Samenvatting Burgerschap | Unitair naar federaal | 3e graad | 2026/2027

Samenvatting Project: Unitair
naar federaal
Wat is een unitaire staat?
 Eenheidsstaat  geleid door één centrale regering en parlement
Wat is het een federale staat?
 Land als geheel  verdeeld in kleinere stukken  elk stuk krijgt eigen
parlement en regering  hebben elk bevoegdheden over bepaalde
onderdelen (onderwijs, zorg, milieu,…)
 Naast deelparlementen – en regeringen  wel nog parlement en
regering voor land als geheel  neemt beslissingen over land als geheel
(justitie, leger,…)
 BE  eerst unitair  nu federaal
Hoe zorgden de groeiende tegenstellingen tussen Vlaanderen en Wallonië
ervoor dat België veranderd is van unitaire staat naar een federale staat?
 Na WOII  BE zat met aantal crisissen  maken duidelijk dat er grote
tegenstellingen zijn tussen hoe Vlamingen en Walen denken over het
land regeren (bv. Koningskwestie)  heel duidelijk in jaren 50-60
 Socio-economische breuklijn (= tegenstelling arbeid en kapitaal)  grote
ECO problemen in jaren 50  verval steenkoolwinning + staalproductie
 stijgende werkloosheid + stijging staatsschulden + kolonie Congo pas
onafhankelijk  regering vaardigt wetten uit om eco terug op gang te
krijgen
o Eenheidswet 1961  in 1 wettekst een geheel van eco + soc +
financiële maatregelen om hervormingen door te voeren 
realiseren van gezonde soc-eco basis  trof de doorsnee burger
(hogere belastingen, besparingen onderwijs + leger, strengere
controle pensioenen + ziekteverzekering)  compromis hogere
belastingen + besparingen overheid  meerderheid BE zag
eenheidswet als aanslag op sociale zekerheid  protest  staking
5 weken lang  leger vecht samen met Rijswacht om orde te
handhaven  revolutionaire toestand

, o Eco in W slecht  Luikse Soc vakbondsleider André Renard 
gebruikt sociale onrust om maatschappelijke hervormingen te
eisen  eist federalisering zodat W eigen eco kan herstellen 
eenheidswet werd licht aangepast + verzet stopt hiertegen 
meer en meer communautaire tegenstellingen op voorgrond
 Communautaire breuklijn (= tegenstellingen gemeenschappen)
o Taalproblematiek  Franstaligen waren politieke elite (=
geschoold) en Nederlandstaligen waren meerderheid van
bevolking (“volk”)  politiekers in FR opgeleid  taal die je
spreekt  grote invloed op sociale mobiliteit (sociale ladder) 
kan je geen FR  kans is groot dat je op onderste ladder
terechtkomt en niet naar boven kunt geraken  kun je wel FR 
kans groot dat je hoog op de ladder komt  taal bepaalt sociale
mobiliteit  je mag kiezen welke taal  maar toch is er niet
helemaal vrijheid In onderwijs + politiek + rechtspraak  FR wordt
officiële taal  maar je bent niet verplicht om FR te spreken 
beïnvloedt enkel je positie in samenleving
 Tegenreactie  ontstaan Vlaamse beweging (19e eeuw) 
willen aantal pijnpunten aanpakken
 Bij ontstaan in 19e eeuw  vooral cultureel /
taalkundig verzet  promotie NL literatuur  NL taal
in stand houden  wedstrijden organiseren +
schrijver Hendrik Conscience (Leeuw van Vlaanderen)
 Ca. 1870-1900  ook politiek niveau 
taalwetgeving voor Vlaanderen  NL moet ook in
rechtspraak/onderwijs/overheid/… zijn + moet in
wetten vastgelegd worden
 1898  gelijkheidswet  FR + NL worden officiële
taal  wetboek moet ook in NL vertaald worden
o Wet op taalgebruik in bestuurszaken (1921)  taalgebieden
afgebakend  NL (A, L, OV, WV, LEU, BXL) + FR (LUIK, LUX, H, N,
NIJVEL = huidig VL-B)  streektaal moest ook voertaal van
administratie worden  in 1932 strenger toezien op wet 1921 
communicatie centrale overheid + lagere besturen gebeuren in
streektaal
 Taalgemengde gemeenten  taalminderheid >30% 
tweetalig statuut obv talentellingen  taalminderheid kon