Samenvatting Oriëntatie op de wereld 1 (natuur)

ORIËNTATIE IN DE
WERELD 1 (NATUUR)
David Vander Haeghen




2025-2026

VERKORT TRAJECT LAGER ONDERWIJS

, HOOFDSTUK 1: EVOLUTIE


1.1 OVERZICHT VAN DE EVOLUTIEGEDACHTE
Evolutie = het proces waarbij levende organismen over generaties heen de
kenmerken wijzigen

1.1.1 DE KLASSIEKE OUDHEID
 Ongetwijfeld waren er ook vroeger of op andere plaatsen al mensen die
hier ideeën over hadden
 Ideeën bouwen steeds voort op ideeën van andere mensen, en meestal
niet zomaar ontstaan


Plato:
 Vijfde eeuw voor christus
 Dacht dat soorten onveranderlijk waren


Aristoteles (= leerling van plato):
 Dat levende organismen zich vormden door een innerlijke vormgevende
kracht uit niet-levende materie
 Hij dacht dat de mens en alle viervoeters uit één larve waren ontstaan, die
vervolgens aanleiding gaf tot alle nu bekende soorten
 Door kruising konden nieuwe soorten ontstaan

1.1.2 CREATIONISTEN EN INTELLIGENT DESIGN
Creationisten = geloven dat de wereld, en alles erop, geschapen is door een god
 Volgens sommigen is de aarde geschapen in 6 dagen, volgens anderen
duurt een dag voor god wel een paar miljoen jaar
 Soorten kunnen volgens creationisten niet evolueren tot nieuwe soorten
(macro-evolutie)
 Dat mensen en apen dezelfde voorouders hebben, is volgens hen
onzin

 Wel zijn er veranderingen binnen een soort door natuurlijke variatie (micro-
evolutie)
 Alle hondenrassen kunnen wel afstammen van dezelfde hond
 Aangezien alle honden nog steeds goed op elkaar lijken, is dit voor
de creationisten logisch

 Fossielen van uitgestorven soorten zijn volgens sommige van hen
overblijfselen van organismen die de ark van Noah misten bij de zonvloed,
volgens andere is de aarde geschapen met fossielen erin
 Het creationisme is geen evolutietheorie, want men aanvaardt geen
evolutie
 Het creationisme is ook geen wetenschap, aangezien de besluiten al
vaststaan en men op zoek gaat naar bewijzen, terwijl dit bij wetenschap
andersom is

1

,Intelligent design:
 1989 in de Verenigde Staten ontstaan
 Aanhangers menen dat er bij het ontstaan en de ontwikkeling van leven
een sturende kracht werkzaam moet zijn geweest
 Ze denken dus dat zelfs wij afstammen van een eencellig organisme maar
dat een intelligente ontwerper dat zo gepland heeft en de evolutie stuurt

1.1.3 LAMARCK EN ZIJN VOORLOPERS
 Jean Baptiste Lamarck wordt gezien als de eerste wetenschapper die een
uitgewerkte evolutietheorie formuleerde
 Geloofde dat soorten zich aanpassen aan hun omgeving doordat
individuele organismen veranderingen ondergaan tijdens hun leven, en dat
ze die veranderingen doorgeven aan hun nakomelingen
 Hij baseerde zijn theorie op 2 hoofdprincipes
 Vererving van verworven eigenschappen
 De eigenschappen die een individu tijdens zijn leven verwerft,
worden doorgegeven aan zijn nakomelingen

 (neo) lamarckisme
 Als een organisme een bepaald orgaan vaak gebruikt, wordt
dat orgaan sterker of beter ontwikkeld
 Als een orgaan niet gebruikt wordt, verzwakt of verdwijnt het
met de tijd


Voorbeeld:
 Doordat de giraf telkens weer naar bladeren
reikte aan de boom en zich strekte, kreeg hij
gaandeweg een langere nek en werden zijn
voorpoten langer dan zijn achterpoten
 Zijn nakomelingen hadden van bij de geboorte
hierdoor een langere nek
 Omdat alle giraffen nu een langere nek hadden,
moeten ze nog hoger naar blaadjes op zoek
 Daardoor kregen ze opnieuw een langere nek


1.1.4 DARWINISME

 Charles Darwin neemt op 22-jarige leeftijd deel aan een expeditie met het
onderzoeksschip en bestudeert de geologie en de biologie van de
continenten van het zuidelijk halfrond




2

, Lyell:
 Schreef een boek ‘Principles of Geology’
 Het idee dat de aarde gevormd is door processen die vandaag ook nog
plaatsvinden, maar die zo traag gaan dat we ze niet kunnen zien
 Darwin  heeft ontdekt op zijn tocht dat bergen geleidelijk aan ontstaan
en denkt dat dit principe ook geldt voor dieren en planten


Malthus:
 Schreef het boek ‘Essay on the principle of population’
 Heeft het over de bevolkingsgroei
 Hij stelt vast dat dieren, planten en ook mensen meer nakomelingen
produceren dan dat er kunnen overleven, en dat er dus een continue strijd
is in menselijke samenlevingen om te overleven
 Darwin  dat in zulke omstandigheden wie het best is aangepast zal
overleven en wie minder is aangepast zal sterven, er is dus een onderlinge
strijd tussen individuen om te overleven
 Darwin  hij stelt vast dat er teveel nakomelingen zijn
 Darwin  hij stelde ook vast dat elk individu uniek is, maar dat jongen
vaak lijken op hun ouders en de kenmerken dus overerfbaar zijn
 Darwin  volgens hem zouden deeltjes uit het lichaam kunnen migreren
naar de geslachtscellen en zo de volgende generatie beïnvloeden
Natuurlijke selectie = kenmerken die een voordeel opleveren in een bepaalde
omgeving, behouden worden
Adaptie of aanpassing = deze overerfbare veranderingen in gedrag, bouw of
werking van bepaalde organen die het organisme een voordeel geven in een
bepaald milieu
Vermengde overervering = wat betekent dat nakomelingen steeds een
mengeling waren van beide ouders en waarbij van kenmerken gemiddelden
genomen werden


Galapagoseilanden:
 Een eilandengroep behorend tot Ecuador
 Deze eilanden zijn ontstaan door vulkanen en liggen wel 1000 km ver in de
zee
 Darwin  bestudeerde de vinken en stelde vast dat op elk eiland een
ander type vink voorkwam


The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex:
 Een boek dat Darwin schreef waar hij dieper in gaat op seksuele selectie
 Hij heeft het over de evolutie van de mens en van de verschillende rassen
 Ondanks het verschil in intellectuele vermogens tussen de mens en de
hogere diersoorten, hoe groot dat ook is, gaat het zonder twijfel om een
verschil in gradatie en niet in soort


3