Samenvatting Kinder- en jeugdpsychiatrie
Prof. Marina Danckaerts – 2025-2026
INLEIDING deel 1: nature & nurture ................................................................................................................. 4
HOOFDSTUK 1: (Normale) ontwikkeling: algemene principes ............................................................................ 4
Nurture: omgeving .............................................................................................................................................. 8
Genetica en omgeving......................................................................................................................................... 9
Epigenetica ........................................................................................................................................................ 14
INLEIDING deel 2: hersenontwikkeling ........................................................................................................... 15
Ontwikkelingspsychopathologie ....................................................................................................................... 15
Hersenontwikkeling ........................................................................................................................................... 15
Universaliteit van de ontwikkelingsstadia ......................................................................................................... 18
Samenvatting (les 1 en les 2)............................................................................................................................. 21
Ontwikkelingspsychologie: “psyche” ................................................................................................................. 22
Kindertijd: 0-2 jaar ......................................................................................................................................... 23
Normale ontwikkeling: 0 – 2 jaar sensorimotorische fases ............................................................................... 23
Hechting ............................................................................................................................................................ 24
Kindermishandeling........................................................................................................................................... 28
Autisme ............................................................................................................................................................. 31
Peuters en kleuters: 2-6 jaar .......................................................................................................................... 35
Normale ontwikkeling 2 – 6 jaar: pre-operationeel stadium ............................................................................ 35
Sociale realties 2 – 6 jaar .................................................................................................................................. 36
Sterke verbeelding en “inner speech” induceren angsten ................................................................................. 36
Hoe omgaan met angsten bij peuters – kleuters?............................................................................................. 37
Psychiatrische problemen bij peuters-kleuters .................................................................................................. 38
Agressie en gewetensontwikkeling 2 – 6 jaar ................................................................................................... 39
Gedragsstoornissen in DSM-5 ........................................................................................................................... 39
Jeugd: 6-12 jaar .............................................................................................................................................. 48
Normale ONTWIKKeLING 6 – 12 jaar: concrete operationele fase.................................................................... 48
Wat is ADHD wel? Aandachtsdeficiënte/ hyperactiviteit ‘stoornis’ .................................................................. 49
Adolescentie: 12-18 jaar ................................................................................................................................. 64
Normale ontwikkeling 12 – 18 jaar ................................................................................................................... 64
Adolescentair denken ........................................................................................................................................ 64
1
, Adolescentair gedrag ........................................................................................................................................ 65
Hormonale veranderingen ................................................................................................................................ 68
Het adolescente brein ....................................................................................................................................... 68
Alcohol en adolescentie ..................................................................................................................................... 69
Besluit ................................................................................................................................................................ 71
Adolescentaire psychopatohologie ................................................................................................................... 72
Traumatische ervaring? .................................................................................................................................... 75
PTSD: PostTraumatische Stress-Stoornis ........................................................................................................... 76
Risico- en protectieve factoren .......................................................................................................................... 77
Behandeling ...................................................................................................................................................... 78
Autismespectrumstoornis (ASS) ..................................................................................................................... 80
Gedragskenmerken: 2 domeinen ...................................................................................................................... 80
Voorkomen ........................................................................................................................................................ 83
Niveau van functioneren ................................................................................................................................... 84
Co-morbiditeit ................................................................................................................................................... 86
Neurobiologische ontwikkelingsprocessen........................................................................................................ 87
Vaak voorkomende verschillen op neurocognitief niveau ................................................................................. 88
Ontstaansmechanismes .................................................................................................................................... 90
Screening en diagnostiek................................................................................................................................... 91
Interventies bij autisme ..................................................................................................................................... 92
Medicatie .......................................................................................................................................................... 95
Somatisch-symptoom stoornis en verwanten ................................................................................................ 97
Holistische geneeskunde ................................................................................................................................... 97
Somatische geneeskunde .................................................................................................................................. 97
Psychiatrie ......................................................................................................................................................... 97
Psychosomatische aandoeningen ..................................................................................................................... 98
Somatisch-symptoom stoornis en verwanten ................................................................................................... 98
DSM-5 definitie somatisch-symptoom stoornis ................................................................................................ 98
DSM-5 Types SSS en verwanten ........................................................................................................................ 99
Conventiestoornis ............................................................................................................................................ 100
Nagebootste stoornis ...................................................................................................................................... 101
Body dismorfic disorder ................................................................................................................................... 102
Historiek SSS .................................................................................................................................................... 102
Prevalentie ...................................................................................................................................................... 103
Profiel van kinderen ........................................................................................................................................ 104
2
,
, INLEIDING DEEL 1: NATURE & NURTURE
Komt het door wat iemand heeft meegemaakt?
Iedereen heeft er meningen over en zoekt een oorzaak
Hoe wij zijn is nooit het ene of het andere, altijd een samenspel van nature & nurture
HOOFDSTUK 1: (NORMALE) ONTWIKKELING: ALGEMENE PRINCIPES
1.1 ONTWIKKELING
Normale ontwikkeling = mijlpalen van fysieke, cognitieve, taal- en socio-emotionele
ontwikkelingen worden (ongeveer) op specifieke leeftijden bereikt
Vaak overschattingen ten opzichte van kinderen
Een groot deel vd moeilijkheden die kinderen maken, heeft te maken met de
verkeerde verwachtingen vd buitenwereld
Wat we mogen verwachten op bvb 3j leeftijd is niet hetzelfde als op bvb 18j leeftijd
Het ene kind gaat sneller dan het andere, bepaalde aspecten zijn voor sommige
kinderen ook moeilijker
In het begin kunnen kinderen niks en plots beginnen ze dingen door te hebben en
kunnen ze ingewikkeldere dingen => ontwikkeling
Filmpje Evian → kinderen krijgen volwassen eigenschappen
Talige, intellectuele, fysieke... ontwikkeling
Waardoor wordt ontwikkeling bepaald?
Ontwikkeling wordt bepaald door nature EN nurture!!!
o Genen (DNA > RNA > eiwitten > organen & functies)
o Genetica gaat altijd in vraag gesteld worden: de dingen die wij zien bij
kinderen, hebben ergens connectie met wat al op voorhand vastlag (bij
bevruchting bvb)
o DNA programmeert hoe het lichaam verder kan groeien en wat de
mogelijkheden vh lichaam gaan zijn
o Omgeving = levenservaringen (gezin, school, vrienden, cultuur…) + biologische
omgeving
o Biologische omgeving: komt van buitenaf; die effecten werken in op
dat lichaam op een pure biologische manier, niks psychisch; verschilt v
pers tot pers
o 9 maanden in een baarmoeder zitten
o Het milieu: gezonde lucht, propere aarde, of heel vervuilde
omgeving
o Voeding, hongersnood heeft enorme impact op
hersenontwikkeling
4
Prof. Marina Danckaerts – 2025-2026
INLEIDING deel 1: nature & nurture ................................................................................................................. 4
HOOFDSTUK 1: (Normale) ontwikkeling: algemene principes ............................................................................ 4
Nurture: omgeving .............................................................................................................................................. 8
Genetica en omgeving......................................................................................................................................... 9
Epigenetica ........................................................................................................................................................ 14
INLEIDING deel 2: hersenontwikkeling ........................................................................................................... 15
Ontwikkelingspsychopathologie ....................................................................................................................... 15
Hersenontwikkeling ........................................................................................................................................... 15
Universaliteit van de ontwikkelingsstadia ......................................................................................................... 18
Samenvatting (les 1 en les 2)............................................................................................................................. 21
Ontwikkelingspsychologie: “psyche” ................................................................................................................. 22
Kindertijd: 0-2 jaar ......................................................................................................................................... 23
Normale ontwikkeling: 0 – 2 jaar sensorimotorische fases ............................................................................... 23
Hechting ............................................................................................................................................................ 24
Kindermishandeling........................................................................................................................................... 28
Autisme ............................................................................................................................................................. 31
Peuters en kleuters: 2-6 jaar .......................................................................................................................... 35
Normale ontwikkeling 2 – 6 jaar: pre-operationeel stadium ............................................................................ 35
Sociale realties 2 – 6 jaar .................................................................................................................................. 36
Sterke verbeelding en “inner speech” induceren angsten ................................................................................. 36
Hoe omgaan met angsten bij peuters – kleuters?............................................................................................. 37
Psychiatrische problemen bij peuters-kleuters .................................................................................................. 38
Agressie en gewetensontwikkeling 2 – 6 jaar ................................................................................................... 39
Gedragsstoornissen in DSM-5 ........................................................................................................................... 39
Jeugd: 6-12 jaar .............................................................................................................................................. 48
Normale ONTWIKKeLING 6 – 12 jaar: concrete operationele fase.................................................................... 48
Wat is ADHD wel? Aandachtsdeficiënte/ hyperactiviteit ‘stoornis’ .................................................................. 49
Adolescentie: 12-18 jaar ................................................................................................................................. 64
Normale ontwikkeling 12 – 18 jaar ................................................................................................................... 64
Adolescentair denken ........................................................................................................................................ 64
1
, Adolescentair gedrag ........................................................................................................................................ 65
Hormonale veranderingen ................................................................................................................................ 68
Het adolescente brein ....................................................................................................................................... 68
Alcohol en adolescentie ..................................................................................................................................... 69
Besluit ................................................................................................................................................................ 71
Adolescentaire psychopatohologie ................................................................................................................... 72
Traumatische ervaring? .................................................................................................................................... 75
PTSD: PostTraumatische Stress-Stoornis ........................................................................................................... 76
Risico- en protectieve factoren .......................................................................................................................... 77
Behandeling ...................................................................................................................................................... 78
Autismespectrumstoornis (ASS) ..................................................................................................................... 80
Gedragskenmerken: 2 domeinen ...................................................................................................................... 80
Voorkomen ........................................................................................................................................................ 83
Niveau van functioneren ................................................................................................................................... 84
Co-morbiditeit ................................................................................................................................................... 86
Neurobiologische ontwikkelingsprocessen........................................................................................................ 87
Vaak voorkomende verschillen op neurocognitief niveau ................................................................................. 88
Ontstaansmechanismes .................................................................................................................................... 90
Screening en diagnostiek................................................................................................................................... 91
Interventies bij autisme ..................................................................................................................................... 92
Medicatie .......................................................................................................................................................... 95
Somatisch-symptoom stoornis en verwanten ................................................................................................ 97
Holistische geneeskunde ................................................................................................................................... 97
Somatische geneeskunde .................................................................................................................................. 97
Psychiatrie ......................................................................................................................................................... 97
Psychosomatische aandoeningen ..................................................................................................................... 98
Somatisch-symptoom stoornis en verwanten ................................................................................................... 98
DSM-5 definitie somatisch-symptoom stoornis ................................................................................................ 98
DSM-5 Types SSS en verwanten ........................................................................................................................ 99
Conventiestoornis ............................................................................................................................................ 100
Nagebootste stoornis ...................................................................................................................................... 101
Body dismorfic disorder ................................................................................................................................... 102
Historiek SSS .................................................................................................................................................... 102
Prevalentie ...................................................................................................................................................... 103
Profiel van kinderen ........................................................................................................................................ 104
2
,
, INLEIDING DEEL 1: NATURE & NURTURE
Komt het door wat iemand heeft meegemaakt?
Iedereen heeft er meningen over en zoekt een oorzaak
Hoe wij zijn is nooit het ene of het andere, altijd een samenspel van nature & nurture
HOOFDSTUK 1: (NORMALE) ONTWIKKELING: ALGEMENE PRINCIPES
1.1 ONTWIKKELING
Normale ontwikkeling = mijlpalen van fysieke, cognitieve, taal- en socio-emotionele
ontwikkelingen worden (ongeveer) op specifieke leeftijden bereikt
Vaak overschattingen ten opzichte van kinderen
Een groot deel vd moeilijkheden die kinderen maken, heeft te maken met de
verkeerde verwachtingen vd buitenwereld
Wat we mogen verwachten op bvb 3j leeftijd is niet hetzelfde als op bvb 18j leeftijd
Het ene kind gaat sneller dan het andere, bepaalde aspecten zijn voor sommige
kinderen ook moeilijker
In het begin kunnen kinderen niks en plots beginnen ze dingen door te hebben en
kunnen ze ingewikkeldere dingen => ontwikkeling
Filmpje Evian → kinderen krijgen volwassen eigenschappen
Talige, intellectuele, fysieke... ontwikkeling
Waardoor wordt ontwikkeling bepaald?
Ontwikkeling wordt bepaald door nature EN nurture!!!
o Genen (DNA > RNA > eiwitten > organen & functies)
o Genetica gaat altijd in vraag gesteld worden: de dingen die wij zien bij
kinderen, hebben ergens connectie met wat al op voorhand vastlag (bij
bevruchting bvb)
o DNA programmeert hoe het lichaam verder kan groeien en wat de
mogelijkheden vh lichaam gaan zijn
o Omgeving = levenservaringen (gezin, school, vrienden, cultuur…) + biologische
omgeving
o Biologische omgeving: komt van buitenaf; die effecten werken in op
dat lichaam op een pure biologische manier, niks psychisch; verschilt v
pers tot pers
o 9 maanden in een baarmoeder zitten
o Het milieu: gezonde lucht, propere aarde, of heel vervuilde
omgeving
o Voeding, hongersnood heeft enorme impact op
hersenontwikkeling
4
