Samenvatting Privaatrecht: geschiedenis en begrippen | VUB | 2026/2027

Historische inleiding van het privaatrecht

Wat is rechtsgeschiedenis -> wat is recht –>
bronnen v/h recht
§ Wat is rechtsgeschiedenis? -> wat is recht?
Hetzelfde? Want recht = logica?
voorbeeld art. 1674 oud BW/CC
-> onroerend goed = land, huis; gebouw (kan niet verplaatst worden)
Hetzelfde? Neen, recht ≠ logica


Oud BW? Nieuw BW?
Sinds 13 april 2019 wordt oude BW (Code civil van 1804 met aanvullingen)
uitgedoofd
Nieuw BW wordt boek per boek ingevoerd
Boek 1: Algemene bepalingen, sinds 1/1/2023
Boek 2: Personen-, familie- en relatievermogensrecht
Boek 3: Goederen, sinds 1/9/2021
Boek 4: Nalatenschappen, schenkingen, testamenten, sinds 1/7/2022
Boek 5: Verbintenissen, sinds 1/1/2023
Boek 6: Buitencontractuele aansprakelijkheid, sinds 1/1/2025
Boek 7: Bijzondere overeenkomsten
Boek 8 Bewijs, sinds 1/11/2020
Boek 9: Zekerheden
Boek 10: Verjaring
- Klaar en afgestemd - Boek 7 is wetsvoorstel ingediend = nog niet
van kracht
Termen
CC = Code civil, 1804 v Napoleon
Oud BW = Code civil met toevoegingen en wijzigingen onder Belgisch
bestuur (1830) en tot 2021
Nieuw BW = wat geldt sinds 2019


Wat is rechtsgeschiedenis? -> wat is recht?
§ Geen logica, kijk nr gesch
§ Wat met traditie? Wat is dat precies?
§ Juristen houden v oude regels (grijpen nr wat ze kennen)


§ CC 1804, aangepast in 1949 (oud BW)



1

, § path dependance/afhankeljkheidspad (nutteloos maar blijft
bestaan, grijpt terug naar wat men kent)) = keuzes v
verleden invloed op uitkomst heden
 niet logisch, ook historisch gegroeid, daarom doet men aan
rechtsgeschiedenis

BRONNEN VAN HET RECHT
Formele bronnen van recht (zie Inleiding tot het recht)
• Wetgeving door machthebbers (wetgeving moet publiek +
aankondiging) = legaliteitsbeginsel
• Rechtspraak door rechters: rechters moet vonnis beslissen, heel
uitgebreid (100+ uitspraken p/week) – moet wetgeving volgen
• Rechtsleer door geleerden: wat juristen schrijven (recht
analyseren)
• Gewoonte door de maatschappij (komt niet meer voor): iets wat
spontaan ontstaat
 Hierarchie, rechter mag bv geen wet aanmaken ivm met vonnis
OPGELET: NIET ALTIJD ZO IN RECHTGESCHIEDENIS
- Wetgeving van 19e eeuw pas groot belang
- 500 - 1000 gewoonte belangrijkste recht (ongeschreven recht)
Formele bronnen van  Bindend (je moet eraan houden)
recht  Juridische kracht
 Vindplaatsen waar je regels terugvind, vb
bib
 Vb wet,gewoonte
Materiële bronnen van  Inhoudelijke invloeden op onstaan v recht
recht  Aanleiding hoe regel tot stand kwam
(= aanleiding)  Weten v waar/waarom regel ingevoerd
 Niet bindend, beinvloed recht
 Moraal, eco, ideologie


ROMEINS RECHT
ROMEINS RECHT: waarom?
- Basis v ons recht
- juristen uitgevonden
- Belang formele bronnen van recht
TYPEVORDERING -> RECHTSLEER = hoogtepunt-> WETGEVING
 Overgangen niet in een rechte lijn
Rechtsleer: er zijn juristen

2

, Onafhankelijke mensen die sturctuur brengen in
rechtbanken (hoogtepunt)
 Mensen vragen hun advisering (hoogtepunt)
 Keizers <-> juristen
 Bij verval: keizers schaffen juristen af, alleenheerser
bepaalt recht
 Wetgeving wordt belangerijkste bron v recht
 Beginperiode: weinig handel, verovering – religieus
systeem
- Juristen open systeem ‘ied kan jurist worden’, alles wat jurist
doet is bekend, toegankelijk
- Religieuzen gesloten systeem: verwijzingen naar god


Typevordering
 Bepaalt waarover proces gaat, inhoud proces
 Proces v Rome: bep rituelen/ceremonies als onderdeel proces
(religieuze kant: goden steun smeken)
 Niet voor alles kan proces starten
Ook problemen m rechtsleer
- Geen eenheid, organisatie
- Discussies tussen juristen


Belang formele bronnen van recht
TYPEVORDERING -> RECHTSLEER -> WETGEVING
- Evolutie door veranderende samenleving
Landbouw -> handel – systeem typevordering werkt niet meer,
priesters minder belang, juristen grote rol
Klein -> omvangrijk, internationaal – keizer macht wil minder vrijheid
-> val


Hoe beslecht een samenleving/overheid geschillen en wie beslist wat de
regels zijn?
- Rechters (magistraten) belangrijker: ROME, Common law
(rechters kijken naar juristen, beroep op doen) – samenwerking:
regels v juristen en rechters m regels vonnis maken
Common law: rechters belangrijker dan juristen (- minder belang)
- WETENSCHAP-JURISTEN Belangrijker: Middeleeuwen-tot ca. 1800
- WETGEVER: codificaties (ook Rome)




3

, Romeins recht: wat?
- Periode 1100 jaar
- Onderscheid beginfase, hoogtepunt, eindfase (verval)




PERIODES ROMEINS RECHT
Jaartallen niet vb: inzicht, volgorde
Oud-Romeins/ARCHAÏSCH recht (600-250
v.C): begin
Voorklassiek recht (250 v.C.-0): take-off

Klassiek recht (0-250 n.C.): hoogtepunt
Naklassiek recht (250-527): verval
Justinianus (527-565): kort herstel


▶ Oud-Romeins/ARCHAÏSCH recht (600-250 v.C):
typevorderingen – enkele wetten - Inhoud vd 12 tafelen
▶ Voorklassiek recht (250 v.C.-0): rechtsleer – enkele wetten –
open procedure
▶ Klassiek recht (0-250 n.C.): rechtsleer – enkele wetten –
open procedure
▶ Naklassiek recht + justinianus: wetgeving – weinig
rechtsleer – gesloten procedure


ARCHAISH RECHT (romeins recht)
▶ KONINGSTIJD ca. 600 v.C. – 509/451 v.C.
451 vC: 12 tafelen wet
• INSTELLINGEN:
• KONING rex(mythe: koning worden uitgedaagd,
wie sterkst) regels m wetten (lex,leges)
 romeinse koningswetten: leges regiae
• COMITIA CURIATA (vergadering v oudste (oudste
mannen v grootste families): hun zonen vechten
bij oorlog)
• PONTIFICES (priesters)
= allemaal patriciërs: traditionele elite, rijken

4