Zorgtraject verworven spraak en taal –
medisch deel
Prof. Rik Vandenberghe
Hoofdstuk 1: CVA ...................................................................................................................................... 3
Spraak en taal neurologie ....................................................................................................................... 3
CVA – inleiding ....................................................................................................................................... 3
1: Algemeen ....................................................................................................................................... 3
2: Doelstelling van CVA behandeling ................................................................................................... 3
3: Multidisciplinair team van de stroke unit .......................................................................................... 5
4: Rol van de logopedist bij CVA beleid ................................................................................................ 5
5: Acuut CVA ...................................................................................................................................... 5
6: Definitie van termen........................................................................................................................ 5
Oorzaken van ischemisch CVA ............................................................................................................... 7
1: Atherosclerose (meest frequent) ..................................................................................................... 7
2: Cardiale oorzaak ............................................................................................................................ 7
3: Arteriële dissectie ........................................................................................................................... 8
Pathofysiologie van ischemisch CVA ...................................................................................................... 8
Oorzaken van hemorragisch CVA............................................................................................................ 9
Bevloeiing vd hemisferen ....................................................................................................................... 9
Vasculair territorium bepaalt: ................................................................................................................. 9
Aortaboog............................................................................................................................................ 14
Acuut CVA ........................................................................................................................................... 16
1. a. cerebri media territorium........................................................................................................... 16
2. a. cerebri media infarct – dominante hemisfeer ............................................................................. 16
3. a. cerebri media – dominante hemisfeer ........................................................................................ 23
4. a. cerebri media – dominante hemisfeer ........................................................................................ 24
5. a. cerebri media – niet-dominante hemisfeer ................................................................................. 26
6. a. cerebri anterior territorium ........................................................................................................ 30
7. a. cerebri anterior – dominante hemisfeer...................................................................................... 30
8. a. cerebri posterior territorium ...................................................................................................... 31
9. a. cerebri anterior – dominante hemisfeer...................................................................................... 32
10. a. cerebri anterior – niet-dominante hemisfeer ............................................................................. 32
Hoofdstuk 2: CVA’s in hersenstam en cerebellum .................................................................................... 33
Syndromen .......................................................................................................................................... 33
Vertebrobasilaire CVA – geassocieerde uitval ....................................................................................... 34
1
, Cognitieve gevolgen v CVA die therapie beïnvloeden ............................................................................. 35
Hoofdstuk 3: Ziekte van Alzheimer ........................................................................................................... 38
Kliniek ................................................................................................................................................. 38
Tijdsverloop vd ziekte ........................................................................................................................... 39
Structurele veranderingen bij de ziekte van Alzheimer ........................................................................... 40
Amnesie .............................................................................................................................................. 40
Verschillende stadia van Alzheimer ...................................................................................................... 41
Diagnostisering .................................................................................................................................... 41
Cognitief.............................................................................................................................................. 42
1. Geheugentesten ........................................................................................................................... 42
Taal en klinisch vermoedelijke ziekte v Alzheimer .................................................................................. 45
Klinisch onderzoek vd taal bij ATD......................................................................................................... 46
Hoofdstuk 4: Primair Progressieve Afasie (PPA) ........................................................................................ 47
Taal in de geheugenkliniek.................................................................................................................... 47
PPA subtypering................................................................................................................................... 48
Vijf sleutelvragen bij PPA ...................................................................................................................... 49
Besluit ................................................................................................................................................. 52
Hoofdstuk 5: Ziekte van Parkinson ........................................................................................................... 53
Ziekte van Parkinson ............................................................................................................................ 53
Multiple Sclerose (MS) ......................................................................................................................... 54
Motorneuronaandoeningen (MND) ....................................................................................................... 55
Neuromusculaire transmissiestoornis .................................................................................................. 56
Voorbeeld examenvragen!! ...................................................................................................................... 56
2
, Hoofdstuk 1: CVA
Spraak en taal neurologie
• Focale lestsels
o Potentieel reversibele uitval
▪ Cerebrovasculair -> meest frequent
▪ Inflammatoir (Herpes-encephalitis) -> kan ook leiden tot een afasie
▪ Tumoren
o Onomkeerbare uitval
▪ Focale neurodegeneratieve aandoeningen
• Subcorticale aandoeningen
o Basale ganglia: Ziekte van Parkinson en andere extrapyramidale aandoeningen
o Witte stof: Multiple sclerose – vasculaire wittestofaantasting -> kan leiden tot dysfagie en
dysartrie
• Lager motorneuron lijden, neuromusculaire transmissie, spieraandoeningen
CVA – inleiding
1: Algemeen
Ischemisch (85%): onvoldoende zuurstoftoevoer
o Stenose; vernauwing bloedvat
o Occlusie: blokkade bloedvat
• Oorzaken:
o 1: atheromatose (85%)
▪ Via embool: gaat met met bloed en blijft ergens vastzitten
▪ Lokaal
o 2: cardiaal embool (15%)
▪ Klonter vanuit hart gaat vastzitten in een bloedvat
▪ Ontstaat door voorkamerfibrilatie (VKF)
o 3: dissectie vd bloedvatwand (foto)
o Scheur in intima-laag bloedvat → bloed tss intima en media laag →
lumen wdichtgeduwd
Hemoragisch (15%): bloeding
• Oorzaken:
o 1: hypertensieve bloeding
▪ Door hoge bloeddruk gaat bloedvatwand beschadigd
worden
o 2: cerebrale amyloïd angeopathie (CAA)
o 3: subarachnoidale bloeding (foto)
▪ Oorzaak: aneurysme (= aantasting vd bloedvatwand
(uitstulping))
2: Doelstelling van CVA behandeling
Ischemisch letsel reduceren
3
, Het ischemisch letsel is het deel van de hersenen dat afsterft door zuurstoftekort. Dit moet gebeuren
tijdens de acute fase (1ste tot 6de uur na het CVA). We proberen om de bloedvatenweer open te krijgen
met medicatie of eventueel zelfs een operatie
Behandeling moet snel gebeuren, want hoe langer zuurstoftekort bestaat, hoe groter de kans dat de
hersenen gaan afsterven → hoe sneller men behandelingen kan toedienen, hoe minder snel er
hersenschade zal optreden
2 mogelijke behandelingen
o Trombolyse: stof toedienen die helpt om klonter op te lossen
o Trombo-ectomie: radioloog gaat in bloedvat en gaat nr klonter met katheter en maakt zo de
klonter los en verwijdert deze
Wnr bvb eerste symptomen al 12h geleden waren bij patiënt, dan is het al te laat voor deze
behandelingen
Verwikkelingen voorkomen
Na de acute fase bevinden we ons in de herstellingsfase, waar we verwikkelingen proberente
voorkomen zoals:
o Aspiratiepneumonie
▪ Slikrisico inschatten
▪ Slikproblemen kan leiden tot aspiratiepneumonie, omdat voedsel in de luchtpijp en
longen terecht kan komen --> niet door letsel veroorzaakt, maar een verwikkeling
o Diepe veneuze thrombose
▪ Klonter//trombose ontstaat in aders van onderbenen → kunnen embolen geven die
nr de longen gaan
o Urinaire infecties
▪ CVA patiënten zijn vaak bedlegerig --> gevoelig voor infecties
o Decubitus (=doorligwonden)
▪ Omdat patiënt immobiel is, doorligwonden door te lang te liggen in bepaalde positie,
voorkomen door voldoende te wisselen van ligging en snel te mobiliseren
o Depressie
▪ CVA patiënten hebben ook meer kans op depressie
▪ Bvb bij linker frontaal letsel is afasie frequenter. Als we relatief snel beginnen met
taaloefeningen kan dit een psychologisch gunstig effect hebben
Het paramedisch team speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van verwikkelingen
Functioneel herstel bevorderen
Bevorderen vh functioneel herstellen is belangrijke lange termijn doelstelling → logopedische
therapie → beste herstel wnr intensieve logopedische therapie
Eerste weken na CVA zijn zeer belangrijk
4
medisch deel
Prof. Rik Vandenberghe
Hoofdstuk 1: CVA ...................................................................................................................................... 3
Spraak en taal neurologie ....................................................................................................................... 3
CVA – inleiding ....................................................................................................................................... 3
1: Algemeen ....................................................................................................................................... 3
2: Doelstelling van CVA behandeling ................................................................................................... 3
3: Multidisciplinair team van de stroke unit .......................................................................................... 5
4: Rol van de logopedist bij CVA beleid ................................................................................................ 5
5: Acuut CVA ...................................................................................................................................... 5
6: Definitie van termen........................................................................................................................ 5
Oorzaken van ischemisch CVA ............................................................................................................... 7
1: Atherosclerose (meest frequent) ..................................................................................................... 7
2: Cardiale oorzaak ............................................................................................................................ 7
3: Arteriële dissectie ........................................................................................................................... 8
Pathofysiologie van ischemisch CVA ...................................................................................................... 8
Oorzaken van hemorragisch CVA............................................................................................................ 9
Bevloeiing vd hemisferen ....................................................................................................................... 9
Vasculair territorium bepaalt: ................................................................................................................. 9
Aortaboog............................................................................................................................................ 14
Acuut CVA ........................................................................................................................................... 16
1. a. cerebri media territorium........................................................................................................... 16
2. a. cerebri media infarct – dominante hemisfeer ............................................................................. 16
3. a. cerebri media – dominante hemisfeer ........................................................................................ 23
4. a. cerebri media – dominante hemisfeer ........................................................................................ 24
5. a. cerebri media – niet-dominante hemisfeer ................................................................................. 26
6. a. cerebri anterior territorium ........................................................................................................ 30
7. a. cerebri anterior – dominante hemisfeer...................................................................................... 30
8. a. cerebri posterior territorium ...................................................................................................... 31
9. a. cerebri anterior – dominante hemisfeer...................................................................................... 32
10. a. cerebri anterior – niet-dominante hemisfeer ............................................................................. 32
Hoofdstuk 2: CVA’s in hersenstam en cerebellum .................................................................................... 33
Syndromen .......................................................................................................................................... 33
Vertebrobasilaire CVA – geassocieerde uitval ....................................................................................... 34
1
, Cognitieve gevolgen v CVA die therapie beïnvloeden ............................................................................. 35
Hoofdstuk 3: Ziekte van Alzheimer ........................................................................................................... 38
Kliniek ................................................................................................................................................. 38
Tijdsverloop vd ziekte ........................................................................................................................... 39
Structurele veranderingen bij de ziekte van Alzheimer ........................................................................... 40
Amnesie .............................................................................................................................................. 40
Verschillende stadia van Alzheimer ...................................................................................................... 41
Diagnostisering .................................................................................................................................... 41
Cognitief.............................................................................................................................................. 42
1. Geheugentesten ........................................................................................................................... 42
Taal en klinisch vermoedelijke ziekte v Alzheimer .................................................................................. 45
Klinisch onderzoek vd taal bij ATD......................................................................................................... 46
Hoofdstuk 4: Primair Progressieve Afasie (PPA) ........................................................................................ 47
Taal in de geheugenkliniek.................................................................................................................... 47
PPA subtypering................................................................................................................................... 48
Vijf sleutelvragen bij PPA ...................................................................................................................... 49
Besluit ................................................................................................................................................. 52
Hoofdstuk 5: Ziekte van Parkinson ........................................................................................................... 53
Ziekte van Parkinson ............................................................................................................................ 53
Multiple Sclerose (MS) ......................................................................................................................... 54
Motorneuronaandoeningen (MND) ....................................................................................................... 55
Neuromusculaire transmissiestoornis .................................................................................................. 56
Voorbeeld examenvragen!! ...................................................................................................................... 56
2
, Hoofdstuk 1: CVA
Spraak en taal neurologie
• Focale lestsels
o Potentieel reversibele uitval
▪ Cerebrovasculair -> meest frequent
▪ Inflammatoir (Herpes-encephalitis) -> kan ook leiden tot een afasie
▪ Tumoren
o Onomkeerbare uitval
▪ Focale neurodegeneratieve aandoeningen
• Subcorticale aandoeningen
o Basale ganglia: Ziekte van Parkinson en andere extrapyramidale aandoeningen
o Witte stof: Multiple sclerose – vasculaire wittestofaantasting -> kan leiden tot dysfagie en
dysartrie
• Lager motorneuron lijden, neuromusculaire transmissie, spieraandoeningen
CVA – inleiding
1: Algemeen
Ischemisch (85%): onvoldoende zuurstoftoevoer
o Stenose; vernauwing bloedvat
o Occlusie: blokkade bloedvat
• Oorzaken:
o 1: atheromatose (85%)
▪ Via embool: gaat met met bloed en blijft ergens vastzitten
▪ Lokaal
o 2: cardiaal embool (15%)
▪ Klonter vanuit hart gaat vastzitten in een bloedvat
▪ Ontstaat door voorkamerfibrilatie (VKF)
o 3: dissectie vd bloedvatwand (foto)
o Scheur in intima-laag bloedvat → bloed tss intima en media laag →
lumen wdichtgeduwd
Hemoragisch (15%): bloeding
• Oorzaken:
o 1: hypertensieve bloeding
▪ Door hoge bloeddruk gaat bloedvatwand beschadigd
worden
o 2: cerebrale amyloïd angeopathie (CAA)
o 3: subarachnoidale bloeding (foto)
▪ Oorzaak: aneurysme (= aantasting vd bloedvatwand
(uitstulping))
2: Doelstelling van CVA behandeling
Ischemisch letsel reduceren
3
, Het ischemisch letsel is het deel van de hersenen dat afsterft door zuurstoftekort. Dit moet gebeuren
tijdens de acute fase (1ste tot 6de uur na het CVA). We proberen om de bloedvatenweer open te krijgen
met medicatie of eventueel zelfs een operatie
Behandeling moet snel gebeuren, want hoe langer zuurstoftekort bestaat, hoe groter de kans dat de
hersenen gaan afsterven → hoe sneller men behandelingen kan toedienen, hoe minder snel er
hersenschade zal optreden
2 mogelijke behandelingen
o Trombolyse: stof toedienen die helpt om klonter op te lossen
o Trombo-ectomie: radioloog gaat in bloedvat en gaat nr klonter met katheter en maakt zo de
klonter los en verwijdert deze
Wnr bvb eerste symptomen al 12h geleden waren bij patiënt, dan is het al te laat voor deze
behandelingen
Verwikkelingen voorkomen
Na de acute fase bevinden we ons in de herstellingsfase, waar we verwikkelingen proberente
voorkomen zoals:
o Aspiratiepneumonie
▪ Slikrisico inschatten
▪ Slikproblemen kan leiden tot aspiratiepneumonie, omdat voedsel in de luchtpijp en
longen terecht kan komen --> niet door letsel veroorzaakt, maar een verwikkeling
o Diepe veneuze thrombose
▪ Klonter//trombose ontstaat in aders van onderbenen → kunnen embolen geven die
nr de longen gaan
o Urinaire infecties
▪ CVA patiënten zijn vaak bedlegerig --> gevoelig voor infecties
o Decubitus (=doorligwonden)
▪ Omdat patiënt immobiel is, doorligwonden door te lang te liggen in bepaalde positie,
voorkomen door voldoende te wisselen van ligging en snel te mobiliseren
o Depressie
▪ CVA patiënten hebben ook meer kans op depressie
▪ Bvb bij linker frontaal letsel is afasie frequenter. Als we relatief snel beginnen met
taaloefeningen kan dit een psychologisch gunstig effect hebben
Het paramedisch team speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van verwikkelingen
Functioneel herstel bevorderen
Bevorderen vh functioneel herstellen is belangrijke lange termijn doelstelling → logopedische
therapie → beste herstel wnr intensieve logopedische therapie
Eerste weken na CVA zijn zeer belangrijk
4
