Samenvatting Zorgtraject Slikken
Prof Ann Goeleven – 2024-2025
NORMALE SLIKFYSIOLOGIE ............................................................................................................................................... 2
PATHOFYSIOLOGIE .......................................................................................................................................................... 10
EVALUATIE SLIKSTOORNISSEN ........................................................................................................................................ 19
LOGOPEDISCHE BEHANDELING....................................................................................................................................... 43
MEDISCHE BEHANDELING ............................................................................................................................................... 54
PRESBYFAGIE ................................................................................................................................................................... 59
SLIKSTOORNISSEN BIJ NEUROLOGISCHE AANDOENINGEN ............................................................................................ 62
ORALE MEDICATIE EN SLIKKEN ....................................................................................................................................... 70
ONCOLOGISCHE PROBLEMATIEK .................................................................................................................................... 73
SLIKSTOORNISSEN BIJ KANULEPATIËNTEN ..................................................................................................................... 81
1
, NORMALE SLIKFYSIOLOGIE
HANDBOEK P19 – P40 LEZEN!!
1. Introductie
Historisch:
• Dysfagie: enorme expansie afgelopen 10-20 jaren
• Internationaal: toenemende research
• Kantelpunt: erkenning van dysfagie als terugbetaalbare stoornis in nomenclatuur sinds 2004
• Implementatie in curricula opleidingen
• 2005 AQHA survey:
o 87% SLP (Speech Language Pathalogists) primary providers of dysphagia services
o Dysphagia 50% of clinical time in USA (+21% last 10 years)
• Slikken bij CP (cereberal palsy = hersenverlamming) children sinds 1930 → we kunnen hen toch eten geven
zonder sonde
• Eerste artikel SLP literature: Larsen, 1972
o JSHD “Rehabilitation for dysphagia paralytica”
o Introduced aspects of the clinical exam, radiographic techniques, postural adjustment, dietary
changes, electrical stimulation and maneuvers
• Breaking point: Evaluation and Treatment of Swallowing Disorders ~ JA Logemann, 1983 = “de bijbel vd
slikstoornissen”
13 roles of the SLP (ASHA guidelines)
a) identification of individuals at risk
b) conduct of clinical examination of the upper aerodigestive tract
c) conduct instrumental examinations
d) make management decisions regarding method of intake and medical risks
e) provide treatment
f) assessment and management of swallowing/feeding in infants and children
g) provide education, counseling and training
h) manage or participate in swallow/feeding team
i) maintain quality control / risk management
j) provide discharge planning and f/u care
k) teach / supervise clinicians and students
l) provide public education
m) conduct research
2. Dysfagie
• dysfagie
o dys: afwijkend, stoornis
o phago: slikken/ eten
• swallowing = “the function of clearing food and drink through the oral cavity, pharynx and oesophagus into
the stomach at an appropriate rate and speed”
• dysphagia is classified under 'digestive symptoms and signs' in the International Classification of Diseases
• diglutology: niet alleen het slikken, maar ook het hele proces in de slokdarm
• dysfafgie ≠ eetstoornis, ≠ eetmoeilijkheden door bvb verminderde oog-hand coördinatie
o voor ons begint het proces vanaf het voedsel in de mond wordt gebracht
2
,3. Indeling dysfagie
• neurogene dysfagie: spierziekte, CVA
o vb. Parkinson, MS, hersentrauma
• structurele dysfagie: iets aan slikstructuren is kapot/weg
o vb. oncologisch; stuk tong/ keel is weg
• iatrogene dysfagie: als gevolg van een andere aandoening of behandeling
o vb. bestraling, intubatie
• presbyfagie: de slik bij ouderen (daarom niet perse pathologisch, dus mag hier eig niet bij staan!)
o zoals presbyacusis bij gehoor; hier: stembanden gaan zwakker worden, maar dat hoeft dus niet per
se een pathologie te zijn
• psychogene dysfagie: geen structureel neurologische aanwijzingen over wat de oorzaak is
o alle andere mogelijkheden moeten uitgesloten zijn alvorens deze diagnose te stellen!! = diagnose
per exlusionem → is dus meer een psychisch probleem
o bvb jongen die zich verslikte in videe → gwn dysfagie door angststoornis
o denk aan voorbeeld jongen in USA waarbij allemaal mensen met een geweer rond hem staan tijdens
middageten
4. Algemene aspecten slikken
• gastro-intestinaal systeem: voedsel/vocht innemen → verwerken om nutriënten/vocht op te nemen + om
vezels/bacteriën af te scheiden
o functies:
▪ ingestie (innemen van voedsel/drank)
▪ digestie (vertering, omzetten ingestie in voedingsstoffen)
▪ absorptie (opname nutriënten/vocht)
▪ verdediging
• veel dingen worden gevierd met eten/drinken → slikprobleem heeft heel grote impact (slikken wordt qua
QoL zelfs hoger ingeschat dan praten/stappen)
5. Cranial nerve mannetje
3
, 6. Zelf experimenteren met slikken
• Water
o Nog 1x naslikken is helemaal normaal
o De meesten nemen een slok van 5 a 10 ml
o Larynx gaat omhoog dankzij mondbodem spieren die samenknijpen -> zorgen ervoor dat
strottenhoofd geheven wordt
o Wnr slik afgelopen is, zakt strottenhoofd terug
o Ademen stopt voor het slikproces begint
• Pudding
o Pudding met bovenlip van lepel nemen
• Koek
o Afbijten metsnijtanden
o Tong vangt voedsel op en beweegt voedsel dan tussen kiezen
o Wnr bolus gecreerd: tong brengt bolus terug nr middellijn en veegt voedsel dan nr achter
o Zonder tong kan je niet knabbelen
• Koek + water
o Systeem kiest wat er eerst doorgeslikt wordt
o Water is het gevaarlijkst om te slikken
o Dus systeem gaat even koekje “opzij zetten” en gaat dan water eerst doorslikken, daarna terug
verder met de koek
7. Normale slikfysiologie
Anatomie
• vallecularuimte = ruimte tss tongdorsum/tongbasis – epiglottis
o heel belangrijk bij het slikken
o rood kringetje op tekening
• sinus periformis = zone boven UES
4
Prof Ann Goeleven – 2024-2025
NORMALE SLIKFYSIOLOGIE ............................................................................................................................................... 2
PATHOFYSIOLOGIE .......................................................................................................................................................... 10
EVALUATIE SLIKSTOORNISSEN ........................................................................................................................................ 19
LOGOPEDISCHE BEHANDELING....................................................................................................................................... 43
MEDISCHE BEHANDELING ............................................................................................................................................... 54
PRESBYFAGIE ................................................................................................................................................................... 59
SLIKSTOORNISSEN BIJ NEUROLOGISCHE AANDOENINGEN ............................................................................................ 62
ORALE MEDICATIE EN SLIKKEN ....................................................................................................................................... 70
ONCOLOGISCHE PROBLEMATIEK .................................................................................................................................... 73
SLIKSTOORNISSEN BIJ KANULEPATIËNTEN ..................................................................................................................... 81
1
, NORMALE SLIKFYSIOLOGIE
HANDBOEK P19 – P40 LEZEN!!
1. Introductie
Historisch:
• Dysfagie: enorme expansie afgelopen 10-20 jaren
• Internationaal: toenemende research
• Kantelpunt: erkenning van dysfagie als terugbetaalbare stoornis in nomenclatuur sinds 2004
• Implementatie in curricula opleidingen
• 2005 AQHA survey:
o 87% SLP (Speech Language Pathalogists) primary providers of dysphagia services
o Dysphagia 50% of clinical time in USA (+21% last 10 years)
• Slikken bij CP (cereberal palsy = hersenverlamming) children sinds 1930 → we kunnen hen toch eten geven
zonder sonde
• Eerste artikel SLP literature: Larsen, 1972
o JSHD “Rehabilitation for dysphagia paralytica”
o Introduced aspects of the clinical exam, radiographic techniques, postural adjustment, dietary
changes, electrical stimulation and maneuvers
• Breaking point: Evaluation and Treatment of Swallowing Disorders ~ JA Logemann, 1983 = “de bijbel vd
slikstoornissen”
13 roles of the SLP (ASHA guidelines)
a) identification of individuals at risk
b) conduct of clinical examination of the upper aerodigestive tract
c) conduct instrumental examinations
d) make management decisions regarding method of intake and medical risks
e) provide treatment
f) assessment and management of swallowing/feeding in infants and children
g) provide education, counseling and training
h) manage or participate in swallow/feeding team
i) maintain quality control / risk management
j) provide discharge planning and f/u care
k) teach / supervise clinicians and students
l) provide public education
m) conduct research
2. Dysfagie
• dysfagie
o dys: afwijkend, stoornis
o phago: slikken/ eten
• swallowing = “the function of clearing food and drink through the oral cavity, pharynx and oesophagus into
the stomach at an appropriate rate and speed”
• dysphagia is classified under 'digestive symptoms and signs' in the International Classification of Diseases
• diglutology: niet alleen het slikken, maar ook het hele proces in de slokdarm
• dysfafgie ≠ eetstoornis, ≠ eetmoeilijkheden door bvb verminderde oog-hand coördinatie
o voor ons begint het proces vanaf het voedsel in de mond wordt gebracht
2
,3. Indeling dysfagie
• neurogene dysfagie: spierziekte, CVA
o vb. Parkinson, MS, hersentrauma
• structurele dysfagie: iets aan slikstructuren is kapot/weg
o vb. oncologisch; stuk tong/ keel is weg
• iatrogene dysfagie: als gevolg van een andere aandoening of behandeling
o vb. bestraling, intubatie
• presbyfagie: de slik bij ouderen (daarom niet perse pathologisch, dus mag hier eig niet bij staan!)
o zoals presbyacusis bij gehoor; hier: stembanden gaan zwakker worden, maar dat hoeft dus niet per
se een pathologie te zijn
• psychogene dysfagie: geen structureel neurologische aanwijzingen over wat de oorzaak is
o alle andere mogelijkheden moeten uitgesloten zijn alvorens deze diagnose te stellen!! = diagnose
per exlusionem → is dus meer een psychisch probleem
o bvb jongen die zich verslikte in videe → gwn dysfagie door angststoornis
o denk aan voorbeeld jongen in USA waarbij allemaal mensen met een geweer rond hem staan tijdens
middageten
4. Algemene aspecten slikken
• gastro-intestinaal systeem: voedsel/vocht innemen → verwerken om nutriënten/vocht op te nemen + om
vezels/bacteriën af te scheiden
o functies:
▪ ingestie (innemen van voedsel/drank)
▪ digestie (vertering, omzetten ingestie in voedingsstoffen)
▪ absorptie (opname nutriënten/vocht)
▪ verdediging
• veel dingen worden gevierd met eten/drinken → slikprobleem heeft heel grote impact (slikken wordt qua
QoL zelfs hoger ingeschat dan praten/stappen)
5. Cranial nerve mannetje
3
, 6. Zelf experimenteren met slikken
• Water
o Nog 1x naslikken is helemaal normaal
o De meesten nemen een slok van 5 a 10 ml
o Larynx gaat omhoog dankzij mondbodem spieren die samenknijpen -> zorgen ervoor dat
strottenhoofd geheven wordt
o Wnr slik afgelopen is, zakt strottenhoofd terug
o Ademen stopt voor het slikproces begint
• Pudding
o Pudding met bovenlip van lepel nemen
• Koek
o Afbijten metsnijtanden
o Tong vangt voedsel op en beweegt voedsel dan tussen kiezen
o Wnr bolus gecreerd: tong brengt bolus terug nr middellijn en veegt voedsel dan nr achter
o Zonder tong kan je niet knabbelen
• Koek + water
o Systeem kiest wat er eerst doorgeslikt wordt
o Water is het gevaarlijkst om te slikken
o Dus systeem gaat even koekje “opzij zetten” en gaat dan water eerst doorslikken, daarna terug
verder met de koek
7. Normale slikfysiologie
Anatomie
• vallecularuimte = ruimte tss tongdorsum/tongbasis – epiglottis
o heel belangrijk bij het slikken
o rood kringetje op tekening
• sinus periformis = zone boven UES
4
