Examen Socialezekerheidsrecht Samenvatting | UGent

Examen sociale zekerheidsrecht
Deel 1 : inleiding
Les 1
 11.825.551 : aantal inwoners in België
 Sociale zekerheid is belangrijk vanaf geboorte tot de dood
 Sociale zekerheid verschilt naargelang beroepsgroep : ambtenaar, WN, zelfstandige
o Werklozen : leefloon is een vd modaliteiten die binnen sociale bijstand zijn
voorzien
 Goede sociale verzekering kost geld
 Eerste 30d ziekte  gewaarborgd loon = WG moet je loon doorbetalen
o = arbeidsongeschiktheid
 Professioneel risico :
o Zelfstandigen hebben geen bescherming tgn beroepsongevallen en -ziekten



Wat is sociale zekerheid?
 Die feiten die jou in jouw levensloop kunnen overkomen en kunnen zorgen vr
zwakkere positie bv. verlies v een job  = sociaal risico
 Terminologie vaag en uiteenlopend :
o Sociaal recht
o Sociale zekerheid
o Sociale verzekering
o Sociale risico’s
o Sociaal statuut
o Sociale bescherming
o Sociale bijstand
o Ook : sociale voorzieningen (huisvesting), arbeidsmarkt en tewerkstelling,
welzijnsrecht  ontwikkeling verzorgingsstaat/sociale welvaartsstaat
 Definitie sociale zekerheid : ankerpunten
o ILO Verdrag nr. 102 betreffende de minimumnormen der sociale zekerheid
(negen sociale risico’s) (1952)
o Europese Verordeningen 883/2004/EG en 987/2009/EG
o Algemene Beginselenwet Sociale Zekerheid (art. 3) (1981) en Wet
Kruispuntbank Sociale Zekerheid (art. 2, 1°) (1990)
o Grondwet (art. 23) (1994) (infra)
o Wet Handvest Sociaal Verzekerde (art. 2, 1°) (1995)
 Ruimer : ook overheidspersoneel, zelfstandigen, sociale bijstand
 Sociale zekerheid is vertrokken uit beroepsgroep v WN en dan uitgebreid tot
overheidspersoneel en ook zelfstandigen
o Statuut vd zelfstandigen is veel jonger dan sociale bescherming v WN

, Art. 23 Gw. (ingevoerd op 31 januari 1994) : “Ieder heeft het recht een menswaardig
leven te leiden. Daartoe waarborgen de wet, het decreet of de in artikel 134
bedoelde regel, rekening houdend met de overeenkomstige plichten, de
economische, sociale en culturele rechten, waarvan ze de voorwaarden voor de
uitoefening bepalen. Die rechten omvatten inzonderheid :
1° het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid in het raam van een
algemeen werkgelegenheidsbeleid dat onder meer gericht is op het waarborgen van
een zo hoog en stabiel mogelijk werkgelegenheidspeil, het recht op billijke
arbeidsvoorwaarden en een billijke beloning, alsmede het recht op informatie,
overleg en collectief onderhandelen;
2° het recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en sociale,
geneeskundige en juridische bijstand;
3° het recht op een behoorlijke huisvesting;
4° het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu;
5° het recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing;
6° het recht op gezinsbijslagen” (˃ zesde staatshervorming - 2014)
o Recht op gezinsbijslag is expliciet in de GW gezet
 Omdat dat overgeheveld is nr de deelstaten
 Kinderbijslag is recht vh kind geworden en niet meer aan de
beroepsstatus vd ouders gekoppeld
o Gezinsbijslag = groeipakket
o Standstillbeginsel : verbod wetgever om bestaand beschermingsniveau inzake
sociale zekerheid aanzienlijk te verminderen zonder redenen van algemeen
belang
 Toetsing Grondwettelijk Hof (vernietigingsberoep, prejudiciële vraag),
maar ook RvS (bij reglementaire akten) en zelfs gewone hoven en
rechtbanken (art. 159 Gw.)
 Voorbeeld : (nieuwe) verplichting om 10 jaar in België werkelijk
verbleven te hebben (waarvan ten minste 5j ononderbroken) voor
inkomensgarantie voor ouderen (GwH 23 januari 2019, nr. 6/2019,
https://www.const-court.be/public/n/2019/2019-006n.pdf)
 Als er een aanzienlijke achteruitgang is kan dat vanuit het algemeen
belang beargumenteerd w en dan ook nog proportionaliteitstoetsing




 Sociale zekerheid = geheel van sociale voorzieningen dat
tot doel heeft aan alle burgers op elk ogenblik van hun
bestaan minstens een bestaansminimum te waarborgen
o Klassieke sectoren + sociale bijstand = ruime invulling

, o Breder dan enkel degene die beroepsactief zijn
o Sociale zekerheid krijgt een ruime invulling



Hoe organiseer je sociale zekerheid?
 Loonaanvullende vergoedingen : krijgt soms iets extra bv. wnr je kind krijgt, krijg je
kindergeld  overheid gaat deel vd kosten compenseren door dat kindergeld, krijgt
dat naast je loon
o Gezondheidszorg :
 Beroepsactiviteit of afgeleide rechten
 Vrijwel de ganse bevolking
o Gezinsbijslagen :
 Recht van het kind
 Loonvervangende uitkeringen :
o Arbeidsongeschiktheid :
 Ziekte en ongeval privéleven
 Arbeidsongeschiktheid na periode v gewaarborgd loon  krijgt
dan uitkering vanwege ziekenfonds
 Arbeidsongeval en beroepsziekte (professioneel risico)
o Werkloosheid
o Ouderdom en overlijden
o Op basis van beroepsactiviteit
o Werken niet met forfaits  je werkloosheidsuitkering is percentage berekend
op je laatst verdiende loon
 Willen door onze sociale zekerheid zorgen dat je in je levensstandaard
niet te veel moet inboeten wnr er zich een risico voordoet
 Drie (grote) beroepsgroepen :
o Werknemers
o Zelfstandigen
o Ambtenaren (! ≠ overheidspersoneel)
o  Grote verschillen in financiering en prestaties
 Wie (v deze drie) heeft beste financiële bescherming? : ambtenaren
(daarna de WN)
o  bij gezondheidszorg is beroepsgroep niet v belang
 Sociale bijstand :
o = vangnet
o Onderzoek bestaansmiddelen
 Sociale bescherming = afhankelijk vd mate dat je zelf nog over
bestaansmiddelen beschikt
o Versus individuele rechten in de klassieke sociale zekerheid

,  Sociale zekerheid nog steeds grotendeels een federale bevoegdheid :
o Art. 6, § 1, VI, 5de lid, 12° BWHI : de federale overheid is bevoegd voor het
arbeidsrecht en de sociale zekerheid
o Niettemin behoren bepaalde bevoegdheden de gemeenschappen en
gewesten toe
 Voorbeelden : gezinsbijslag, bepaalde (specifieke)
doelgroepverminderingen, controle actieve en passieve
beschikbaarheid werklozen, facetten van de gezondheidszorg (bv.
preventieve gezondheidszorg, thuiszorg, ouderenzorg), Vlaamse
sociale bescherming (zorgverzekering)



Hoofdstuk 1 : historisch overzicht Belgische sociale zekerheid
 Sociale bijstand :
o Armenzorg
o Kerken
o Burgerlijke godshuizen en burelen van weldadigheid, initiatief steden en
gemeenten
o Commissies voor Openbare Onderstand (wet 10 maart 1925)
o OCMW’s (OCMW-Wet 8 juli 1976)
 Sociale verzekering :
o Gildenbussen : fondsen van gilden (middeleeuwse verenigingen van
ambachtslieden of handelaars) waarin leden geld stortten
o Onderlinge bijstandskassen :
 Initiatief arbeiders (soms steun private weldoener)&
o Overheid : ‘gesubsidieerde vrijheid’
 Steun en subsidiëring in ruil voor meer controle
 Oprichting Algemene Lijfrentekas (1848)
o Ontwikkeling socialistische coöperatieven (Vooruit)
o Belangrijk : oprichting Belgische Werkliedenpartij 1885
o Na een tijd gaat overheid ook mee deelnemen en ook vr een stuk controle
opeisen