,Dit is de tentamensamenvatting van het hele boek, alle hoofdstukken. Het is mijn eigen samenvatting obv wat
in de colleges besproken is en wat belangrijk is voor tentamens. Alles waarvan ik weet dat op tentamens komt
staat duidelijk aangegeven
1. Aanpassen en inspannen........................................................................................................7
1.1 Inspanning en lichamelijke belasting...............................................................................7
1.2 Belasting en belastbaarheid.............................................................................................7
1.3 Homeostase......................................................................................................................8
1.4 Acute reactie op inspanning.............................................................................................8
1.5 Inspanning: samenwerking van lichaamssystemen.........................................................9
1.6 Herstel na inspanning.......................................................................................................9
1.7 Aanpassing aan inspanning..............................................................................................9
1.8 Trainingsadaptatie..........................................................................................................10
1.9 Rust, inspanning en herstel............................................................................................10
1.10 Functionele betekenis voor de fysiotherapeut............................................................10
MODULE I — INSPANNINGSFYSIOLOGIE..................................................................................11
2. Energielevering bij inspanning.............................................................................................11
2.1 Energiebehoefte van spieren.........................................................................................11
2.2 ATP: directe energiebron tentamen!!............................................................................11
2.3 ATP-CP-/fosfaatsysteem..................................................................................................12
2.4 Anaerobe energielevering..............................................................................................12
2.5 Aerobe energielevering..................................................................................................12
2.6 De energiesystemen werken samen..............................................................................13
2.7 Koolhydraten..................................................................................................................13
2.8 Vetten.............................................................................................................................13
2.9 Eiwitten...........................................................................................................................13
3. Hart en bloedsomloop..........................................................................................................14
3.1 Functie van het cardiovasculaire systeem......................................................................14
3.2 Hartfrequentie................................................................................................................14
3.3 Slagvolume.....................................................................................................................15
3.4 Hartminuutvolume.........................................................................................................15
3.5 Samenhang tussen HF, SV en HMV................................................................................15
3.6 Bloeddruk.......................................................................................................................15
, 3.7 Perifere weerstand.........................................................................................................16
3.8 Bloedverdeling tijdens inspanning.................................................................................16
3.9 Cardiovasculaire reactie op inspanning..........................................................................16
3.10 Centrale en lokale regulatie.........................................................................................16
3.13 Cardiovasculaire belasting............................................................................................17
3.14 Submaximale versus maximale inspanning..................................................................17
3.15 Trainingsadaptatie van het cardiovasculaire systeem BEL!!!.......................................17
3.17 Herstel van de hartfrequentie......................................................................................18
3.20 Van cardiovasculaire prikkel naar trainingseffect.........................................................18
4. Ademhaling en inspanning...................................................................................................19
4.1 Functie van het respiratoire systeem.............................................................................19
4.2 Ventilatie.........................................................................................................................19
4.3 Ademfrequentie.............................................................................................................19
4.4 Ademvolume..................................................................................................................19
4.5 Minuutventilatie.............................................................................................................20
4.6 Alveolaire ventilatie........................................................................................................20
4.7 Dode ruimte...................................................................................................................20
4.8 Gaswisseling...................................................................................................................20
4.9 Ventilatie-perfusieverhouding........................................................................................21
4.13 Ventilatoire drempel !!@.............................................................................................21
4.14 Ademhalingsspieren.....................................................................................................21
4.16 Ventilatoire beperkingen..............................................................................................22
4.17 Dyspneu en inspanning................................................................................................22
5. Zuurstoftransport en zuurstofopname.................................................................................23
5.1 Zuurstoftransport: van lucht naar spier.........................................................................23
5.2 Hemoglobine..................................................................................................................23
5.3 Arteriële zuurstof kennen!!............................................................................................23
5.4 Veneuze zuurstof............................................................................................................23
5.5 Zuurstofextractie idem...................................................................................................24
5.6 Zuurstofopname en VO₂.................................................................................................24
5.7 Van hartminuutvolume naar zuurstofopname...............................................................24
5.8 Maximale zuurstofopname: VO₂max.............................................................................24
, 5.9 VO₂max als geïntegreerde capaciteit.............................................................................25
5.10 Factoren die VO₂max bepalen hyper belangrijk...........................................................25
5.11 Cardiovasculaire factoren.............................................................................................25
5.12 Perifere factoren...........................................................................................................26
6. Spieren en inspanning..........................................................................................................26
6.1 Spier als uitvoerend orgaan............................................................................................26
6.2 Spiercontractie...............................................................................................................26
6.3 Contractievormen...........................................................................................................27
6.4 Spiervezeltypen..............................................................................................................27
6.5 Motorische eenheden....................................................................................................27
6.6 Spierkracht......................................................................................................................27
6.7 Spieruithoudingsvermogen............................................................................................28
6.8 Neuromusculaire factoren..............................................................................................28
6.9 Metabole belasting.........................................................................................................28
6.10 Spiervermoeidheid.......................................................................................................28
6.11 Acute spierrespons op inspanning...............................................................................29
6.12 Spieradaptatie..............................................................................................................29
6.13 Krachttraining...............................................................................................................29
6.17 Herstel fasen kennen....................................................................................................29
6.18 Trainingsbelasting en herstelbalans.............................................................................30
7. Trainingsleer.........................................................................................................................30
7.1 Van inspanningsfysiologie naar training.........................................................................30
7.2 Doel van training............................................................................................................30
7.3 Trainingsbelasting...........................................................................................................31
7.4 Trainingsintensiteit altijd tent........................................................................................31
7.5 Trainingsduur..................................................................................................................31
7.6 Trainingsfrequentie.........................................................................................................32
7.7 Trainingsvolume.............................................................................................................32
7.8 Intensiteit versus volume...............................................................................................32
7.9 Trainingsspecificiteit.......................................................................................................33
7.10 Trainingsbelasting doseren...........................................................................................33
7.11 Overload.......................................................................................................................33
,8. Trainingsprincipes.................................................................................................................34
8.1 Overload.........................................................................................................................34
8.2 Specificiteit.....................................................................................................................34
8.4 Progressieve belasting....................................................................................................35
8.5 Reversibiliteit !!!.............................................................................................................35
8.8 Interactie tussen trainingsprincipes...............................................................................36
8.11 Balans tussen belasting en belastbaarheid..................................................................36
8.12 Klinische betekenis voor de fysiotherapeut.................................................................36
9. Trainingsvormen...................................................................................................................37
9.1 Duurtraining...................................................................................................................37
9.2 Continu trainen...............................................................................................................37
9.3 Intervaltraining...............................................................................................................37
9.4 Aerobe training...............................................................................................................38
9.5 Intensiteitsdosering........................................................................................................38
9.6 Duurtraining: doseringsschema.....................................................................................38
9.7 Explosieve kracht............................................................................................................39
9.4 Combinatietraining.........................................................................................................40
9.5 Vergelijking van trainingsvormen...................................................................................41
9.6 Keuze van trainingsvorm................................................................................................41
10. Trainingsbelasting en dosering...........................................................................................42
10.1 FITT-principe kennen!!.................................................................................................42
10.2 Frequentie....................................................................................................................42
10.4 Intensiteit en individuele belastbaarheid.....................................................................43
10.5 Time: trainingsduur......................................................................................................43
10.6 Type training.................................................................................................................43
10.7 Trainingsvolume...........................................................................................................44
10.10 Borg-schaal.................................................................................................................44
10.11 Borg RPE en interpretatie...........................................................................................44
10.12 Borg en trainingsdosering..........................................................................................45
10.13 Subjectieve en objectieve dosering............................................................................45
11. Testen en meten.................................................................................................................45
11.1 Doel van testen.............................................................................................................45
, 11.2 Inspanningstests...........................................................................................................46
11.3 Hartfrequentiemeting..................................................................................................46
11.5 VO₂-meting...................................................................................................................46
11.9 Testselectie...................................................................................................................47
12. Oefentherapie en functioneel trainen................................................................................47
12.1 Oefentherapie..............................................................................................................47
12.2 Functionele belastbaarheid..........................................................................................47
12.3 Belasting en belastbaarheid.........................................................................................48
12.4 Individuele doelstellingen............................................................................................48
12.6 Opbouw van training....................................................................................................48
12.7 Aanpassen van trainingsbelasting................................................................................48
12.10 Terugkeer naar functioneren......................................................................................49
12.11 Capaciteit versus functioneren...................................................................................49
13. Training bij specifieke patiëntgroepen !!!......................................................................49
13.1 Training na trauma.......................................................................................................49
13.2 Training bij chronische aandoeningen..........................................................................50
13.3 Training bij ouderen......................................................................................................50
13.4 Training bij cardiovasculaire aandoeningen.................................................................50
13.5 Training bij respiratoire aandoeningen........................................................................50
13.7 Gemeenschappelijke trainingsprincipes......................................................................51
Oefentoets 45 vragen en antwoorden.....................................................................................51
Formules. berekeningen en normaalwaarden.........................................................................62
Veelgebruikte eenheden !!!.....................................................................................................66
Tentamenvalkuilen...................................................................................................................67
Fysiologische mechanismen.....................................................................................................67
Belangrijkste mechanistische ketens........................................................................................70
,MODULE I — INSPANNINGSFYSIOLOGIE
1. Aanpassen en inspannen
1.1 Inspanning en lichamelijke belasting
Inspanning is het verrichten van lichamelijk werk waarbij energie wordt verbruikt en fysiologische systemen
zich aanpassen aan de verhoogde vraag. Lichamelijke belasting is de externe of interne belasting die een
persoon tijdens een activiteit ondergaat.
De belasting wordt bepaald door onder andere:
intensiteit;
duur;
frequentie;
bewegingsvorm;
spiermassa die wordt ingezet;
omgevingsfactoren;
individuele belastbaarheid.
Een gelijke externe belasting veroorzaakt niet bij ieder individu dezelfde fysiologische belasting. Leeftijd,
trainingsstatus, gezondheidstoestand, medicatie en eerdere training beïnvloeden de respons.
Externe belasting → opgelegde activiteit
Interne belasting → fysiologische respons
Belastbaarheid → vermogen om de belasting veilig en functioneel te verwerken
1.2 Belasting en belastbaarheid
Belastbaarheid is het vermogen van een persoon om een bepaalde lichamelijke belasting te leveren en te
verdragen.
De functionele prestatie ontstaat uit de verhouding:
belasting ↔ belastbaarheid
Bij een adequate verhouding kan training leiden tot adaptatie. Wanneer de belasting de actuele belastbaarheid
langdurig overschrijdt, neemt het risico op overbelasting, klachten en onvoldoende herstel toe.
Belastbaarheid is dynamisch. Training kan deze verhogen; ziekte, immobiliteit, veroudering, inactiviteit en
onvoldoende herstel kunnen haar verlagen.
,1.3 Homeostase
Homeostase is het vermogen van het organisme om het interne milieu binnen functioneel geschikte grenzen te
handhaven.
In rust verkeert het lichaam relatief stabiel. Inspanning verstoort deze toestand doordat de energie- en
zuurstofbehoefte stijgen en metabolische producten worden gevormd.
Belangrijke homeostatische veranderingen betreffen:
zuurstofbehoefte;
koolstofdioxideproductie;
lichaamstemperatuur;
pH;
Het lichaam reageert hierop via gecoördineerde aanpassingen van onder andere het cardiovasculaire,
respiratoire, metabole en neuromusculaire systeem.
Homeostase → verstoring door inspanning → fysiologische respons → herstel → nieuwe evenwichtstoestand
1.4 Acute reactie op inspanning
Een acute inspanningsrespons is de onmiddellijke fysiologische reactie op één inspanningsprikkel. Het doel is
de verhoogde energie- en zuurstofbehoefte van actieve weefsels te ondersteunen.
Bij toenemende inspanning ontstaan onder andere:
Systeem Acute respons
Hart- en vaatstelsel ↑ hartfrequentie, ↑ slagvolume en ↑ hartminuutvolume
Ademhaling ↑ ademfrequentie en ↑ ventilatie
Spieren ↑ energieverbruik en ↑ metabole activiteit
Metabolisme ↑ ATP-productie en substraatverbruik
Thermoregulatie ↑ warmteproductie en ↑ warmteafgifte
Zenuwstelsel ↑ motorische aansturing en autonome regulatie
De omvang van de respons is afhankelijk van de intensiteit van de inspanning en de individuele belastbaarheid.
in de colleges besproken is en wat belangrijk is voor tentamens. Alles waarvan ik weet dat op tentamens komt
staat duidelijk aangegeven
1. Aanpassen en inspannen........................................................................................................7
1.1 Inspanning en lichamelijke belasting...............................................................................7
1.2 Belasting en belastbaarheid.............................................................................................7
1.3 Homeostase......................................................................................................................8
1.4 Acute reactie op inspanning.............................................................................................8
1.5 Inspanning: samenwerking van lichaamssystemen.........................................................9
1.6 Herstel na inspanning.......................................................................................................9
1.7 Aanpassing aan inspanning..............................................................................................9
1.8 Trainingsadaptatie..........................................................................................................10
1.9 Rust, inspanning en herstel............................................................................................10
1.10 Functionele betekenis voor de fysiotherapeut............................................................10
MODULE I — INSPANNINGSFYSIOLOGIE..................................................................................11
2. Energielevering bij inspanning.............................................................................................11
2.1 Energiebehoefte van spieren.........................................................................................11
2.2 ATP: directe energiebron tentamen!!............................................................................11
2.3 ATP-CP-/fosfaatsysteem..................................................................................................12
2.4 Anaerobe energielevering..............................................................................................12
2.5 Aerobe energielevering..................................................................................................12
2.6 De energiesystemen werken samen..............................................................................13
2.7 Koolhydraten..................................................................................................................13
2.8 Vetten.............................................................................................................................13
2.9 Eiwitten...........................................................................................................................13
3. Hart en bloedsomloop..........................................................................................................14
3.1 Functie van het cardiovasculaire systeem......................................................................14
3.2 Hartfrequentie................................................................................................................14
3.3 Slagvolume.....................................................................................................................15
3.4 Hartminuutvolume.........................................................................................................15
3.5 Samenhang tussen HF, SV en HMV................................................................................15
3.6 Bloeddruk.......................................................................................................................15
, 3.7 Perifere weerstand.........................................................................................................16
3.8 Bloedverdeling tijdens inspanning.................................................................................16
3.9 Cardiovasculaire reactie op inspanning..........................................................................16
3.10 Centrale en lokale regulatie.........................................................................................16
3.13 Cardiovasculaire belasting............................................................................................17
3.14 Submaximale versus maximale inspanning..................................................................17
3.15 Trainingsadaptatie van het cardiovasculaire systeem BEL!!!.......................................17
3.17 Herstel van de hartfrequentie......................................................................................18
3.20 Van cardiovasculaire prikkel naar trainingseffect.........................................................18
4. Ademhaling en inspanning...................................................................................................19
4.1 Functie van het respiratoire systeem.............................................................................19
4.2 Ventilatie.........................................................................................................................19
4.3 Ademfrequentie.............................................................................................................19
4.4 Ademvolume..................................................................................................................19
4.5 Minuutventilatie.............................................................................................................20
4.6 Alveolaire ventilatie........................................................................................................20
4.7 Dode ruimte...................................................................................................................20
4.8 Gaswisseling...................................................................................................................20
4.9 Ventilatie-perfusieverhouding........................................................................................21
4.13 Ventilatoire drempel !!@.............................................................................................21
4.14 Ademhalingsspieren.....................................................................................................21
4.16 Ventilatoire beperkingen..............................................................................................22
4.17 Dyspneu en inspanning................................................................................................22
5. Zuurstoftransport en zuurstofopname.................................................................................23
5.1 Zuurstoftransport: van lucht naar spier.........................................................................23
5.2 Hemoglobine..................................................................................................................23
5.3 Arteriële zuurstof kennen!!............................................................................................23
5.4 Veneuze zuurstof............................................................................................................23
5.5 Zuurstofextractie idem...................................................................................................24
5.6 Zuurstofopname en VO₂.................................................................................................24
5.7 Van hartminuutvolume naar zuurstofopname...............................................................24
5.8 Maximale zuurstofopname: VO₂max.............................................................................24
, 5.9 VO₂max als geïntegreerde capaciteit.............................................................................25
5.10 Factoren die VO₂max bepalen hyper belangrijk...........................................................25
5.11 Cardiovasculaire factoren.............................................................................................25
5.12 Perifere factoren...........................................................................................................26
6. Spieren en inspanning..........................................................................................................26
6.1 Spier als uitvoerend orgaan............................................................................................26
6.2 Spiercontractie...............................................................................................................26
6.3 Contractievormen...........................................................................................................27
6.4 Spiervezeltypen..............................................................................................................27
6.5 Motorische eenheden....................................................................................................27
6.6 Spierkracht......................................................................................................................27
6.7 Spieruithoudingsvermogen............................................................................................28
6.8 Neuromusculaire factoren..............................................................................................28
6.9 Metabole belasting.........................................................................................................28
6.10 Spiervermoeidheid.......................................................................................................28
6.11 Acute spierrespons op inspanning...............................................................................29
6.12 Spieradaptatie..............................................................................................................29
6.13 Krachttraining...............................................................................................................29
6.17 Herstel fasen kennen....................................................................................................29
6.18 Trainingsbelasting en herstelbalans.............................................................................30
7. Trainingsleer.........................................................................................................................30
7.1 Van inspanningsfysiologie naar training.........................................................................30
7.2 Doel van training............................................................................................................30
7.3 Trainingsbelasting...........................................................................................................31
7.4 Trainingsintensiteit altijd tent........................................................................................31
7.5 Trainingsduur..................................................................................................................31
7.6 Trainingsfrequentie.........................................................................................................32
7.7 Trainingsvolume.............................................................................................................32
7.8 Intensiteit versus volume...............................................................................................32
7.9 Trainingsspecificiteit.......................................................................................................33
7.10 Trainingsbelasting doseren...........................................................................................33
7.11 Overload.......................................................................................................................33
,8. Trainingsprincipes.................................................................................................................34
8.1 Overload.........................................................................................................................34
8.2 Specificiteit.....................................................................................................................34
8.4 Progressieve belasting....................................................................................................35
8.5 Reversibiliteit !!!.............................................................................................................35
8.8 Interactie tussen trainingsprincipes...............................................................................36
8.11 Balans tussen belasting en belastbaarheid..................................................................36
8.12 Klinische betekenis voor de fysiotherapeut.................................................................36
9. Trainingsvormen...................................................................................................................37
9.1 Duurtraining...................................................................................................................37
9.2 Continu trainen...............................................................................................................37
9.3 Intervaltraining...............................................................................................................37
9.4 Aerobe training...............................................................................................................38
9.5 Intensiteitsdosering........................................................................................................38
9.6 Duurtraining: doseringsschema.....................................................................................38
9.7 Explosieve kracht............................................................................................................39
9.4 Combinatietraining.........................................................................................................40
9.5 Vergelijking van trainingsvormen...................................................................................41
9.6 Keuze van trainingsvorm................................................................................................41
10. Trainingsbelasting en dosering...........................................................................................42
10.1 FITT-principe kennen!!.................................................................................................42
10.2 Frequentie....................................................................................................................42
10.4 Intensiteit en individuele belastbaarheid.....................................................................43
10.5 Time: trainingsduur......................................................................................................43
10.6 Type training.................................................................................................................43
10.7 Trainingsvolume...........................................................................................................44
10.10 Borg-schaal.................................................................................................................44
10.11 Borg RPE en interpretatie...........................................................................................44
10.12 Borg en trainingsdosering..........................................................................................45
10.13 Subjectieve en objectieve dosering............................................................................45
11. Testen en meten.................................................................................................................45
11.1 Doel van testen.............................................................................................................45
, 11.2 Inspanningstests...........................................................................................................46
11.3 Hartfrequentiemeting..................................................................................................46
11.5 VO₂-meting...................................................................................................................46
11.9 Testselectie...................................................................................................................47
12. Oefentherapie en functioneel trainen................................................................................47
12.1 Oefentherapie..............................................................................................................47
12.2 Functionele belastbaarheid..........................................................................................47
12.3 Belasting en belastbaarheid.........................................................................................48
12.4 Individuele doelstellingen............................................................................................48
12.6 Opbouw van training....................................................................................................48
12.7 Aanpassen van trainingsbelasting................................................................................48
12.10 Terugkeer naar functioneren......................................................................................49
12.11 Capaciteit versus functioneren...................................................................................49
13. Training bij specifieke patiëntgroepen !!!......................................................................49
13.1 Training na trauma.......................................................................................................49
13.2 Training bij chronische aandoeningen..........................................................................50
13.3 Training bij ouderen......................................................................................................50
13.4 Training bij cardiovasculaire aandoeningen.................................................................50
13.5 Training bij respiratoire aandoeningen........................................................................50
13.7 Gemeenschappelijke trainingsprincipes......................................................................51
Oefentoets 45 vragen en antwoorden.....................................................................................51
Formules. berekeningen en normaalwaarden.........................................................................62
Veelgebruikte eenheden !!!.....................................................................................................66
Tentamenvalkuilen...................................................................................................................67
Fysiologische mechanismen.....................................................................................................67
Belangrijkste mechanistische ketens........................................................................................70
,MODULE I — INSPANNINGSFYSIOLOGIE
1. Aanpassen en inspannen
1.1 Inspanning en lichamelijke belasting
Inspanning is het verrichten van lichamelijk werk waarbij energie wordt verbruikt en fysiologische systemen
zich aanpassen aan de verhoogde vraag. Lichamelijke belasting is de externe of interne belasting die een
persoon tijdens een activiteit ondergaat.
De belasting wordt bepaald door onder andere:
intensiteit;
duur;
frequentie;
bewegingsvorm;
spiermassa die wordt ingezet;
omgevingsfactoren;
individuele belastbaarheid.
Een gelijke externe belasting veroorzaakt niet bij ieder individu dezelfde fysiologische belasting. Leeftijd,
trainingsstatus, gezondheidstoestand, medicatie en eerdere training beïnvloeden de respons.
Externe belasting → opgelegde activiteit
Interne belasting → fysiologische respons
Belastbaarheid → vermogen om de belasting veilig en functioneel te verwerken
1.2 Belasting en belastbaarheid
Belastbaarheid is het vermogen van een persoon om een bepaalde lichamelijke belasting te leveren en te
verdragen.
De functionele prestatie ontstaat uit de verhouding:
belasting ↔ belastbaarheid
Bij een adequate verhouding kan training leiden tot adaptatie. Wanneer de belasting de actuele belastbaarheid
langdurig overschrijdt, neemt het risico op overbelasting, klachten en onvoldoende herstel toe.
Belastbaarheid is dynamisch. Training kan deze verhogen; ziekte, immobiliteit, veroudering, inactiviteit en
onvoldoende herstel kunnen haar verlagen.
,1.3 Homeostase
Homeostase is het vermogen van het organisme om het interne milieu binnen functioneel geschikte grenzen te
handhaven.
In rust verkeert het lichaam relatief stabiel. Inspanning verstoort deze toestand doordat de energie- en
zuurstofbehoefte stijgen en metabolische producten worden gevormd.
Belangrijke homeostatische veranderingen betreffen:
zuurstofbehoefte;
koolstofdioxideproductie;
lichaamstemperatuur;
pH;
Het lichaam reageert hierop via gecoördineerde aanpassingen van onder andere het cardiovasculaire,
respiratoire, metabole en neuromusculaire systeem.
Homeostase → verstoring door inspanning → fysiologische respons → herstel → nieuwe evenwichtstoestand
1.4 Acute reactie op inspanning
Een acute inspanningsrespons is de onmiddellijke fysiologische reactie op één inspanningsprikkel. Het doel is
de verhoogde energie- en zuurstofbehoefte van actieve weefsels te ondersteunen.
Bij toenemende inspanning ontstaan onder andere:
Systeem Acute respons
Hart- en vaatstelsel ↑ hartfrequentie, ↑ slagvolume en ↑ hartminuutvolume
Ademhaling ↑ ademfrequentie en ↑ ventilatie
Spieren ↑ energieverbruik en ↑ metabole activiteit
Metabolisme ↑ ATP-productie en substraatverbruik
Thermoregulatie ↑ warmteproductie en ↑ warmteafgifte
Zenuwstelsel ↑ motorische aansturing en autonome regulatie
De omvang van de respons is afhankelijk van de intensiteit van de inspanning en de individuele belastbaarheid.
