantal functies:
1. Normatieve functie: er zijn gedragsregels waarvan iedereen in de samenleving vindt dat deze moeten
worden gevolgd en nageleefd. Het zijn ook rechtsnormen.
2. Geschil oplossende functie: een rechterlijke organisatie die bij uitsluiting van de regels beoordeelt of
iemand gestraft moet worden en op welke wijze
3. Additionele/ aanvullende functie: als partijen zijn vergeten afspraken te maken over iets, geldt de wet
4. Instrumentele functie: de wet- en regelgeving wordt ingezet als instrument om overheidsbeleid te
realiseren en maatschappelijke doelen te bereiken
, Nederland
Nederland is een democratische rechtstaat, als volgt ingericht:
1. Een parlementair stelsel (betreft de regeringsvorm van Nederland)
2. Ingericht als een gedecentraliseerde eenheidsstaat (betreft de spreiding van de regelgevende en
uitvoerende macht in Nederland): we hebben 1 staatshoofd, maar hierbij hebben lagere instanties ook
bevoegdheden
3. In de vorm van een constitutionele monarchie (betreft het staatshoofd van Nederland): we hebben
een koning, wat geregeld is in de grondwet
4. Democratisch (er zijn vrije en geheime verkiezingen)
Rechtstaat
Legaliteitsbeginsel (ieder Grondrechten Machtenscheiding Onafhankelijke rechter
overheidsoptreden moet berusten op
een daaraan voorafgegane, algemene
reden. Dat die regel gemaakt mag
worden, moet staan in de grondwet of
wet in formele zin)
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Nadruk op centrale overheid Decentrale bestuurslagen Bestuursorganen binnen die lagen
(decentralisatie) hebben eigen bevoegdheden die
-> Macht is verdeeld tussen de centrale worden uitgeoefend binnen specifieke
overheid en decentrale overheden grenzen
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
De staat/ het rijk Provincies Gemeenten Waterschappen
Stelsels
Je hebt een aantal soorten stelsels:
1. Dualistisch stelsel: dit is een bestuursvorm met een strikte tussen twee organen (de regering regeert,
het parlement controleert). Dit houdt dus in dat 1 macht, niet 2 functies mag hebben (bv. wetgevende
en uitvoerende macht). Verder houdt het in dat je een internationale regel (van niet EU) in de
nationale wetgeving moet opnemen (bv: wij verklaren dat het EVRM van toepassing is)
Dit dualistische stelsel komt voort uit internationaal recht, is doorgevoerd tot nationaal recht
2. Monistisch stelsel: is een systeem waarin internationaal recht en nationaal recht worden beschouwd
als 1 geïntegreerde rechtsorde. Internationale verdragen werken hierbij direct door in nationale
wetgeving na ratificatie, zonder dat aparte omzettingswet nodig is
Nederland is een gematigd monistisch stelsel: er is sprake van doorwerking van internationaal publiekrecht, dit
is als volgt geregeld:
1. Art 93 GW: de doorwerking van internationale wetgeving
2. Art 94 GW: internationale wetgeving heeft voorrang
In HR-arrest Rookverbod (HR 2014) is meer uitleg gegeven, r.o. 3.5.1. t/m 3.5.3: ‘in hoeverre een
verdragsbepaling rechtstreekse werking toekomt .. hangt af van de uitleg daarvan. Indien noch uit
.. blijkt dat geen rechtstreekse werking is beoogd, is de inhoud van de bepaling beslissend.
Eenieder verbindende bepaling dient (1) onvoorwaardelijk: geen inmenging van overheid en (2)
voldoende nauwkeurig te zijn om in de nationale rechtsorde als objectief recht te worden toepast.
De enkele omstandigheid dat .. keuze- of beleidsvrijheid toekomt, is onvoldoende om aan te
nemen dat er geen rechtstreekse werking is”.
Een burger kan hiermee in Nederland een beroep doen op internationale bepalingen, als er sprake is van:
Eenieder verbindende bepalingen uit verdragen en uit volkenrechtelijke
Schriftelijke bepalingen, dus
(na) bekendmaking
Een bepaling moet dus voor eenieder verbindend zijn, wat hieronder valt is:
- Een regel die duidelijk en concreet is
- Een regel die geen nadere uitwerking door de werkgever nodig heeft
- Een regel die bedoeld is om rechten of plichten voor burgers te scheppen
, Internationale organisaties
Internationale organisaties ontstaan doordat staten samen verdragen sluiten om gezamenlijke belangen te
regelen, dit is een gevolg van de groeiende afhankelijkheid (interdepentie) tussen staten. Er zijn 2 soorten:
1. Intergouvernementele: opgericht door staten via een verdrag, de organisatie kan staten niet tegen
hun wil binden aan besluiten
2. Supranationale organisaties: staten dragen een deel van hun soevereiniteit over, waarbij besluiten
worden genomen met een (gekwalificeerde) meerderheid en hiermee worden alle lidstaten
gebonden. Hiermee staat de organisatie dus op bepaalde terreinen boven de staten
Intergouvernementeel Supranationaal
Unanimiteit (alle lidstaten moeten hetzelfde Meerderheidsbesluit (besluiten worden genomen met
vinden) gewone of gekwalificeerde meerderheid, een staat
kan worden overstemd)
Geen overdracht van soevereiniteit (staten Wel overdracht van soevereiniteit (staten dragen
behouden hun volledige beslissingsmacht, de bepaalde bevoegdheden over aan de organisatie,
organisatie voert alleen uit wat staten gezamenlijk binnen die terreinen beslist de organisatie
goedkeuren) zelfstanding)
Staat kan veto gebruiken Staat kan niet altijd blokkeren (door
meerderheidssystemen kan een individuele staat een
besluit niet tegenhouden)
Geen binding tegen wil Wel binding tegen wil in
In het kort: samenwerking In het kort: bevoegdheden afstaan
Europese Unie
De Europese Unie is een uniek politiek en economisch samenwerkingsverband tussen 27 Europese landen.
Voor de Europese Unie had je de EEG (1958), deze wat gericht op stimulering van economische groei. Hierna
had je de EG (1993-2009), deze was gericht op bevordering van de economie en waarborgen van vrede in
Europa. Hierna kwam de Europese Unie (1993) en werd opgericht met de volgende redenen (art 3 VEU)
1. Als doel vrede, haar waarden en het welzijn van haar volkeren te bevorderen (lid 1)
2. Burgers ruimte van vrijheid, veiligheid en recht zonder binnengrenzen met vrij verkeer van personen
gewaarborgd (lid 2)
3. Interne markt tot stand laten komen (lid 3)
4. Een economische en monetaire unie die de euro als munt heeft (lid 4)
5. In de betrekkingen met de rest van de wereld handhaaft de unie haar waarden en belangen en zet zich
hiervoor in en bedraagt bij bescherming van haar burgers (lid 5)
De Europese Unie heeft een aantal instanties die dingen uitvoeren, dit is als volgt:
Europees parlement - Controleren de Europese commissie
- Direct gekozen volksvertegenwoordiging
- Oefent samen met de raad wetgevende en begrotingstaken uit (EP maakt
en stemt over EU-wetgeving)
Europese Commissie - Stellen nieuwe wetten voor
- Voeren EU-beleid uit
- Zien toe op nalevering van EU-regels
Iedere lidstaat levert 1 commissaris
Raad van de Europese Unie - Vertegenwoordigen de regeringen van de lidstaten
- Beslissen samen met het parlement over wetten
Ministers uit elk land vergaderen over hun beleidsterrein
Europese Raad - Bepaalt de grote politieke richting van de EU
- Neemt geen gewone wetten aan (dus geen wetgevende taak)
Bestaat uit regeringsleiders van de lidstaten
Raad (van ministers) - Vertegenwoordigt de lidstaten op ministerieel niveau
- Stelt samen met het parlement wetgeving vast
Europese Centrale Bank (ECB) - Verantwoordelijk voor het monetaire beleid en prijsstabiliteit
Rekenkamer - Controleert de rekeningen en begrotingen van de EU
Hof van Justitie van de Europese Unie - Zien toe op de correcte toepassing van de EU-wetgeving
- Behandelt prejudiciële vragen
- Doen uitspraken bij conflicten tussen landen/ instellingen
