H4 Leergewoonten van leerlingen en leraren
§4.1 Hoe leer jij?
Door hun manier van lesgeven bepalen leraren ook in grote mate in welke richting
leerlingen zich – als lerende – verder ontwikkelen. De manier waarop een leerling
leert, zegt niet alleen iets over die leerling maar ook over het door hem genoten
onderwijs.
§4.2 Aspecten van leren
Als je wilt ontdekken hoe leerlingen leren kun je letten op de volgende aspecten van
leren:
1. Opvattingen over leren: wat is leren, volgens hen?
Meestal hangt de opvatting over leren van een persoon sterk samen met hoe iemand
leert en met het resultaat waar die persoon naar streeft.
2. Leeractiviteiten: welke denk- en doe activiteiten ondernemen ze?
Denkactiviteiten vinden plaats in je hoofd, bewust en onbewust.
Verschillende denkactiviteiten:
Relateren
Analyseren
Concretiseren
Structureren
Conclusies
Kritisch verwerken
Memoriseren
Doe activiteiten: concrete ervaringen vormen een basis voor ons denken. In een
mentale handeling komen het denken in beelden en het doen dicht bij elkaar.
3. Sturingsactiviteiten: hoe sturen ze hun leeractiviteiten?
Sturingsactiviteiten: wat je als leerling kunt doen om je denken en doen bij het leren
in goede banen te leiden.
Oriënteren
Plannen
Proces bewaken
Tussentijds toetsen en diagnosticeren
Bijsturen
Evalueren
Reflecteren
,4. Omgaan met gevoelens en emoties: wat staan ze toe aan gevoelens tijdens het
leren en wat doen ze ermee?
Ieder mens bezit een emotioneel systeem dat continu in de gaten houdt of het
welbevinden nog wel op een acceptabel peil zit, of de situatie waarin hij zich bevindt
nog wel veilig is. Dat emotionele systeem zit in de hersenen en is met je hele lijf
verbonden. Tijdens het leren worden gevoelens en emoties opgewekt, variërend van
licht merkbaar tot tamelijk heftig.
Zeven activiteiten die betrekking hebben op het omgaan met gevoelens en emoties in
het leerproces:
1. Attribueren (toekennen)
2. Motiveren
3. Concentreren
4. Jezelf beoordelen
5. Waarderen
6. Verwachten
7. Inspannen
§4.3 Externe sturing, gedeelde sturing en zelfsturing
Wanneer leerlingen vooral via andere personen of dingen aangezet worden tot
bepaalde leeractiviteiten, dan spreken we van externe sturing. Wanneer leerlingen
een deel van hun leerproces zelf sturen, dan spreken we van gedeelde sturing.
Wanneer leerlingen de controle over alle activiteiten zelf in handen hebben en ook
kunnen hanteren, spreken we van zelfsturing.
§ 4.4 Inzoomen op leergewoonten
4.4.1 Leergewoonten van leerlingen
Manieren van leren ontwikkelen zich in interactie met de omgeving waarin kinderen
opgroeien. Er zijn twee manieren van leren: betekenisgericht leren en
reproductiegericht leren. Omdat zowel het proces als de resultaten van deze beide
manieren van leren zo verschillend zijn, is het belangrijk dat je het verschil goed
begrijpt en kunt herkennen in het gedrag van leerlingen.
Betekenisgericht leren Reproductiegericht leren
Leren is kennis opbouwen Leren is kennis opnemen
Gericht op begrijpen Gericht op onthouden
Informatie relateren aan voorkennis Informatie niet relateren aan voorkennis
Voorstellingsvermogen gebruiken Informatie letterlijk opnemen
Verbanden leggen tussen verschillende Geen verbanden leggen tussen
stukjes informatie informatie
Informatie wordt kennis Informatie blijft informatie
, Ongericht leren en toepassingsgericht leren
De ongerichte manier van leren kenmerkt zich door weinig doelgerichtheid,
stuurloosheid en weinig nadenken.
De toepassingsgerichte manier van leren kenmerkt zich door het op zoek zijn naar
praktische voorbeelden en toepassingen.
4.4.2 Leergewoonten van leraren (in opleiding)
Vier manieren van leren onderwijzen:
1. Overlevingsgericht on inactief leren: Dit lijkt op de ongerichte manier van leren. In
dit leergedrag staat het leren door doen centraal, zonder specifieke doelen na te
streven.
2. Reproductiegericht leren: Dit kenmerkt zich door het vooral bezig zijn met de
praktijk van het lesgeven, vanuit de bestaande intuïtieve kennisbasis.
3. Afhankelijk betekenisgericht leren: Dit betekent dat je je lesgeven stap voor stap
verbetert.
4. Onafhankelijk betekenisgericht leren: Dit kenmerkt zich door onafhankelijkheid en
een rijk brongebruik. Vaak zijn deze studenten perfectionistisch.
§4.5 Welke manier van leren is nu goed?
4.5.1 De kwaliteit van leerprocessen van basisschoolleerlingen
In de eerste plaats zijn leerprocessen in het (basis)onderwijs erop gericht kinderen
steeds meer in contact te laten komen met en steeds beter te laten functioneren in
de wereld waarin ze leven. De kwaliteit van een leerproces op de basisschool kun je
dus afmeten aan de mate waarin leerlingen uiteindelijk laten zien dat ze het geleerde
kunnen inzetten bij het oplossen van problemen die betrekking hebben op het
dagelijks leven.
Ten tweede zijn de leerprocessen op school erop gericht om kinderen te leren steeds
meer bewust en zelfstandig te leren, omdat ze leven in een wereld die steeds
verandert.
4.5.2 De kwaliteit van leerprocessen van leraren in opleiding
In een lerarenopleiding gaat het om het verwerven van beroepscompetenties. Veel
kennis hebben is heel belangrijk. Wat geldt voor leerlingen, geldt dus ook voor
(aanstaande) leraren. Het beschikken over veel intuïtieve kennis is enerzijds prettig,
want daaraan kun je nieuwe informatie koppelen.
§4.1 Hoe leer jij?
Door hun manier van lesgeven bepalen leraren ook in grote mate in welke richting
leerlingen zich – als lerende – verder ontwikkelen. De manier waarop een leerling
leert, zegt niet alleen iets over die leerling maar ook over het door hem genoten
onderwijs.
§4.2 Aspecten van leren
Als je wilt ontdekken hoe leerlingen leren kun je letten op de volgende aspecten van
leren:
1. Opvattingen over leren: wat is leren, volgens hen?
Meestal hangt de opvatting over leren van een persoon sterk samen met hoe iemand
leert en met het resultaat waar die persoon naar streeft.
2. Leeractiviteiten: welke denk- en doe activiteiten ondernemen ze?
Denkactiviteiten vinden plaats in je hoofd, bewust en onbewust.
Verschillende denkactiviteiten:
Relateren
Analyseren
Concretiseren
Structureren
Conclusies
Kritisch verwerken
Memoriseren
Doe activiteiten: concrete ervaringen vormen een basis voor ons denken. In een
mentale handeling komen het denken in beelden en het doen dicht bij elkaar.
3. Sturingsactiviteiten: hoe sturen ze hun leeractiviteiten?
Sturingsactiviteiten: wat je als leerling kunt doen om je denken en doen bij het leren
in goede banen te leiden.
Oriënteren
Plannen
Proces bewaken
Tussentijds toetsen en diagnosticeren
Bijsturen
Evalueren
Reflecteren
,4. Omgaan met gevoelens en emoties: wat staan ze toe aan gevoelens tijdens het
leren en wat doen ze ermee?
Ieder mens bezit een emotioneel systeem dat continu in de gaten houdt of het
welbevinden nog wel op een acceptabel peil zit, of de situatie waarin hij zich bevindt
nog wel veilig is. Dat emotionele systeem zit in de hersenen en is met je hele lijf
verbonden. Tijdens het leren worden gevoelens en emoties opgewekt, variërend van
licht merkbaar tot tamelijk heftig.
Zeven activiteiten die betrekking hebben op het omgaan met gevoelens en emoties in
het leerproces:
1. Attribueren (toekennen)
2. Motiveren
3. Concentreren
4. Jezelf beoordelen
5. Waarderen
6. Verwachten
7. Inspannen
§4.3 Externe sturing, gedeelde sturing en zelfsturing
Wanneer leerlingen vooral via andere personen of dingen aangezet worden tot
bepaalde leeractiviteiten, dan spreken we van externe sturing. Wanneer leerlingen
een deel van hun leerproces zelf sturen, dan spreken we van gedeelde sturing.
Wanneer leerlingen de controle over alle activiteiten zelf in handen hebben en ook
kunnen hanteren, spreken we van zelfsturing.
§ 4.4 Inzoomen op leergewoonten
4.4.1 Leergewoonten van leerlingen
Manieren van leren ontwikkelen zich in interactie met de omgeving waarin kinderen
opgroeien. Er zijn twee manieren van leren: betekenisgericht leren en
reproductiegericht leren. Omdat zowel het proces als de resultaten van deze beide
manieren van leren zo verschillend zijn, is het belangrijk dat je het verschil goed
begrijpt en kunt herkennen in het gedrag van leerlingen.
Betekenisgericht leren Reproductiegericht leren
Leren is kennis opbouwen Leren is kennis opnemen
Gericht op begrijpen Gericht op onthouden
Informatie relateren aan voorkennis Informatie niet relateren aan voorkennis
Voorstellingsvermogen gebruiken Informatie letterlijk opnemen
Verbanden leggen tussen verschillende Geen verbanden leggen tussen
stukjes informatie informatie
Informatie wordt kennis Informatie blijft informatie
, Ongericht leren en toepassingsgericht leren
De ongerichte manier van leren kenmerkt zich door weinig doelgerichtheid,
stuurloosheid en weinig nadenken.
De toepassingsgerichte manier van leren kenmerkt zich door het op zoek zijn naar
praktische voorbeelden en toepassingen.
4.4.2 Leergewoonten van leraren (in opleiding)
Vier manieren van leren onderwijzen:
1. Overlevingsgericht on inactief leren: Dit lijkt op de ongerichte manier van leren. In
dit leergedrag staat het leren door doen centraal, zonder specifieke doelen na te
streven.
2. Reproductiegericht leren: Dit kenmerkt zich door het vooral bezig zijn met de
praktijk van het lesgeven, vanuit de bestaande intuïtieve kennisbasis.
3. Afhankelijk betekenisgericht leren: Dit betekent dat je je lesgeven stap voor stap
verbetert.
4. Onafhankelijk betekenisgericht leren: Dit kenmerkt zich door onafhankelijkheid en
een rijk brongebruik. Vaak zijn deze studenten perfectionistisch.
§4.5 Welke manier van leren is nu goed?
4.5.1 De kwaliteit van leerprocessen van basisschoolleerlingen
In de eerste plaats zijn leerprocessen in het (basis)onderwijs erop gericht kinderen
steeds meer in contact te laten komen met en steeds beter te laten functioneren in
de wereld waarin ze leven. De kwaliteit van een leerproces op de basisschool kun je
dus afmeten aan de mate waarin leerlingen uiteindelijk laten zien dat ze het geleerde
kunnen inzetten bij het oplossen van problemen die betrekking hebben op het
dagelijks leven.
Ten tweede zijn de leerprocessen op school erop gericht om kinderen te leren steeds
meer bewust en zelfstandig te leren, omdat ze leven in een wereld die steeds
verandert.
4.5.2 De kwaliteit van leerprocessen van leraren in opleiding
In een lerarenopleiding gaat het om het verwerven van beroepscompetenties. Veel
kennis hebben is heel belangrijk. Wat geldt voor leerlingen, geldt dus ook voor
(aanstaande) leraren. Het beschikken over veel intuïtieve kennis is enerzijds prettig,
want daaraan kun je nieuwe informatie koppelen.
