Samenvatting Geschiedenis | Dekolonisatie | 3e graad | 2026/27

Samenvatting Geschiedenis:
Dekolonisatie
Wat is de dekolonisatie?

 Tot na WOII  wereld bestond voor groot deel uit kolonies + afh gebieden die bestuurd
werden door klein aantal koloniale machten  Afrika op Conferentie Berlijn (1884-85)
verdeeld onder EU  na WOII dekolonisatie op gang  proces waarbij kolonies
zelfstandig/onafh worden van moederland  krijgen zelfbeschikkingsrecht  kunnen zelf
toekomst van land bepalen
 Decennia na WOII  80+ koloniale gebieden onafh

Hoe vormde het interbellum de eerste stappen naar zelfbeschikking?

 Januari 1918  Woodrow Wilson presenteert 14puntenplan  vrijheid +
zelfbeschikkingsrecht staan centraal  hertekenen grenzen obv bevolkingssamenstelling
(spanning voorkomen  nationaliteitenprincipe) + waarborgen volkssoevereiniteit (vrijheid
+ gelijkheid volkeren en naties) + oprichting Volkenbond (conflicten voorkomen)  hiermee
wilde hij anderen overtuigen op het VVV
o 1 punt van zijn plan betrof de kolonies (punt 5)  hij pleitte voor eerlijke regeling
koloniale kwesties  belangen koloniserende macht EN inheemse bevolking tellen
 zelfbeschikkingsrecht is centraal  werd weinig rekening mee gehouden
 Bij VVV beslist dat DE kolnies + Arabische gebieden vh Ottomaans rijk mandaatgebieden
moesten worden  leden Volkenbond kregen mandaat om gebied te besturen als
voorbereiding op onafh  vaak weinig verschil met echte kolonie
 1931  GB erkent onafh van Britse dominions (delen Brits wereldrijk die Britse kroon
hadden maar meer autonomie hadden)  AUS + Canada + NZ + …  Britse vorst bleef
staatshoofd maar was ceremonieel
 Andere factoren zorgde voor nationalisme in kolonies
o Aandacht scholing  inheemse intellectuele elite  in contact met westerse
denkbeelden  democratie + gelijkheid + nationalisme  verlangen naar
zelfbestuur
o Veel mannen uit kolonies vochten bij WOI voor “moederland”  gruwel van WOI gaf
hen ander beeld van superieure westerse beschaving  respect voor moederland
verdween  soldaten sloten zich aan bij nationalistische bewegingen
o Landen verwachtten compensatie voor deelname WOI  wilden meer zelfbestuur
 enkel oprichting mandaatgebieden  EU suprematie bleef  onafh uitgesteld 
geen compensatie
o 1904  Japan in oorlog met Rusland  strijd om Korea + Mantsjoerije  Japan won
 nationalisme in JAP stimuleert andere nationalisten in Azië  Minderwaardige
Aziatische staat was erin geslaagd superieure EU staat te verslaan
o VS was ex-kolonie + USSR was comm staat (gelijkheid) waren beide tegen koloniale
politiek van EU  kon niet zonder gevolgen blijven gebeuren want door AM bijdrage
aan WOI was EU afh geworden van VS (militair + eco)  VS had meer inspraak nu

Wat was de bijdrage van WOII in het dekolonisatieproces?

 HEROPBOUW

, o EU probeerde schade van WOII op te ruimen mbv Marshallplan van VS  die eco
heropbouw maakte voor VS dele uit van containmentpolitiek (indamming comm) 
kapitalistisch economisch welvarend EU zou minder vatbaar zijn voor comm
o Protest tegen vreemde bezetting  ideeën van tijdens interbellum  kregen te
weinig aandacht  door heropbouw van eigen staat hadden koloniale machten te
weinig geld om rust te bewaren + opstanden te onderdrukken
 GROEIEND ZELFBEWUSTZIJN KOLONIES
o WOII bewees dat koloniale machten kwetsbaar waren  vooral JAP die de ene
kolonie na de andere veroverde bewees dat EU niet zo sterk was als men dacht 
psychologische schok  veel kolonies leverden belangrijke bijdragen aan oorlog
(voedsel + Uranium voor atoombommen,…)  gaf hen zelfbewustzijn +
zelfvertrouwen  in kolonies die op JAP heroverd werden werd lokale bevolking
ingezet om tegen JAP te vechten
 OPRICHTING VN
o Handvest VN spreekt van gelijke rechten voor alle volkeren + zelfbeschikkingsrecht
van volkeren  14puntenplan werd hernomen  koloniale machten kwamen in
moeilijke positie  eenzijdige visie was niet meer houdbaar
 NIEUWE GROOTMACHTEN
o Koude oorlog  wereld werd niet meer beheerst door EU maar VS + SU  beide
waren tegen kolonies  VS gaf goed voorbeeld door in 1946 onafh te geven aan
Filippijnen + SU was tegen kolonies omdat het deel was van kapitalisme
o Indië werd als eerste na WOII onafh  inspiratie voor dekolonisatie in andere
Aziatische landen  beïnvloedde Afrika  domino-effect  zette dekolonisatiegolf
in gang

Hoe verliep de dekolonisatie in Azië?

 India  kolonie GB  in 1947 onafh  later NL-Indië (1949) + Indochina (1954 – FR)
 Dekolonisatie startte in Azië  nationalisme in Afrika nog niet zo ver als Azië  Afrika had
geen voorbeeldnatie als JAP  dekolonisatie Afrika pas in 2e helft 19e eeuw  paste in EU
drang naar goedkope grondstoffen + arbeidskrachten  AFR kolonies  veel ertsen +
mineralen + …  waren belangrijker dan Azië

Hoe verliep de kolonisatie in India?

 Tussen 1650-1785  India Britse handelskolonie  via Brits Oost Indische Compagnie
handelen Britten veel met India via handelsposten (Calcutta, Mumbai,…)  compagnie
bemoeide zich niet met Indische politiek (enkel handel)  investeerde in handelsposten +
schepen + … om zo goedkoop mogelijk producten te kopen + verkopen
 Na 1785  India ook bestuurlijk + militair door Britten gekoloniseerd  bevolkingsgroei
(stijgende vraag) + toenemende industrialisering versterken vraag naar grondstoffen
(steenkool, ijzererts, katoen) + agrarische producten (katoen, jute, thee)  India wordt
exploitatiekolonie
 Britten gebruikten verdeel- en heerstechniek  Grote rijk onder controle houden 
speelden twee belangrijkste religies tegen elkaar uit (islam + hindoes)  voorkomen dat ze
zouden samenwerken tegen de Britten  Hindoes vertegenwoordigd door Congrespartij +
Moslims door Moslimliga  Moslims hadden angst voor rechten als minderheid  daarom
ideale partner om nationalistische ideeën van Congrespartij te onderdrukken