Fysiologie van het kraambed
1 Doel en organisatie van zorg voor moeder en kind in de late postnatale periode
1.1 Doel van postnatale zorg
Late postnatale periode ong 5 weken
Start: vanaf dag 8
Einde: tot en met 42 dagen na bevalling
Doel van postnatale zorg:
- Vrouw helpen om zich aan te passen aan haar nieuwe rol als moeder
- Vertrouwen geven zodat ze haar nieuwe verantwoordelijkheden kan invullen
- Fysisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
- Psychisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
- Gezondheidspromotie en voorlichting i.v.m. de noden en ontwikkeling van het kind
1.2 Organisatie van zorg in late postnatale periode
De vroedvrouw begeleidt het late postpartum:
- Op medisch vlak
- Begeleidt de gekozen babyvoeding
- Geeft advies over levensstijl
Vroedvrouw moet efficiënt communiceren met andere betrokken hulpverleners
Zorg toepassen aan de hand van een postnataal zorgpad
Minimaal aantal huisbezoeken a.d.h.v. noden, behoeften en wensen van kraamgezin
Timing bezoeken:
- Bezoek tussen dag 7 – 14
- Rond 1 maand
- Tussen 6 – 8 weken
Kan thuis of in de praktijk van de vroedvrouw
Bezoeken worden volledig terug betaalt door de mutualiteit kosteloos voor geconventioneerde vrvr
Evt. kilometervergoeding aanrekenen
2 Zorg en observaties voor de moeder in de late postnatale periode
Het welzijn van moeder en kind staan centraal binnen de postnatale zorg
evaluatie van de fysieke en mentale gezondheidstoestand
Bij elk postnataal contact gezondheid en welzijn van mama worden nagegaan
+ evt. informatie geven die moeder in staat stelt beter voor zichzelf en baby te zorgen
Belangrijke observaties m.b.t. de kraamvrouw in het late postpartum:
- Observatie fysisch en algemeen welzijn
o Verloskundige parameters
o Vitale parameters
o Mictie
o Defaecatie
o Pijn
o Perineum
, - Observatie psychisch welzijn en moeheid
o Babyblues
o Algemene raadgeving
o Vermoeidheid
o Moeder-kind binding
o Moederschap
o Partnerrelatie
o Ouderschap en opvoeden
- Stimuleren postnataal onderzoek
- Navraag anticonceptie, hernemen seksuele activiteit en eventuele dyspareünie
- Observatie aanwijzingen / tekenen huiselijk geweld
2.1 Fysisch welzijn
Herstel van het lichaam naar niet-zwangere status staat centraal
9 maand zwanger zijn betekent ook 9 maand ontzwangeren
Evolutie individueel afhankelijk zijn:
- Pariteit
- Uitzetting baarmoeder
- Wijze bevalling
- …
Ene fysisch aspect hersteld zich zeer snel, andere zeer traag (bekkenbodem, buikwand, lichaamsgewicht, …)
2.1.1 Verloskundige parameters
Na 10 dagen uterus volledig in het bekken
Na 6 – 8 weken baarmoeder volledig geïnvolueerd
Lochiaal verlies neemt stelselmatig af gemiddeld 3 – 6 weken lochia (variabel)
2.1.2 Vitale parameters
Enkel op indicatie en bij vermoeden op complicaties
2.1.3 Mictie
Belangrijk om op te volgen
Als het urineverlies niet ophoud of erger wordt paturiënte doorverwijzen naar een arts
2.1.4 Defaecatie
Meestal terug op gang na dag 2 à 3 na partus
Bij aanwezigheid van ernstige hemorroïden of pijnlijke epi of reptuur OPVOLGEN
Constipatie? Voedsel en vochtinname evalueren
Faecale incontinentie? Nabij opvolgen en doorverwijzen naar een arts als het niet verbetert
2.1.5 Pijn
Eerste dagen pijn door perineale letsels, naweeën, …
Later varices, hemorroïden of aan borsten, spieren, botten, littekens
Belangrijk om pijn te blijven bevragen voor evt. medicatie, warmte, koude, …
2.1.6 Perineum
Eerst wat gevoelig, uitgerokken en gevoelig zijn door goeie doorbloeding, na enkele weken hersteld
Bij ieder contact vragen en indien nodig controleren
,2.2 Psychisch welzijn en moeheid
Baby blues kunnen zorgen voor emotionele labiliteit
MOET binnen 10 dagen spontaan verdwijnen dus nagaan
Niet verdwijnen? Nagaan op postpartumdepressie
Voor screening van postnatale depressie Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS)
= 10 vragen om vrouwen met een verhoogd risico op postnatale depressie op te sporen
Mama’s stimuleren om oog te hebben voor hun psychisch welzijn:
- Op tijd wat rusten
- Bij zorg voor kind openstaan voor hulp van anderen
- Durven spreken over hun gevoelens
- Evenwichtige voeding
- Regelmatige fysieke activiteit
- Structureren van de dag
Vermoeidheid = onvermijdelijk omwille van de zorg voor de baby, slapeloosheid en nachtvoedingen
Langdurige uitputting en vermoeidheid weerslag op de relatie met de partner, sociale activiteiten, werk en
psychisch welzijn
Risicofactoren:
- Primiparae
- Alleenstaande moeders
- Moeders van 2 of meerlingen
- Borstvoedende moeder
Goed mentale welzijn bevordert de moeder-kind binding
= een belangrijke invloed op de sociale en emotionele ontwikkeling van het kind en moet ook verder
gestimuleerd en begeleid worden in het late postpartum
Debriefing = voordelen bieden, vooral voor vrouwen die een traumatische arbeid/bevalling doorstaan hebben,
en helpen om een posttraumatische stress stoornis te voorkomen
Verantwoordelijkheidsgevoel kan ervoor zorgen moeders identiteit verliezen
Taak vrvr:
- Realistische informatie geven over mogelijke gevoelens na geboorte
- Actief luisteren naar hun verhaal
- Begeleiden in nieuwe rol en erop toezien dat mama op tijd probeert te ontspannen en rusten
Partnerrelatie vaak meer verbonden, ontstane verantwoordelijkheidsgevoel, ontbreken van routine, eisen
van baby, bezoek, veranderde levensstijl, …
Belangrijk nodige tijd aan elkaar besteden zodat men op zoek kan naar een nieuw evenwicht
Opvoeden
= rekening houden met het feit dat elk kind op zijn eigen manier en vooral op zijn eigen tempo ontwikkelt
= wisselwerking tussen ouder en kind alsook een wisselwerking met de omgeving
, 2.3 Het postnataal onderzoek
6e week na bevalling consultatie bij de gynaecoloog
In principe dient nacontrole gebeurt worden door diegene die de zwangerschap, partus en of kraamperiode
begeleid heeft
Doel?
= de algemene gezondheid van mama na de zwangerschap en bevalling te onderzoeken
Anamnese nagegaan hoe de periode sinds ontslag uit de kraamafdeling is verlopen
Verschillende aspecten:
- Algemeen verloop postnatale periode
- Eventuele fysieke klachten, ongemakken
- Emotioneel evenwicht
- Toestand baby (voeding, verzorging, gezondheid, slaap)
- Seksualiteit, menstruele cyclus, anticonceptie
- Postnatale oefeningen
- Beroepsactiviteiten
- …
Na anamnese komt gericht onderzoek aanbod:
- Algemene gezondheidstoestand
- Parameters (RR!)
- Gewicht
- Urineonderzoek
- Bloedonderzoek
- Abdominale inspectie en palpatie ter evaluatie van de baarmoederstand, buikspieren en buikwand
- Borstonderzoek
- Inspectie van genitalia en perineum
- Vaginaal onderzoek
- Vaginaal speculumonderzoek
Tijdens het postnataal onderzoek moet er ook ruimte voorzien worden voor vraagstelling en gesprek
Verschillende onderdelen:
- Borstvoeding
- Menstruele cyclus
- Vruchtbaarheid
- Seksualiteit
- Anticonceptie
- Moeder-kind relatie
- Verdere zwangerschapswens
2.4 Seksualiteit en anticonceptie
Vrvr voorlichting geven in verband met de menstruele cyclus en familyplanning, het gebruik van
anticonceptie voor en na de zwangerschap, de seksualiteitsbeleving tijdens en na de zwangerschap
BELANGRIJK om bewust te zijn van eigen normen en waarden
Gewaakt worden voor het abnormaal interpreteren van iemand anders seksualiteit
2.4.1 Seksualiteit
Hoe lang moet je wachten?
niet eenduidig
Na 17 dagen is de baarmoedermond opnieuw gesloten en kunnen MO niet meer naar binnen
2 – 3 weken wachten is niet overbodig
In realiteit aangeraden om 6 weken te wachten (infectiegevaar en geplande onderzoek op 6 weken)
1 Doel en organisatie van zorg voor moeder en kind in de late postnatale periode
1.1 Doel van postnatale zorg
Late postnatale periode ong 5 weken
Start: vanaf dag 8
Einde: tot en met 42 dagen na bevalling
Doel van postnatale zorg:
- Vrouw helpen om zich aan te passen aan haar nieuwe rol als moeder
- Vertrouwen geven zodat ze haar nieuwe verantwoordelijkheden kan invullen
- Fysisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
- Psychisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
- Gezondheidspromotie en voorlichting i.v.m. de noden en ontwikkeling van het kind
1.2 Organisatie van zorg in late postnatale periode
De vroedvrouw begeleidt het late postpartum:
- Op medisch vlak
- Begeleidt de gekozen babyvoeding
- Geeft advies over levensstijl
Vroedvrouw moet efficiënt communiceren met andere betrokken hulpverleners
Zorg toepassen aan de hand van een postnataal zorgpad
Minimaal aantal huisbezoeken a.d.h.v. noden, behoeften en wensen van kraamgezin
Timing bezoeken:
- Bezoek tussen dag 7 – 14
- Rond 1 maand
- Tussen 6 – 8 weken
Kan thuis of in de praktijk van de vroedvrouw
Bezoeken worden volledig terug betaalt door de mutualiteit kosteloos voor geconventioneerde vrvr
Evt. kilometervergoeding aanrekenen
2 Zorg en observaties voor de moeder in de late postnatale periode
Het welzijn van moeder en kind staan centraal binnen de postnatale zorg
evaluatie van de fysieke en mentale gezondheidstoestand
Bij elk postnataal contact gezondheid en welzijn van mama worden nagegaan
+ evt. informatie geven die moeder in staat stelt beter voor zichzelf en baby te zorgen
Belangrijke observaties m.b.t. de kraamvrouw in het late postpartum:
- Observatie fysisch en algemeen welzijn
o Verloskundige parameters
o Vitale parameters
o Mictie
o Defaecatie
o Pijn
o Perineum
, - Observatie psychisch welzijn en moeheid
o Babyblues
o Algemene raadgeving
o Vermoeidheid
o Moeder-kind binding
o Moederschap
o Partnerrelatie
o Ouderschap en opvoeden
- Stimuleren postnataal onderzoek
- Navraag anticonceptie, hernemen seksuele activiteit en eventuele dyspareünie
- Observatie aanwijzingen / tekenen huiselijk geweld
2.1 Fysisch welzijn
Herstel van het lichaam naar niet-zwangere status staat centraal
9 maand zwanger zijn betekent ook 9 maand ontzwangeren
Evolutie individueel afhankelijk zijn:
- Pariteit
- Uitzetting baarmoeder
- Wijze bevalling
- …
Ene fysisch aspect hersteld zich zeer snel, andere zeer traag (bekkenbodem, buikwand, lichaamsgewicht, …)
2.1.1 Verloskundige parameters
Na 10 dagen uterus volledig in het bekken
Na 6 – 8 weken baarmoeder volledig geïnvolueerd
Lochiaal verlies neemt stelselmatig af gemiddeld 3 – 6 weken lochia (variabel)
2.1.2 Vitale parameters
Enkel op indicatie en bij vermoeden op complicaties
2.1.3 Mictie
Belangrijk om op te volgen
Als het urineverlies niet ophoud of erger wordt paturiënte doorverwijzen naar een arts
2.1.4 Defaecatie
Meestal terug op gang na dag 2 à 3 na partus
Bij aanwezigheid van ernstige hemorroïden of pijnlijke epi of reptuur OPVOLGEN
Constipatie? Voedsel en vochtinname evalueren
Faecale incontinentie? Nabij opvolgen en doorverwijzen naar een arts als het niet verbetert
2.1.5 Pijn
Eerste dagen pijn door perineale letsels, naweeën, …
Later varices, hemorroïden of aan borsten, spieren, botten, littekens
Belangrijk om pijn te blijven bevragen voor evt. medicatie, warmte, koude, …
2.1.6 Perineum
Eerst wat gevoelig, uitgerokken en gevoelig zijn door goeie doorbloeding, na enkele weken hersteld
Bij ieder contact vragen en indien nodig controleren
,2.2 Psychisch welzijn en moeheid
Baby blues kunnen zorgen voor emotionele labiliteit
MOET binnen 10 dagen spontaan verdwijnen dus nagaan
Niet verdwijnen? Nagaan op postpartumdepressie
Voor screening van postnatale depressie Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS)
= 10 vragen om vrouwen met een verhoogd risico op postnatale depressie op te sporen
Mama’s stimuleren om oog te hebben voor hun psychisch welzijn:
- Op tijd wat rusten
- Bij zorg voor kind openstaan voor hulp van anderen
- Durven spreken over hun gevoelens
- Evenwichtige voeding
- Regelmatige fysieke activiteit
- Structureren van de dag
Vermoeidheid = onvermijdelijk omwille van de zorg voor de baby, slapeloosheid en nachtvoedingen
Langdurige uitputting en vermoeidheid weerslag op de relatie met de partner, sociale activiteiten, werk en
psychisch welzijn
Risicofactoren:
- Primiparae
- Alleenstaande moeders
- Moeders van 2 of meerlingen
- Borstvoedende moeder
Goed mentale welzijn bevordert de moeder-kind binding
= een belangrijke invloed op de sociale en emotionele ontwikkeling van het kind en moet ook verder
gestimuleerd en begeleid worden in het late postpartum
Debriefing = voordelen bieden, vooral voor vrouwen die een traumatische arbeid/bevalling doorstaan hebben,
en helpen om een posttraumatische stress stoornis te voorkomen
Verantwoordelijkheidsgevoel kan ervoor zorgen moeders identiteit verliezen
Taak vrvr:
- Realistische informatie geven over mogelijke gevoelens na geboorte
- Actief luisteren naar hun verhaal
- Begeleiden in nieuwe rol en erop toezien dat mama op tijd probeert te ontspannen en rusten
Partnerrelatie vaak meer verbonden, ontstane verantwoordelijkheidsgevoel, ontbreken van routine, eisen
van baby, bezoek, veranderde levensstijl, …
Belangrijk nodige tijd aan elkaar besteden zodat men op zoek kan naar een nieuw evenwicht
Opvoeden
= rekening houden met het feit dat elk kind op zijn eigen manier en vooral op zijn eigen tempo ontwikkelt
= wisselwerking tussen ouder en kind alsook een wisselwerking met de omgeving
, 2.3 Het postnataal onderzoek
6e week na bevalling consultatie bij de gynaecoloog
In principe dient nacontrole gebeurt worden door diegene die de zwangerschap, partus en of kraamperiode
begeleid heeft
Doel?
= de algemene gezondheid van mama na de zwangerschap en bevalling te onderzoeken
Anamnese nagegaan hoe de periode sinds ontslag uit de kraamafdeling is verlopen
Verschillende aspecten:
- Algemeen verloop postnatale periode
- Eventuele fysieke klachten, ongemakken
- Emotioneel evenwicht
- Toestand baby (voeding, verzorging, gezondheid, slaap)
- Seksualiteit, menstruele cyclus, anticonceptie
- Postnatale oefeningen
- Beroepsactiviteiten
- …
Na anamnese komt gericht onderzoek aanbod:
- Algemene gezondheidstoestand
- Parameters (RR!)
- Gewicht
- Urineonderzoek
- Bloedonderzoek
- Abdominale inspectie en palpatie ter evaluatie van de baarmoederstand, buikspieren en buikwand
- Borstonderzoek
- Inspectie van genitalia en perineum
- Vaginaal onderzoek
- Vaginaal speculumonderzoek
Tijdens het postnataal onderzoek moet er ook ruimte voorzien worden voor vraagstelling en gesprek
Verschillende onderdelen:
- Borstvoeding
- Menstruele cyclus
- Vruchtbaarheid
- Seksualiteit
- Anticonceptie
- Moeder-kind relatie
- Verdere zwangerschapswens
2.4 Seksualiteit en anticonceptie
Vrvr voorlichting geven in verband met de menstruele cyclus en familyplanning, het gebruik van
anticonceptie voor en na de zwangerschap, de seksualiteitsbeleving tijdens en na de zwangerschap
BELANGRIJK om bewust te zijn van eigen normen en waarden
Gewaakt worden voor het abnormaal interpreteren van iemand anders seksualiteit
2.4.1 Seksualiteit
Hoe lang moet je wachten?
niet eenduidig
Na 17 dagen is de baarmoedermond opnieuw gesloten en kunnen MO niet meer naar binnen
2 – 3 weken wachten is niet overbodig
In realiteit aangeraden om 6 weken te wachten (infectiegevaar en geplande onderzoek op 6 weken)
