Silke Putzeys RZL 2025-2026
Inleiding
Beroepsmatig en persoonlijk contact met RZL
• Ibthaj Muhammad, bronzen medaille op de Spelen in Rio 2016
• Parijs 2024
o “Een strict ‘seculier’ regime” voor de Franse atleten (Minister van Sport,
Amelie Oudea-Castera)
o Verbod voor de gehele Olympische Spelen?
o Hijab verbod enkel voor de Franse atleten
o Sarah Chaâri bronzen medaille
• Kleding, voedselvoorschriften, training,…
Religie en sport (smaakmakers)
• Romelu lukaku op EK in 2016: “Als ik ergens naartoe ga en ik vergeet mijn Bijbel, voel ik
mij slecht. Ik haal mijn kracht daaruit”.
Religieuze taak en zingeving
• “Almost anyone who loves tennis and follows the men's tour on television has, over the last
few years, had what might be termed Federer Moments. These are times, as you watch the
young Swiss play, when the jaw drops and eyes protrude and sounds are made that bring
spouses in from other rooms to see if you're O.K. The Moments are more intense if you've
played enough tennis to understand the impossibility of what you just saw him do. We've all
got our examples. […]”
• “Wimbledon is strange. Verily it is the game's Mecca, the cathedral of tennis; but it would be
easier to sustain the appropriate level of on-site veneration if the tournament weren't so
intent on reminding you over and over that it's the cathedral of tennis. […]”
• “Genius is not replicable. Inspiration, though, is contagious, and multiform — and even just
to see, close up, power and aggression made vulnerable to beauty is to feel inspired and (in
a fleeting, mortal way) reconciled”.
Mecca: voor het Islam, Cathedral voor het Christendom drukken uit dat deze plaatsen
belangrijk zijn
Inspiratie, het gevoel van verzoening is belangrijk
Is een beschrijving waar religie en sport samenkomen
Sport als de nieuwe religie? “you’ll never walk alone”
Link met religie (video van Liverpool)
• samenhorigheid, gevoel van eenheid
• zin: you’ll never walk alone samenhorigheid gevoel
• lied samen gezongen vgl mis met ‘Onze Vader’ of in andere religies
• persoon die ze afbeelden: hun ‘heilige’, beeld dat wordt meegedragen
• zelfde kleuren in de sjaaltjes: relikwieën die worden mee gedraaid
• spelers die helden van het veld zijn
• de nieuwe goden
Massa’s volgelingen
Helden als heiligen
Aspecten van de sport als ritueel
‘Peak experiences’
1
1
,Silke Putzeys RZL 2025-2026
…
Sociale functie van religie (Stokvis 2014)
• Vorming - Morele functies van religie
• Binding - Verbondenheid
• Zingeving - Gevoel van fullness
Fair play: vormend principe binnen de sport
Zingeving: gevoel van volheid, fullness iets
waar mensen betekenis in vinden en zichzelf konden overstijgen in een verder geheel
Voorbeelden 3 grote functies
Religie:
• V: catechese (communie, welke zaken belangrijk zijn in religie worden nu meegegeven),
Bijbel, Koran, Toran (religieuze boeken)
• B: in grote groep verbonden voelen (Allerheiligen, Allerzielen), misviering (hostie krijgen)
• Z: kracht halen uit geloof (Lukaku die Bijbel
meeneemt) Sport:
• V: sportkampen (vormen tot een betere sporter), fair play (hoe je je gedraagt in sport)
• B: Fandom: hoe je je als fan gedraagt, zelfde kleuren,..
• Z: je land vertegenwoordigen in een wedstrijd: OS, WK,…
Kanttekeningen
• Mensen zijn van nature niet religieus, maar wel sociaal
• Sociale functies niet te isoleren
• Belang contextuele factoren
Deel 1: definities, typologieën en zingeving en sport
Definities
Foto paus: christendom: Rooms-katholieke kerk in vaticaan-stad
Rechtsonder: geloof in het spaghetti monster
Religie =
• “een omvattend systeem van geloofsovertuigingen en praktijken met betrekking tot sacrale
dingen, dat wil zeggen afgezonderde en verboden zaken, geloofsovertuigingen en praktijken
die allen die deze aanhangen verenigen in 1 enkele morele gemeenschap die kerk wordt
genoemd” (Emile Durkheim, 1915)
o Onderscheid: sacraal vs profaan
o Religies vormen gemeenschap en sociale orde
o Religies vormen en controleren lichamen
▪ Morele voorschriften
▪ Fysieke voorschriften
▪ Praktijken
• “de vorming door mensen van een alomvattende heilige orde die zichzelf in stand kan
houden ondanks een steeds dreigende chaos” (Peter L. berger, 1990) deze definitie
claimt sterk dat je een heilige orde krijgt, gecreëerd door de mens en via tradite in stand
gehouden wordt.
o Heilige orde legimiteert sociale orde
o Socialisatie en sociale controle
• “geloofsovertuigingen, acties en instituties gebaseerd op het bestaan van
bovennatuurlijk eenheden die in staat zijn tot handelen (Goden) of op het bestaan van
onpersoonlijke
2
2
,Silke Putzeys RZL 2025-2026
processen met morele doelen die de voorwaarden voor het leven van mensen bepalen of
daarin ingrijpen (Steve Bruce, 2011)
Religie een kwestie van erkenning?
Wat is het grootste verschil tussen beide?
• Ze komen deur aan deur maar zullen je beide uitnodigen tot hun diensten in de kerk of
hun misdiensten
• Katholieke kerk meer religie dan getuige van Jehova?
Erkende erediensten
• Erkende erediensten in België: Rooms-Katholieke Kerk, Orthodoxe Kerk,
Jodendom, Anglicaanse Kerk, Protestants-Evangelische Kerk, Islam
Niet-confessionele levensbeschouwing (sinds 2002)
Religies, nieuwe religieuze bewegingen, complottheorieën, mock religions…
(afbeelding: Iglesia Maradoniana)
Levensbeschouwing
• Het geheel van opvattingen dat je hebt over het leven en over de manier waarop je het
best kunt leven
• Cfr. Niet-confessionele levensbeschouwing en boeddhisme
Spiritualiteit
• Religie en religiositeit als betrokken op een particuliere traditie en doctrinele
karakteristieken en praktijken
• Spiritualiteit betrokken op persoonlijk leven en de vragen naar de ultieme betekenis vann het
leven in relatie tot, of in de zoektocht naar, het transcendente of het heilige’
• Spiritualiteit is een dynamisch en intrinsiek aspect van de mensheid, waardoor mensen op zoek gaan naar
de ultieme betekenis, het doel en de transcendentie, en een relatie ervaren met zichzelf, familie, anderen,
de gemeenschap, de maatschappij, de natuur en het betekenisvolle of heilige. Spiritualiteit komt tot uiting
in overtuigingen, waarden, tradities en gebruiken.
vanuit het deelnemers-perspectief: ontdekking en betekenis
Ambiguïteit rond spiritualiteit
• Post-religieuze religiositeit
• Ontstaan in Franse katholieke theologie waar spiritualité een existentiële component van
religie was (de mentale act), onderscheiden van de doctrinele en theologische componenten
(de doctrinele inhoud)
• Ontwikkeling onder invloed van 19e eeuwse contact met Oosterse spiritualiteiten
• ➔ spiritualiteit als aspect van traditioneel geloof, kritiek op religie en deel van
postreligieuze geloofsposities
Zingeving
• Meaning making als de wijze waarop individuen zin en betekenis aan het leven geven
• “Betekenis van maken als “het besef van orde, samenhang en doel in iemands bestaan, het
nastreven en bereiken van waardevolle doelen, en het daarmee gepaard gaande gevoel van
vervulling” (Reker & Wong, 1988)
• “de notie van betekenis als centraal in het menselijk leven” (cf. Park)
o In het bijzonder in het kader van herstel wanneer leven werd onderbroken of
geweld werd aangedaan
o ‘persoonlijk welzijn
Zingeving = hetgene dat vervulling geeft
Reflexie over geloof in spiritualiteit =
proces
3
3
, Silke Putzeys RZL 2025-2026
• In vergelijking met religie, een ‘systeem van zingeving dat, onder andere, manieren biedt
om om te gaan met lijden en verlies’
• Idiosyncratische zingevingssystemen die individuen toelaten om betekenis te geven aan de
wereld rondom hen en hun ervaringen, en hen toelaten om doelen te stellen, activiteiten te
plannen en hun gedrag te organiseren’ (Silbergman 2005)
Ambiguïteit rond zingeving
• Definities zijn zeer breed: welke cognitieve, emotionele en gedragspsychologische
motieven spelen een rol? Welke doelen of aspecten stimuleren of bieden betekenis?
• Verschil tussen eerder religieuze U.S.A. (waar veel academische literatuur gesitueerd is) en
seculiere Europese context
• Zoektocht naar zingeving eerder een gevolg van pluralistische en seculiere
moderne samenlevingen
Return to the case study
Filmpje van blind getrouwd, welk deel hoort bij wat?
- Religie: het ritueel
- Zingeving: de zoektocht naar betekenis, man die aangeeft dat hij niet geloofd in spiritualiteit
betekent ook dat hij voor hem een def an het geven is over spiritualiteit/zingeving, het
proces of onderhandelen of samenleven met
- Spiritualiteit: het offer en het groeten naar de lucht/Goden (handen naar boven houden),
de vrouwen die het vergeleken met hun eigen spiritualiteit
Als een piramide bekijken
Typologieën
Religieuze typologie
- Van definitie naar realiteit
- Belang van zelfdefinitie eigen identiteit
- Modernisering, secularisering, individualisering
• PEW Research Center
o Onafhankelijke denktank
o Public issues, houdingen en ontwikkelingen in de wereld
o Data-driven social science research
• European Values Study
o Grootschalig, cross-nationaal en longitudinaal programma voor waardenonderzoek
Religieus
- Organisatorisch
- Collectief
Spiritueel
- Innerlijke leven
- Individueel
Niet-religieus
spectrum religieus------niet-religieus
PEW 2017 Being Christian in Western Europe
• 2017 studie naar Christendom in Europa
• 24.000 telefonische interviews
• Europa als één van de meest seculiere regio’s
4
4
Inleiding
Beroepsmatig en persoonlijk contact met RZL
• Ibthaj Muhammad, bronzen medaille op de Spelen in Rio 2016
• Parijs 2024
o “Een strict ‘seculier’ regime” voor de Franse atleten (Minister van Sport,
Amelie Oudea-Castera)
o Verbod voor de gehele Olympische Spelen?
o Hijab verbod enkel voor de Franse atleten
o Sarah Chaâri bronzen medaille
• Kleding, voedselvoorschriften, training,…
Religie en sport (smaakmakers)
• Romelu lukaku op EK in 2016: “Als ik ergens naartoe ga en ik vergeet mijn Bijbel, voel ik
mij slecht. Ik haal mijn kracht daaruit”.
Religieuze taak en zingeving
• “Almost anyone who loves tennis and follows the men's tour on television has, over the last
few years, had what might be termed Federer Moments. These are times, as you watch the
young Swiss play, when the jaw drops and eyes protrude and sounds are made that bring
spouses in from other rooms to see if you're O.K. The Moments are more intense if you've
played enough tennis to understand the impossibility of what you just saw him do. We've all
got our examples. […]”
• “Wimbledon is strange. Verily it is the game's Mecca, the cathedral of tennis; but it would be
easier to sustain the appropriate level of on-site veneration if the tournament weren't so
intent on reminding you over and over that it's the cathedral of tennis. […]”
• “Genius is not replicable. Inspiration, though, is contagious, and multiform — and even just
to see, close up, power and aggression made vulnerable to beauty is to feel inspired and (in
a fleeting, mortal way) reconciled”.
Mecca: voor het Islam, Cathedral voor het Christendom drukken uit dat deze plaatsen
belangrijk zijn
Inspiratie, het gevoel van verzoening is belangrijk
Is een beschrijving waar religie en sport samenkomen
Sport als de nieuwe religie? “you’ll never walk alone”
Link met religie (video van Liverpool)
• samenhorigheid, gevoel van eenheid
• zin: you’ll never walk alone samenhorigheid gevoel
• lied samen gezongen vgl mis met ‘Onze Vader’ of in andere religies
• persoon die ze afbeelden: hun ‘heilige’, beeld dat wordt meegedragen
• zelfde kleuren in de sjaaltjes: relikwieën die worden mee gedraaid
• spelers die helden van het veld zijn
• de nieuwe goden
Massa’s volgelingen
Helden als heiligen
Aspecten van de sport als ritueel
‘Peak experiences’
1
1
,Silke Putzeys RZL 2025-2026
…
Sociale functie van religie (Stokvis 2014)
• Vorming - Morele functies van religie
• Binding - Verbondenheid
• Zingeving - Gevoel van fullness
Fair play: vormend principe binnen de sport
Zingeving: gevoel van volheid, fullness iets
waar mensen betekenis in vinden en zichzelf konden overstijgen in een verder geheel
Voorbeelden 3 grote functies
Religie:
• V: catechese (communie, welke zaken belangrijk zijn in religie worden nu meegegeven),
Bijbel, Koran, Toran (religieuze boeken)
• B: in grote groep verbonden voelen (Allerheiligen, Allerzielen), misviering (hostie krijgen)
• Z: kracht halen uit geloof (Lukaku die Bijbel
meeneemt) Sport:
• V: sportkampen (vormen tot een betere sporter), fair play (hoe je je gedraagt in sport)
• B: Fandom: hoe je je als fan gedraagt, zelfde kleuren,..
• Z: je land vertegenwoordigen in een wedstrijd: OS, WK,…
Kanttekeningen
• Mensen zijn van nature niet religieus, maar wel sociaal
• Sociale functies niet te isoleren
• Belang contextuele factoren
Deel 1: definities, typologieën en zingeving en sport
Definities
Foto paus: christendom: Rooms-katholieke kerk in vaticaan-stad
Rechtsonder: geloof in het spaghetti monster
Religie =
• “een omvattend systeem van geloofsovertuigingen en praktijken met betrekking tot sacrale
dingen, dat wil zeggen afgezonderde en verboden zaken, geloofsovertuigingen en praktijken
die allen die deze aanhangen verenigen in 1 enkele morele gemeenschap die kerk wordt
genoemd” (Emile Durkheim, 1915)
o Onderscheid: sacraal vs profaan
o Religies vormen gemeenschap en sociale orde
o Religies vormen en controleren lichamen
▪ Morele voorschriften
▪ Fysieke voorschriften
▪ Praktijken
• “de vorming door mensen van een alomvattende heilige orde die zichzelf in stand kan
houden ondanks een steeds dreigende chaos” (Peter L. berger, 1990) deze definitie
claimt sterk dat je een heilige orde krijgt, gecreëerd door de mens en via tradite in stand
gehouden wordt.
o Heilige orde legimiteert sociale orde
o Socialisatie en sociale controle
• “geloofsovertuigingen, acties en instituties gebaseerd op het bestaan van
bovennatuurlijk eenheden die in staat zijn tot handelen (Goden) of op het bestaan van
onpersoonlijke
2
2
,Silke Putzeys RZL 2025-2026
processen met morele doelen die de voorwaarden voor het leven van mensen bepalen of
daarin ingrijpen (Steve Bruce, 2011)
Religie een kwestie van erkenning?
Wat is het grootste verschil tussen beide?
• Ze komen deur aan deur maar zullen je beide uitnodigen tot hun diensten in de kerk of
hun misdiensten
• Katholieke kerk meer religie dan getuige van Jehova?
Erkende erediensten
• Erkende erediensten in België: Rooms-Katholieke Kerk, Orthodoxe Kerk,
Jodendom, Anglicaanse Kerk, Protestants-Evangelische Kerk, Islam
Niet-confessionele levensbeschouwing (sinds 2002)
Religies, nieuwe religieuze bewegingen, complottheorieën, mock religions…
(afbeelding: Iglesia Maradoniana)
Levensbeschouwing
• Het geheel van opvattingen dat je hebt over het leven en over de manier waarop je het
best kunt leven
• Cfr. Niet-confessionele levensbeschouwing en boeddhisme
Spiritualiteit
• Religie en religiositeit als betrokken op een particuliere traditie en doctrinele
karakteristieken en praktijken
• Spiritualiteit betrokken op persoonlijk leven en de vragen naar de ultieme betekenis vann het
leven in relatie tot, of in de zoektocht naar, het transcendente of het heilige’
• Spiritualiteit is een dynamisch en intrinsiek aspect van de mensheid, waardoor mensen op zoek gaan naar
de ultieme betekenis, het doel en de transcendentie, en een relatie ervaren met zichzelf, familie, anderen,
de gemeenschap, de maatschappij, de natuur en het betekenisvolle of heilige. Spiritualiteit komt tot uiting
in overtuigingen, waarden, tradities en gebruiken.
vanuit het deelnemers-perspectief: ontdekking en betekenis
Ambiguïteit rond spiritualiteit
• Post-religieuze religiositeit
• Ontstaan in Franse katholieke theologie waar spiritualité een existentiële component van
religie was (de mentale act), onderscheiden van de doctrinele en theologische componenten
(de doctrinele inhoud)
• Ontwikkeling onder invloed van 19e eeuwse contact met Oosterse spiritualiteiten
• ➔ spiritualiteit als aspect van traditioneel geloof, kritiek op religie en deel van
postreligieuze geloofsposities
Zingeving
• Meaning making als de wijze waarop individuen zin en betekenis aan het leven geven
• “Betekenis van maken als “het besef van orde, samenhang en doel in iemands bestaan, het
nastreven en bereiken van waardevolle doelen, en het daarmee gepaard gaande gevoel van
vervulling” (Reker & Wong, 1988)
• “de notie van betekenis als centraal in het menselijk leven” (cf. Park)
o In het bijzonder in het kader van herstel wanneer leven werd onderbroken of
geweld werd aangedaan
o ‘persoonlijk welzijn
Zingeving = hetgene dat vervulling geeft
Reflexie over geloof in spiritualiteit =
proces
3
3
, Silke Putzeys RZL 2025-2026
• In vergelijking met religie, een ‘systeem van zingeving dat, onder andere, manieren biedt
om om te gaan met lijden en verlies’
• Idiosyncratische zingevingssystemen die individuen toelaten om betekenis te geven aan de
wereld rondom hen en hun ervaringen, en hen toelaten om doelen te stellen, activiteiten te
plannen en hun gedrag te organiseren’ (Silbergman 2005)
Ambiguïteit rond zingeving
• Definities zijn zeer breed: welke cognitieve, emotionele en gedragspsychologische
motieven spelen een rol? Welke doelen of aspecten stimuleren of bieden betekenis?
• Verschil tussen eerder religieuze U.S.A. (waar veel academische literatuur gesitueerd is) en
seculiere Europese context
• Zoektocht naar zingeving eerder een gevolg van pluralistische en seculiere
moderne samenlevingen
Return to the case study
Filmpje van blind getrouwd, welk deel hoort bij wat?
- Religie: het ritueel
- Zingeving: de zoektocht naar betekenis, man die aangeeft dat hij niet geloofd in spiritualiteit
betekent ook dat hij voor hem een def an het geven is over spiritualiteit/zingeving, het
proces of onderhandelen of samenleven met
- Spiritualiteit: het offer en het groeten naar de lucht/Goden (handen naar boven houden),
de vrouwen die het vergeleken met hun eigen spiritualiteit
Als een piramide bekijken
Typologieën
Religieuze typologie
- Van definitie naar realiteit
- Belang van zelfdefinitie eigen identiteit
- Modernisering, secularisering, individualisering
• PEW Research Center
o Onafhankelijke denktank
o Public issues, houdingen en ontwikkelingen in de wereld
o Data-driven social science research
• European Values Study
o Grootschalig, cross-nationaal en longitudinaal programma voor waardenonderzoek
Religieus
- Organisatorisch
- Collectief
Spiritueel
- Innerlijke leven
- Individueel
Niet-religieus
spectrum religieus------niet-religieus
PEW 2017 Being Christian in Western Europe
• 2017 studie naar Christendom in Europa
• 24.000 telefonische interviews
• Europa als één van de meest seculiere regio’s
4
4
