Inhoud
1. Ontwikkeling van de hulpverlening ................................................................................ 6
2. Counselen in Vlaanderen/ België ................................................................................... 6
3. Counselen: vertrekpunten ............................................................................................ 7
4. Wat doen counselors (niet)? ......................................................................................... 7
5. Waar werken counselors? ............................................................................................. 9
6. De competenties van een counselor .............................................................................. 9
7. De effectiviteit van counselen ....................................................................................... 9
8. Een open houding ...................................................................................................... 11
9. Het samenwerkingsverband ....................................................................................... 12
9.1. De initiële relatie ............................................................................................... 12
9.2. Relatie tijdens het counselingsproces.................................................................. 13
9.2.1. Echte relatie .............................................................................................. 13
9.2.2. Creëren van positieve verwachtingen ........................................................... 15
9.2.3. Participeren in activeren tot verandering ....................................................... 15
9.3. Op het einde/ na een counselingsproces ............................................................. 15
9.3.1. Betere kwaliteit van leven ............................................................................ 16
9.3.2. Reductie van klachten: ............................................................................... 16
10. Empowerment als houding ..................................................................................... 16
11. Algemeen: wat is het diagnostisch proces................................................................ 17
12. Fasen van het diagnostisch proces.......................................................................... 17
12.1. Aanmelding....................................................................................................... 18
12.2. Inventariseren klachten ...................................................................................... 18
12.3. Hulpvragen vastleggen ....................................................................................... 18
12.4. Probleemdefiniëring .......................................................................................... 19
12.5. Verklaringen zoeken ........................................................................................... 19
12.6. Advies bedenken (mogelijkheden) ....................................................................... 20
12.7. Adviesgesprek ................................................................................................... 21
13. Het diagnostisch proces in de praktijk ..................................................................... 23
14. Het model van Egan (aanvulling op diagnostische cyclus) ......................................... 24
14.1. Fase 1: het huidige beeld .................................................................................... 25
14.2. Fase 2: Het gewenste beeld ................................................................................ 26
14.3. Fase 3: plan van actie ......................................................................................... 26
14.4. De actiepijl........................................................................................................ 27
15. Het counselingsmodel ........................................................................................... 28
1
Counselen 2024-2025
, 15.1. Diagnostiek ....................................................................................................... 28
15.2. Beginfase .......................................................................................................... 28
15.3. Actiefase .......................................................................................................... 28
15.4. Bestendiging ..................................................................................................... 29
15.5. Finetuning & terugvalpreventie ............................................................................ 29
15.6. Afscheid ........................................................................................................... 29
16. Monitoring tijdens het counselingsproces ................................................................ 29
16.1. ROM ................................................................................................................. 30
16.2. RPM ................................................................................................................. 31
17. Algemeen counselingssessie.................................................................................. 33
18. Verloop counselingssessie ..................................................................................... 34
18.1. Verloop – smalltalk ............................................................................................ 34
18.2. Verloop – rapportage afgelopen periode – vaststellen van de agenda ...................... 34
18.3. Verloop – kern ................................................................................................... 34
18.4. Verloop – afsluiten ............................................................................................. 35
19. Methodieken en technieken in een intake ................................................................ 35
20. Definiëring systematische taxatie ........................................................................... 36
21. Perspectieven op problemen .................................................................................. 36
22. Systematische invalshoek ...................................................................................... 37
23. Eigenschappen van de systeemtheorie .................................................................... 38
23.1. Circulaire causaliteit (unicausaliteit/ lineaire causaliteit)....................................... 38
23.2. Het geel is meer dan de som van de delen ............................................................ 38
23.3. Een systeem wordt geleid door regels .................................................................. 38
23.4. Het systeem streeft naar homeostase ................................................................. 39
23.5. Er is sprake van circulaire feedback-processen..................................................... 39
23.6. Het principe van de equifinaliteit, equipotentialiteit, multicausaliteit en multifinaliteit
39
24. Systemische benaderingen .................................................................................... 40
24.1. Cybernetische systeemgerichte benadering ......................................................... 40
24.2. Structurele systeemgerichte benadering .............................................................. 40
24.3. Strategische systeemgerichte benadering ............................................................ 42
24.4. Contextuele systeemgerichte benadering ............................................................ 45
25. Stadia van verandering ........................................................................................... 46
25.1. Stadia van verandering – precontemplatie ............................................................ 46
25.2. Stadia van verandering – contemplatie................................................................. 47
25.3. Stadia van verandering – Voorbereiding ................................................................ 48
2
Counselen 2024-2025
, 25.4. Stadia van verandering – actie ............................................................................. 48
25.5. Stadia van verandering – onderhoud en hervalpreventie ........................................ 49
26. Motivationele gespreksvoering (MG) – introductie ..................................................... 50
26.1. Motivationele gespreksvoering (MG) – Principes.................................................... 50
26.1.1. Principe 1: empathie uitdrukken (zie gesprekstechnieken PH1) ....................... 50
26.1.2. Principe 2: veer mee met de weerstand ........................................................ 51
26.1.3. Principe 3: ambivalentie ontwikkelen/ versterken .......................................... 51
26.1.4. Principe 4: versterken van zelf-effectiviteit .................................................... 51
26.2. Motivationele gespreksvoering (MG) – gesprekstechnieken .................................... 51
26.3. Motivationele gespreksvoering (MG) – verandertaal ............................................... 52
26.4. Motivationele gespreksvoering (MG) – socratische dialoog ..................................... 52
26.4.1. Socratisch dialoog – vorm 1: Columbo-techniek ............................................ 53
26.4.2. Socratisch dialoog – vorm 2: Advocaat van de duivel-techniek ........................ 53
26.4.3. Socratisch dialoog: Meten met 2 maten – techniek ........................................ 54
26.5. Motivationele gespreksvoering – voor en tegens .................................................... 54
26.6. Motivationele gespreksvoering – voorbereiden op tegenslagen ............................... 54
27. Uitgangspunt ........................................................................................................ 55
28. Klassieke conditionering ........................................................................................ 55
28.1. Wat .................................................................................................................. 55
28.2. Belangrijke begrippen......................................................................................... 56
28.3. Klassieke conditionering en psychologische problemen. ....................................... 56
29. Operante conditionering ........................................................................................ 56
29.1. Wat .................................................................................................................. 56
29.2. Functie – analyse ............................................................................................... 57
30. Tweefactoren model .............................................................................................. 57
31. Aanpak psychische problemen ............................................................................... 58
32. Uitgangspunt: schema’s......................................................................................... 58
33. Ontstaan van psychologische problemen ................................................................ 60
34. Aanpak psychologische problemen ......................................................................... 60
34.1. Rationele-emotieve therapie (RET; Ellis) ............................................................... 60
34.2. Cognitieve therapie (Bleck) ................................................................................. 61
35. Technieken uit de WC’s .......................................................................................... 63
35.1. Psycho-educatie ............................................................................................... 64
35.2. In kaart brengen van niet-helpende gedachten ..................................................... 64
35.2.1. G-keten ..................................................................................................... 64
35.2.2. Neerwaartse pijltechniek ............................................................................ 65
3
Counselen 2024-2025
, 35.3. Uitdagingen van niet-helpende gedachten ........................................................... 66
35.3.1. Cognitieve herstructurering ......................................................................... 66
35.3.2. Taartpunttechniek ...................................................................................... 67
35.3.3. Meerdimensioneel evalueren ...................................................................... 68
35.3.4. Historische toets ........................................................................................ 69
36. Inleiding ............................................................................................................... 70
36.1. Wat zijn lichaamsgerichte technieken? ................................................................ 70
36.2. Wanneer inzetten? ............................................................................................. 70
36.3. Randvoorwaarden ............................................................................................. 70
37. Werking lichaamsgerichte technieken (psycho-educatie) .......................................... 70
37.1. Stress ............................................................................................................... 70
37.2. Window of tolerance .......................................................................................... 72
38. Specifieke lichaamsgerichte technieken .................................................................. 73
38.1. Ademhalingstechnieken ..................................................................................... 73
38.2. Mindfulness ...................................................................................................... 74
38.3. Geleide fantasie ................................................................................................ 75
39. Wat is wandelcounseling ....................................................................................... 76
40. Basiswandeling ..................................................................................................... 76
41. Inleiding ............................................................................................................... 77
41.1 Kenmerken cliëntgerichte invalshoek ....................................................................... 77
41.2. Ontstaangeschiedenis........................................................................................... 77
42. Zelfactualisatietendens ......................................................................................... 78
42.1. Wat is de zelfactualisatietendens ........................................................................ 78
42.2. Meest gunstige omstandigheden voor zelfactualisatie ........................................... 78
42.3. Hoe kunnen psychologische problemen ontstaan ................................................. 79
43. Emoties/ beleving centraal ..................................................................................... 81
43.1. Emoties als innerlijk kompas .............................................................................. 81
43.2. Emotionele bewustwording op verschillende niveaus ............................................ 82
43.3. Soorten emoties ................................................................................................ 82
43.4. Emotieregulatie ................................................................................................. 83
43.5. Hoe kunnen psychologische problemen ontstaan. ................................................ 83
43.6. Hoe kunnen psychologische problemen aangepakt worden. .................................. 84
44. Creatieve technieken ............................................................................................. 85
44.1. Niet louter gelinkt aan cliëntgerichte invalshoek ................................................... 85
44.2. Voelen met je lichaam ........................................................................................ 85
44.3. Soorten creatieve technieken.............................................................................. 85
4
Counselen 2024-2025
1. Ontwikkeling van de hulpverlening ................................................................................ 6
2. Counselen in Vlaanderen/ België ................................................................................... 6
3. Counselen: vertrekpunten ............................................................................................ 7
4. Wat doen counselors (niet)? ......................................................................................... 7
5. Waar werken counselors? ............................................................................................. 9
6. De competenties van een counselor .............................................................................. 9
7. De effectiviteit van counselen ....................................................................................... 9
8. Een open houding ...................................................................................................... 11
9. Het samenwerkingsverband ....................................................................................... 12
9.1. De initiële relatie ............................................................................................... 12
9.2. Relatie tijdens het counselingsproces.................................................................. 13
9.2.1. Echte relatie .............................................................................................. 13
9.2.2. Creëren van positieve verwachtingen ........................................................... 15
9.2.3. Participeren in activeren tot verandering ....................................................... 15
9.3. Op het einde/ na een counselingsproces ............................................................. 15
9.3.1. Betere kwaliteit van leven ............................................................................ 16
9.3.2. Reductie van klachten: ............................................................................... 16
10. Empowerment als houding ..................................................................................... 16
11. Algemeen: wat is het diagnostisch proces................................................................ 17
12. Fasen van het diagnostisch proces.......................................................................... 17
12.1. Aanmelding....................................................................................................... 18
12.2. Inventariseren klachten ...................................................................................... 18
12.3. Hulpvragen vastleggen ....................................................................................... 18
12.4. Probleemdefiniëring .......................................................................................... 19
12.5. Verklaringen zoeken ........................................................................................... 19
12.6. Advies bedenken (mogelijkheden) ....................................................................... 20
12.7. Adviesgesprek ................................................................................................... 21
13. Het diagnostisch proces in de praktijk ..................................................................... 23
14. Het model van Egan (aanvulling op diagnostische cyclus) ......................................... 24
14.1. Fase 1: het huidige beeld .................................................................................... 25
14.2. Fase 2: Het gewenste beeld ................................................................................ 26
14.3. Fase 3: plan van actie ......................................................................................... 26
14.4. De actiepijl........................................................................................................ 27
15. Het counselingsmodel ........................................................................................... 28
1
Counselen 2024-2025
, 15.1. Diagnostiek ....................................................................................................... 28
15.2. Beginfase .......................................................................................................... 28
15.3. Actiefase .......................................................................................................... 28
15.4. Bestendiging ..................................................................................................... 29
15.5. Finetuning & terugvalpreventie ............................................................................ 29
15.6. Afscheid ........................................................................................................... 29
16. Monitoring tijdens het counselingsproces ................................................................ 29
16.1. ROM ................................................................................................................. 30
16.2. RPM ................................................................................................................. 31
17. Algemeen counselingssessie.................................................................................. 33
18. Verloop counselingssessie ..................................................................................... 34
18.1. Verloop – smalltalk ............................................................................................ 34
18.2. Verloop – rapportage afgelopen periode – vaststellen van de agenda ...................... 34
18.3. Verloop – kern ................................................................................................... 34
18.4. Verloop – afsluiten ............................................................................................. 35
19. Methodieken en technieken in een intake ................................................................ 35
20. Definiëring systematische taxatie ........................................................................... 36
21. Perspectieven op problemen .................................................................................. 36
22. Systematische invalshoek ...................................................................................... 37
23. Eigenschappen van de systeemtheorie .................................................................... 38
23.1. Circulaire causaliteit (unicausaliteit/ lineaire causaliteit)....................................... 38
23.2. Het geel is meer dan de som van de delen ............................................................ 38
23.3. Een systeem wordt geleid door regels .................................................................. 38
23.4. Het systeem streeft naar homeostase ................................................................. 39
23.5. Er is sprake van circulaire feedback-processen..................................................... 39
23.6. Het principe van de equifinaliteit, equipotentialiteit, multicausaliteit en multifinaliteit
39
24. Systemische benaderingen .................................................................................... 40
24.1. Cybernetische systeemgerichte benadering ......................................................... 40
24.2. Structurele systeemgerichte benadering .............................................................. 40
24.3. Strategische systeemgerichte benadering ............................................................ 42
24.4. Contextuele systeemgerichte benadering ............................................................ 45
25. Stadia van verandering ........................................................................................... 46
25.1. Stadia van verandering – precontemplatie ............................................................ 46
25.2. Stadia van verandering – contemplatie................................................................. 47
25.3. Stadia van verandering – Voorbereiding ................................................................ 48
2
Counselen 2024-2025
, 25.4. Stadia van verandering – actie ............................................................................. 48
25.5. Stadia van verandering – onderhoud en hervalpreventie ........................................ 49
26. Motivationele gespreksvoering (MG) – introductie ..................................................... 50
26.1. Motivationele gespreksvoering (MG) – Principes.................................................... 50
26.1.1. Principe 1: empathie uitdrukken (zie gesprekstechnieken PH1) ....................... 50
26.1.2. Principe 2: veer mee met de weerstand ........................................................ 51
26.1.3. Principe 3: ambivalentie ontwikkelen/ versterken .......................................... 51
26.1.4. Principe 4: versterken van zelf-effectiviteit .................................................... 51
26.2. Motivationele gespreksvoering (MG) – gesprekstechnieken .................................... 51
26.3. Motivationele gespreksvoering (MG) – verandertaal ............................................... 52
26.4. Motivationele gespreksvoering (MG) – socratische dialoog ..................................... 52
26.4.1. Socratisch dialoog – vorm 1: Columbo-techniek ............................................ 53
26.4.2. Socratisch dialoog – vorm 2: Advocaat van de duivel-techniek ........................ 53
26.4.3. Socratisch dialoog: Meten met 2 maten – techniek ........................................ 54
26.5. Motivationele gespreksvoering – voor en tegens .................................................... 54
26.6. Motivationele gespreksvoering – voorbereiden op tegenslagen ............................... 54
27. Uitgangspunt ........................................................................................................ 55
28. Klassieke conditionering ........................................................................................ 55
28.1. Wat .................................................................................................................. 55
28.2. Belangrijke begrippen......................................................................................... 56
28.3. Klassieke conditionering en psychologische problemen. ....................................... 56
29. Operante conditionering ........................................................................................ 56
29.1. Wat .................................................................................................................. 56
29.2. Functie – analyse ............................................................................................... 57
30. Tweefactoren model .............................................................................................. 57
31. Aanpak psychische problemen ............................................................................... 58
32. Uitgangspunt: schema’s......................................................................................... 58
33. Ontstaan van psychologische problemen ................................................................ 60
34. Aanpak psychologische problemen ......................................................................... 60
34.1. Rationele-emotieve therapie (RET; Ellis) ............................................................... 60
34.2. Cognitieve therapie (Bleck) ................................................................................. 61
35. Technieken uit de WC’s .......................................................................................... 63
35.1. Psycho-educatie ............................................................................................... 64
35.2. In kaart brengen van niet-helpende gedachten ..................................................... 64
35.2.1. G-keten ..................................................................................................... 64
35.2.2. Neerwaartse pijltechniek ............................................................................ 65
3
Counselen 2024-2025
, 35.3. Uitdagingen van niet-helpende gedachten ........................................................... 66
35.3.1. Cognitieve herstructurering ......................................................................... 66
35.3.2. Taartpunttechniek ...................................................................................... 67
35.3.3. Meerdimensioneel evalueren ...................................................................... 68
35.3.4. Historische toets ........................................................................................ 69
36. Inleiding ............................................................................................................... 70
36.1. Wat zijn lichaamsgerichte technieken? ................................................................ 70
36.2. Wanneer inzetten? ............................................................................................. 70
36.3. Randvoorwaarden ............................................................................................. 70
37. Werking lichaamsgerichte technieken (psycho-educatie) .......................................... 70
37.1. Stress ............................................................................................................... 70
37.2. Window of tolerance .......................................................................................... 72
38. Specifieke lichaamsgerichte technieken .................................................................. 73
38.1. Ademhalingstechnieken ..................................................................................... 73
38.2. Mindfulness ...................................................................................................... 74
38.3. Geleide fantasie ................................................................................................ 75
39. Wat is wandelcounseling ....................................................................................... 76
40. Basiswandeling ..................................................................................................... 76
41. Inleiding ............................................................................................................... 77
41.1 Kenmerken cliëntgerichte invalshoek ....................................................................... 77
41.2. Ontstaangeschiedenis........................................................................................... 77
42. Zelfactualisatietendens ......................................................................................... 78
42.1. Wat is de zelfactualisatietendens ........................................................................ 78
42.2. Meest gunstige omstandigheden voor zelfactualisatie ........................................... 78
42.3. Hoe kunnen psychologische problemen ontstaan ................................................. 79
43. Emoties/ beleving centraal ..................................................................................... 81
43.1. Emoties als innerlijk kompas .............................................................................. 81
43.2. Emotionele bewustwording op verschillende niveaus ............................................ 82
43.3. Soorten emoties ................................................................................................ 82
43.4. Emotieregulatie ................................................................................................. 83
43.5. Hoe kunnen psychologische problemen ontstaan. ................................................ 83
43.6. Hoe kunnen psychologische problemen aangepakt worden. .................................. 84
44. Creatieve technieken ............................................................................................. 85
44.1. Niet louter gelinkt aan cliëntgerichte invalshoek ................................................... 85
44.2. Voelen met je lichaam ........................................................................................ 85
44.3. Soorten creatieve technieken.............................................................................. 85
4
Counselen 2024-2025
