organisatie van de veiligheidssector 2
HF1 veiligheid als ecosysteem
22 maart 2016: Brussel wordt wakker geschud door terroristische aanslagen
aanslag Zaventem was een stresstest voor de veiligheidsketen met veel actoren
● Dreiging & analyse: OCAD, VSSE, ADIV
● Crisisbesluitvorming: Crisiscentrum, minister Binnenlandse Zaken, gouverneurs,
burgemeesters
● Operaties & hulpverlening: politie (lokaal/federaal), noodcentrales, brandweer, medische
diensten, ASTRID/telecom
● Opsporing & vervolging: federale politie (FGP/Terro), lokale politie (info/aanlevering),
federaal parket
● Nazorg: overheid + slachtofferorganisaties en ondersteuningsmechanismen
➢ De Antwerpse brandweer en ‘operation front draft': zicht krijgen op de keten
➢ de continue uitdaging van de veiligheid: vb Rusland - Oekraïne
➢ alles staat of valt met het netwerk en dat is al eeuwen zo
De kaart van de veiligheidssector
veiligheidssector: formeel en informeel karakter
informeel: Hell’s Angels als ‘bewakingsfirma’ → ondermijning vs innovatie
formeel: alles wat wettelijk verankerd is
- vb politie
wettelijke kader: de grondslag
Als gevolg van de oorlogssituatie met Nederland (tot 1838) en het internationaal precaire bestaan van
België heeft het Voorlopig Bewind beslist om in oktober 1830 de ‘Openbare Veiligheid’ op te richten.
De Belgische burgerlijke inlichtingen- en veiligheidsdienst is hiermee de oudste
inlichtingendienst ter wereld die ononderbroken heeft bestaan (de ‘Inquisitie’ van het Vaticaan
uitgezonderd).
België’s Grondwet (1831) vormt de basis: rechten en vrijheden, organisatie van de machten, en het
idee dat openbare orde/veiligheid binnen wettelijke grenzen wordt bewaakt. Voor openbare
bijeenkomsten “in open lucht” verwijst de oorspronkelijke grondwet expliciet naar de “politiewetten”.
wettelijk kader: politie
Wet op het Politieambt (5 augustus 1992)
Bepaalt de opdrachten van de politie (bestuurlijk en gerechtelijk) en basisregels voor politiewerk
Wet tot organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus (7
december 1998)
Legt de structuur vast: lokale politie + federale politie als één geïntegreerd geheel (twee niveaus).
1
, 1992 = “wat moet politie doen” / 1998 = “hoe is politie georganiseerd”
wettelijk kader: lokale bestuurlijke handhaving (gemeenten)
GAS-wetgeving: geeft gemeenten instrumenten om op te treden tegen overlast via administratieve
sancties (eerste grote basis in 1999, later gemoderniseerd in 2013).
wettelijk kader: Civiele veiligheid en crisisbeheer
Wet betreffende de civiele veiligheid (15 mei 2007): basis voor organisatie van o.a.
brandweer/hulpverleningszones en civiele bescherming in het brede
hulpverleningslandschap.
Het federale crisisapparaat is historisch verankerd via o.a. het KB van 18 april
1988 tot oprichting van het Coördinatie- en Crisiscentrum van de Regering (voorloper in het
huidige crisisbeheer).
wettelijk kader: inlichtingen en dreigingsanalyse
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (30 november 1998): wettelijke basis voor de
opdrachten/bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Wet van 10 juli 2006 betreffende de analyse van de dreiging: basis voor OCAD en de
samenwerking rond terrorisme/extremisme
Doorheen de jaren een aantal aanpassingen: vb. rond
methoden (digitalisering), gegevensuitwisseling tussen
politie en parket,…
wettelijk kader: private veiligheid
Wet van 2 oktober 2017 tot regeling van de private en bijzondere veiligheid: regelt
bewaking/beveiliging en aanverwante activiteiten (vergunningen, voorwaarden, toezicht…).
De grote strategische kapstok (wat stuurt het hele systeem)
● Kadernota Integrale Veiligheid (KIV)
○ Is het basisdocument voor het Belgische veiligheidsbeleid en zet de
prioriteiten/veiligheidsfenomenen en samenwerking centraal
● Nationaal Veiligheidsplan (NVP) – Geïntegreerde Politie
○ Vertaalt de KIV naar de politionele koers en prioriteiten voor de bestuursperiode.
● Nationale Veiligheidsstrategie (NVS)
○ Overkoepelend strategisch document (Premier) dat expliciet linkt met KIV en NVP
Hoe je dit praktisch gebruikt…
KIV = waarom en wat (fenomenen & integrale aanpak)
NVP = wat betekent dat voor politie (prioriteiten & werking)
NVS = strategische bovenlaag / nationale richting
2
,Veiligheidssector is een grote kaart
verschillende lagen op onze veiligheidskaart
● Lokaal (stad/gemeente): frontlinie & regie
○ Burgemeester/gemeentebestuur + preventie + BIN/LIVC → leefbaarheid, overlast,
lokale veiligheid
● Politie (straat → snelweg)
○ Lokale politie = basiszorg in de zone • Federale politie = specialisatie & supralokaal
+ steun
● Inspectie & Justitie (knooppunten & eindstations)
○ Inspectiediensten (thematische controle) + Justitie (vervolging/afhandeling;
federaal & Vlaams luik)
● Private veiligheid (private plaatsen)
○ Bewaking/beveiliging/advies/private opsporing binnen wettelijke grenzen
● Internationale ring (buiten België)
○ VN • NAVO • EU + Europol/Interpol (samenwerking over grenzen heen)
2 hoofdroutes (hoe een “zaak” beweegt)
● Bestuurlijke route: lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners & preventie
● Gerechtelijke route: politie/inspectie → dossier → justitie → (eventueel) strafuitvoering
case: toegelaten manifestatie → steekpartij aan Operaplein
Lokaal bestuur / openbare orde: het gaat om een toegelaten manifestatie (typisch:
afspraken/voorwaarden rond openbare orde).
3
, Handhaving & ordebeheer: politie faciliteert en bewaakt het verloop (crowd management,
aanwezigheid, toezicht).
Nazorg / preventie (voorbeeld): na incident vaak extra toezicht (politioneel en cameratoezicht) en
verhoogde waakzaamheid in de stad.
Actoren (bestuurlijk)
● Stad Antwerpen (openbare orde/vergunningen)
● Politiezone Antwerpen (facilitatie, toezicht, ordehandhaving)
Gerechtelijke route (politie/inspectie → dossier → justitie → strafuitvoering)
Opsporing & onderzoek: “politie en parket onderzoeken” de steekpartij (start gerechtelijke keten).
Justitiële aansturing: het Openbaar Ministerie communiceert via persbericht over het onderzoek.
(Eventueel) vervolging & strafuitvoering: als er voldoende elementen zijn → door naar
raadkamer/correctionele rechtbank → straf (cel/voorwaarden/…) en uitvoering.
Actoren (gerechtelijk)
● Openbaar Ministerie (onderzoek/vervolging)
● Politiezone Antwerpen (vaststellingen, onderzoek, arrestaties)
case: Clandestiene bakkerijen in Merksem
Bestuurlijke route (lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners & preventie)
Maatregel door burgemeester: sluiting van bakkerij/werkplaatsen wegens ernstige aanwijzingen
(o.a. mensenhandel, openbare veiligheid/gezondheid).
Handhaving: verzegeling/sluiting om stop te zetten wat acuut risico geeft (onhygiëne,
brandveiligheid, uitbuiting) en herhaling te verhinderen.
Actoren (bestuurlijk):
Stad Antwerpen (burgemeester/administratieve sluiting)
Gerechtelijke route (politie/inspectie → dossier → justitie →
strafuitvoering)
4
HF1 veiligheid als ecosysteem
22 maart 2016: Brussel wordt wakker geschud door terroristische aanslagen
aanslag Zaventem was een stresstest voor de veiligheidsketen met veel actoren
● Dreiging & analyse: OCAD, VSSE, ADIV
● Crisisbesluitvorming: Crisiscentrum, minister Binnenlandse Zaken, gouverneurs,
burgemeesters
● Operaties & hulpverlening: politie (lokaal/federaal), noodcentrales, brandweer, medische
diensten, ASTRID/telecom
● Opsporing & vervolging: federale politie (FGP/Terro), lokale politie (info/aanlevering),
federaal parket
● Nazorg: overheid + slachtofferorganisaties en ondersteuningsmechanismen
➢ De Antwerpse brandweer en ‘operation front draft': zicht krijgen op de keten
➢ de continue uitdaging van de veiligheid: vb Rusland - Oekraïne
➢ alles staat of valt met het netwerk en dat is al eeuwen zo
De kaart van de veiligheidssector
veiligheidssector: formeel en informeel karakter
informeel: Hell’s Angels als ‘bewakingsfirma’ → ondermijning vs innovatie
formeel: alles wat wettelijk verankerd is
- vb politie
wettelijke kader: de grondslag
Als gevolg van de oorlogssituatie met Nederland (tot 1838) en het internationaal precaire bestaan van
België heeft het Voorlopig Bewind beslist om in oktober 1830 de ‘Openbare Veiligheid’ op te richten.
De Belgische burgerlijke inlichtingen- en veiligheidsdienst is hiermee de oudste
inlichtingendienst ter wereld die ononderbroken heeft bestaan (de ‘Inquisitie’ van het Vaticaan
uitgezonderd).
België’s Grondwet (1831) vormt de basis: rechten en vrijheden, organisatie van de machten, en het
idee dat openbare orde/veiligheid binnen wettelijke grenzen wordt bewaakt. Voor openbare
bijeenkomsten “in open lucht” verwijst de oorspronkelijke grondwet expliciet naar de “politiewetten”.
wettelijk kader: politie
Wet op het Politieambt (5 augustus 1992)
Bepaalt de opdrachten van de politie (bestuurlijk en gerechtelijk) en basisregels voor politiewerk
Wet tot organisatie van een geïntegreerde politiedienst, gestructureerd op twee niveaus (7
december 1998)
Legt de structuur vast: lokale politie + federale politie als één geïntegreerd geheel (twee niveaus).
1
, 1992 = “wat moet politie doen” / 1998 = “hoe is politie georganiseerd”
wettelijk kader: lokale bestuurlijke handhaving (gemeenten)
GAS-wetgeving: geeft gemeenten instrumenten om op te treden tegen overlast via administratieve
sancties (eerste grote basis in 1999, later gemoderniseerd in 2013).
wettelijk kader: Civiele veiligheid en crisisbeheer
Wet betreffende de civiele veiligheid (15 mei 2007): basis voor organisatie van o.a.
brandweer/hulpverleningszones en civiele bescherming in het brede
hulpverleningslandschap.
Het federale crisisapparaat is historisch verankerd via o.a. het KB van 18 april
1988 tot oprichting van het Coördinatie- en Crisiscentrum van de Regering (voorloper in het
huidige crisisbeheer).
wettelijk kader: inlichtingen en dreigingsanalyse
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (30 november 1998): wettelijke basis voor de
opdrachten/bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Wet van 10 juli 2006 betreffende de analyse van de dreiging: basis voor OCAD en de
samenwerking rond terrorisme/extremisme
Doorheen de jaren een aantal aanpassingen: vb. rond
methoden (digitalisering), gegevensuitwisseling tussen
politie en parket,…
wettelijk kader: private veiligheid
Wet van 2 oktober 2017 tot regeling van de private en bijzondere veiligheid: regelt
bewaking/beveiliging en aanverwante activiteiten (vergunningen, voorwaarden, toezicht…).
De grote strategische kapstok (wat stuurt het hele systeem)
● Kadernota Integrale Veiligheid (KIV)
○ Is het basisdocument voor het Belgische veiligheidsbeleid en zet de
prioriteiten/veiligheidsfenomenen en samenwerking centraal
● Nationaal Veiligheidsplan (NVP) – Geïntegreerde Politie
○ Vertaalt de KIV naar de politionele koers en prioriteiten voor de bestuursperiode.
● Nationale Veiligheidsstrategie (NVS)
○ Overkoepelend strategisch document (Premier) dat expliciet linkt met KIV en NVP
Hoe je dit praktisch gebruikt…
KIV = waarom en wat (fenomenen & integrale aanpak)
NVP = wat betekent dat voor politie (prioriteiten & werking)
NVS = strategische bovenlaag / nationale richting
2
,Veiligheidssector is een grote kaart
verschillende lagen op onze veiligheidskaart
● Lokaal (stad/gemeente): frontlinie & regie
○ Burgemeester/gemeentebestuur + preventie + BIN/LIVC → leefbaarheid, overlast,
lokale veiligheid
● Politie (straat → snelweg)
○ Lokale politie = basiszorg in de zone • Federale politie = specialisatie & supralokaal
+ steun
● Inspectie & Justitie (knooppunten & eindstations)
○ Inspectiediensten (thematische controle) + Justitie (vervolging/afhandeling;
federaal & Vlaams luik)
● Private veiligheid (private plaatsen)
○ Bewaking/beveiliging/advies/private opsporing binnen wettelijke grenzen
● Internationale ring (buiten België)
○ VN • NAVO • EU + Europol/Interpol (samenwerking over grenzen heen)
2 hoofdroutes (hoe een “zaak” beweegt)
● Bestuurlijke route: lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners & preventie
● Gerechtelijke route: politie/inspectie → dossier → justitie → (eventueel) strafuitvoering
case: toegelaten manifestatie → steekpartij aan Operaplein
Lokaal bestuur / openbare orde: het gaat om een toegelaten manifestatie (typisch:
afspraken/voorwaarden rond openbare orde).
3
, Handhaving & ordebeheer: politie faciliteert en bewaakt het verloop (crowd management,
aanwezigheid, toezicht).
Nazorg / preventie (voorbeeld): na incident vaak extra toezicht (politioneel en cameratoezicht) en
verhoogde waakzaamheid in de stad.
Actoren (bestuurlijk)
● Stad Antwerpen (openbare orde/vergunningen)
● Politiezone Antwerpen (facilitatie, toezicht, ordehandhaving)
Gerechtelijke route (politie/inspectie → dossier → justitie → strafuitvoering)
Opsporing & onderzoek: “politie en parket onderzoeken” de steekpartij (start gerechtelijke keten).
Justitiële aansturing: het Openbaar Ministerie communiceert via persbericht over het onderzoek.
(Eventueel) vervolging & strafuitvoering: als er voldoende elementen zijn → door naar
raadkamer/correctionele rechtbank → straf (cel/voorwaarden/…) en uitvoering.
Actoren (gerechtelijk)
● Openbaar Ministerie (onderzoek/vervolging)
● Politiezone Antwerpen (vaststellingen, onderzoek, arrestaties)
case: Clandestiene bakkerijen in Merksem
Bestuurlijke route (lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners & preventie)
Maatregel door burgemeester: sluiting van bakkerij/werkplaatsen wegens ernstige aanwijzingen
(o.a. mensenhandel, openbare veiligheid/gezondheid).
Handhaving: verzegeling/sluiting om stop te zetten wat acuut risico geeft (onhygiëne,
brandveiligheid, uitbuiting) en herhaling te verhinderen.
Actoren (bestuurlijk):
Stad Antwerpen (burgemeester/administratieve sluiting)
Gerechtelijke route (politie/inspectie → dossier → justitie →
strafuitvoering)
4
