ANALYSE VAN
MEDIATEKSTEN
Lescolleges van Ans De Nolf
2025-2026
KU LEUVEN
,Analyse van mediateksten
[S0B01a]
Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................. 3
Representatie en taal....................................................................................................... 5
Ideologie in teksten......................................................................................................... 6
Sociaal-constructivistische benadering............................................................................6
Opzet handboek.............................................................................................................. 7
Model van Shannon & Weaver (1949)...........................................................................8
Model van Lasswell (1948)........................................................................................... 8
Model van Newcomb (1953).........................................................................................8
Sociale semiotiek................................................................................................................ 9
Wat is (klassieke) semiotiek?........................................................................................... 9
Drie betekenissystemen............................................................................................. 10
Grenzen van de semiotiek.......................................................................................... 12
Sociale semiotiek........................................................................................................... 12
Media als dragers van ideologie........................................................................................ 14
Marxisme: kritische media-analyse................................................................................15
Ideologie: Marx, Gramsci & Althusser............................................................................16
Evolutie in mediakritische perspectieven......................................................................16
Stuart Hall...................................................................................................................... 17
Tekstuele analyse.............................................................................................................. 18
Tekstuele analyse in context.......................................................................................... 18
Tekstuele analyse in praktijk.......................................................................................... 19
Methode..................................................................................................................... 19
Encoding-decoding-model (Stuart Hall).............................................................................20
Mijlpalen in publieksonderzoek......................................................................................21
Drie generaties publieksonderzoek.............................................................................21
Iconische studies........................................................................................................ 22
Drie belangrijke klemtonen in publieksonderzoek......................................................22
Toepassing encoding/decoding model...........................................................................24
‘Mormon ‘family values’ versus television’ (Scott, 2003)............................................24
"production text in context": CNN vs. BBC (Küng-Shankleman, 2000)........................25
Kwalitatieve & kwantitatieve tekstanalyse........................................................................26
Waarom is tekstanalyse belangrijk?...............................................................................27
Representatie en ‘realiteit’......................................................................................... 27
Wat is (kwantitatieve en kwalitatieve) tekstanalyse?.....................................................29
Kwantitatieve vs. kwalitatieve tekstanalyse...............................................................29
Typologieën van kwalitatief onderzoek van mediateksten (Hijmans).............................29
Achtergrond................................................................................................................ 30
Retorische analyse (1e methode)................................................................................31
1
,Analyse van mediateksten
[S0B01a]
Narratieve analyse (2e methode)................................................................................31
Discoursanalyse (3e methode)....................................................................................31
Interpretatieve analyse (4e methode).........................................................................31
Een ‘logic’ voor interpretatieve tekstanalyse (Pleijter)...................................................31
Grounded theory (gefundeerde theorievorming)...........................................................33
Kritiek op Grounded Theory........................................................................................35
Toepassing tekstanalyse in context...............................................................................35
'Tabloidization of News. A comparative Analysis of Anglo-American and German Press
Journalism’ (Esser, 1999)............................................................................................ 35
Retorische en argumentatieanalyse..................................................................................38
Retorische analyse......................................................................................................... 38
Argumentatieanalyse..................................................................................................... 38
Toepassing 1 (case study): genetisch gemodificeerde sojabonen (GG-soja)...............39
Argumentatieanalyse als inhoudsanalyse...................................................................40
Toepassing 2: politieke speeches................................................................................41
Toepassing 3: reclameteksten....................................................................................41
Narratieve analyse............................................................................................................ 43
Oorsprong en definities.................................................................................................. 43
Toepassingsgebied......................................................................................................... 44
Narratieve structuren: types en elementen...................................................................45
Aan de slag.................................................................................................................... 46
Conversatieanalyse (CA)................................................................................................... 47
Centrale principes en kernbegrippen.............................................................................47
Toepassing: online interactie in tijd van COVID-19.........................................................49
Frameanalyse................................................................................................................... 49
Framing.......................................................................................................................... 49
Toepassing van frameanalyse........................................................................................50
Inductieve frameanalyse............................................................................................ 51
Deductieve frameanalyse........................................................................................... 51
Praktijkvoorbeelden nieuwsframeonderzoek.................................................................52
(Kritische) discoursanalyse............................................................................................... 54
Discours......................................................................................................................... 54
Situering en toepassing discoursanalyse.......................................................................54
Hoe een discours analyseren?....................................................................................55
Kritische discoursanalyse (CDA) ...................................................................................56
Discursieve psychologie.................................................................................................... 59
Lexicale analyse................................................................................................................ 60
Netwerkanalyse................................................................................................................ 62
Overzicht analysemethoden............................................................................................. 64
2
, Analyse van mediateksten
[S0B01a]
Analyse van mediateksten
Ans De Nolf
Examen vooral meerkeuze vragen, ook enkele open vragen + vooral theorie van de
verschillende soorten analyses, niet zelf toepassen
Vooral handboek & slides kennen, extra teksten op Toledo minder belangrijk
Lessen worden opgenomen
Les 1 (10/02/2026)
Inleiding
Mediateksten en –inhouden bieden waardevolle informatie over de samenleving als
geheel:
Ze werpen licht op socio-culturele veranderingen en op machtsverhoudingen en
ongelijkheden
Ze bieden bronmateriaal voor maatschappelijke fenomenen
4 redenen van Fairclough waarom we mediateksten moeten bestuderen (1995):
1. Teksten als vorm van sociale actie
2. Belangrijke empirische bronnen om inzicht te krijgen in de samenleving
3. Teksten en inhouden als barometers van sociale processen
4. Teksten en inhouden als ideologisch speelveld
Conclusie: teksten en inhouden zijn sociale praktijken
Opzet van de cursus
1. Toonaangevende sociale theorieën met elk een andere kijk op betekenis van media
Receptie-georiënteerde theorieën (betekenisverlenend publiek)
Technologiegedetermineerde theorieën (bv. McLuhan)
Kritische theorieën om media, economie en macht in de kapitalistische
samenleving te begrijpen: bv. Marxisme; media als dragers van ideologie, cultuur
& macht in de samenleving: Frankfurther Schule/Frankfurt School of Critical Theory
Media & de publieke sfeer (Habermas): bezorgdheid over commercialisering, focus
op entertainment, verzwakking publieke sfeer
2. Theoretische benaderingen van analyse van mediateksten (breed scala van
benaderingen)
Kwantitatieve inhoudsanalyse (gericht op het waarneembare; grote hoeveelheden
materiaal; beoogt generaliserende uitspraken)
Kwalitatieve inhoudsanalyse (geeft voorkeur aan detail, subtiele processen van
betekenisgeving, bv. vanuit constructivisme, interpretativisme, cultural studies):
o (Sociaal-)semiotische analyse (Colleges 1 & 2)
o Tekstuele analyse (kwalitatief & kwantitatief) (College 3)
o Argumentatieanalyse en retorische analyse (College 4)
o Narratieve analyse (College 5)
o Frame-analyse (College 6)
o (Kritische) Discoursanalyse (College 7)
o Mixed methods: lexicale analyse op basis van corpora; netwerkanalyse
(College 8)
3
MEDIATEKSTEN
Lescolleges van Ans De Nolf
2025-2026
KU LEUVEN
,Analyse van mediateksten
[S0B01a]
Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................. 3
Representatie en taal....................................................................................................... 5
Ideologie in teksten......................................................................................................... 6
Sociaal-constructivistische benadering............................................................................6
Opzet handboek.............................................................................................................. 7
Model van Shannon & Weaver (1949)...........................................................................8
Model van Lasswell (1948)........................................................................................... 8
Model van Newcomb (1953).........................................................................................8
Sociale semiotiek................................................................................................................ 9
Wat is (klassieke) semiotiek?........................................................................................... 9
Drie betekenissystemen............................................................................................. 10
Grenzen van de semiotiek.......................................................................................... 12
Sociale semiotiek........................................................................................................... 12
Media als dragers van ideologie........................................................................................ 14
Marxisme: kritische media-analyse................................................................................15
Ideologie: Marx, Gramsci & Althusser............................................................................16
Evolutie in mediakritische perspectieven......................................................................16
Stuart Hall...................................................................................................................... 17
Tekstuele analyse.............................................................................................................. 18
Tekstuele analyse in context.......................................................................................... 18
Tekstuele analyse in praktijk.......................................................................................... 19
Methode..................................................................................................................... 19
Encoding-decoding-model (Stuart Hall).............................................................................20
Mijlpalen in publieksonderzoek......................................................................................21
Drie generaties publieksonderzoek.............................................................................21
Iconische studies........................................................................................................ 22
Drie belangrijke klemtonen in publieksonderzoek......................................................22
Toepassing encoding/decoding model...........................................................................24
‘Mormon ‘family values’ versus television’ (Scott, 2003)............................................24
"production text in context": CNN vs. BBC (Küng-Shankleman, 2000)........................25
Kwalitatieve & kwantitatieve tekstanalyse........................................................................26
Waarom is tekstanalyse belangrijk?...............................................................................27
Representatie en ‘realiteit’......................................................................................... 27
Wat is (kwantitatieve en kwalitatieve) tekstanalyse?.....................................................29
Kwantitatieve vs. kwalitatieve tekstanalyse...............................................................29
Typologieën van kwalitatief onderzoek van mediateksten (Hijmans).............................29
Achtergrond................................................................................................................ 30
Retorische analyse (1e methode)................................................................................31
1
,Analyse van mediateksten
[S0B01a]
Narratieve analyse (2e methode)................................................................................31
Discoursanalyse (3e methode)....................................................................................31
Interpretatieve analyse (4e methode).........................................................................31
Een ‘logic’ voor interpretatieve tekstanalyse (Pleijter)...................................................31
Grounded theory (gefundeerde theorievorming)...........................................................33
Kritiek op Grounded Theory........................................................................................35
Toepassing tekstanalyse in context...............................................................................35
'Tabloidization of News. A comparative Analysis of Anglo-American and German Press
Journalism’ (Esser, 1999)............................................................................................ 35
Retorische en argumentatieanalyse..................................................................................38
Retorische analyse......................................................................................................... 38
Argumentatieanalyse..................................................................................................... 38
Toepassing 1 (case study): genetisch gemodificeerde sojabonen (GG-soja)...............39
Argumentatieanalyse als inhoudsanalyse...................................................................40
Toepassing 2: politieke speeches................................................................................41
Toepassing 3: reclameteksten....................................................................................41
Narratieve analyse............................................................................................................ 43
Oorsprong en definities.................................................................................................. 43
Toepassingsgebied......................................................................................................... 44
Narratieve structuren: types en elementen...................................................................45
Aan de slag.................................................................................................................... 46
Conversatieanalyse (CA)................................................................................................... 47
Centrale principes en kernbegrippen.............................................................................47
Toepassing: online interactie in tijd van COVID-19.........................................................49
Frameanalyse................................................................................................................... 49
Framing.......................................................................................................................... 49
Toepassing van frameanalyse........................................................................................50
Inductieve frameanalyse............................................................................................ 51
Deductieve frameanalyse........................................................................................... 51
Praktijkvoorbeelden nieuwsframeonderzoek.................................................................52
(Kritische) discoursanalyse............................................................................................... 54
Discours......................................................................................................................... 54
Situering en toepassing discoursanalyse.......................................................................54
Hoe een discours analyseren?....................................................................................55
Kritische discoursanalyse (CDA) ...................................................................................56
Discursieve psychologie.................................................................................................... 59
Lexicale analyse................................................................................................................ 60
Netwerkanalyse................................................................................................................ 62
Overzicht analysemethoden............................................................................................. 64
2
, Analyse van mediateksten
[S0B01a]
Analyse van mediateksten
Ans De Nolf
Examen vooral meerkeuze vragen, ook enkele open vragen + vooral theorie van de
verschillende soorten analyses, niet zelf toepassen
Vooral handboek & slides kennen, extra teksten op Toledo minder belangrijk
Lessen worden opgenomen
Les 1 (10/02/2026)
Inleiding
Mediateksten en –inhouden bieden waardevolle informatie over de samenleving als
geheel:
Ze werpen licht op socio-culturele veranderingen en op machtsverhoudingen en
ongelijkheden
Ze bieden bronmateriaal voor maatschappelijke fenomenen
4 redenen van Fairclough waarom we mediateksten moeten bestuderen (1995):
1. Teksten als vorm van sociale actie
2. Belangrijke empirische bronnen om inzicht te krijgen in de samenleving
3. Teksten en inhouden als barometers van sociale processen
4. Teksten en inhouden als ideologisch speelveld
Conclusie: teksten en inhouden zijn sociale praktijken
Opzet van de cursus
1. Toonaangevende sociale theorieën met elk een andere kijk op betekenis van media
Receptie-georiënteerde theorieën (betekenisverlenend publiek)
Technologiegedetermineerde theorieën (bv. McLuhan)
Kritische theorieën om media, economie en macht in de kapitalistische
samenleving te begrijpen: bv. Marxisme; media als dragers van ideologie, cultuur
& macht in de samenleving: Frankfurther Schule/Frankfurt School of Critical Theory
Media & de publieke sfeer (Habermas): bezorgdheid over commercialisering, focus
op entertainment, verzwakking publieke sfeer
2. Theoretische benaderingen van analyse van mediateksten (breed scala van
benaderingen)
Kwantitatieve inhoudsanalyse (gericht op het waarneembare; grote hoeveelheden
materiaal; beoogt generaliserende uitspraken)
Kwalitatieve inhoudsanalyse (geeft voorkeur aan detail, subtiele processen van
betekenisgeving, bv. vanuit constructivisme, interpretativisme, cultural studies):
o (Sociaal-)semiotische analyse (Colleges 1 & 2)
o Tekstuele analyse (kwalitatief & kwantitatief) (College 3)
o Argumentatieanalyse en retorische analyse (College 4)
o Narratieve analyse (College 5)
o Frame-analyse (College 6)
o (Kritische) Discoursanalyse (College 7)
o Mixed methods: lexicale analyse op basis van corpora; netwerkanalyse
(College 8)
3
