Microbiologie: Voedingsleer
Inhoud
Deel 1: Inleidende begrippen en het belang van voeding en beweging
1. Voedingsmiddelen vs. Voedingsstoffen ............................................................................ 5
2. Het belang van voeding en beweging ................................................................................ 5
2.1 Het belang en functies van voeding ............................................................................ 5
2.1.1 Biologische functie .............................................................................................. 6
2.1.2 Psychologische functie......................................................................................... 6
2.1.3 Sociale & culturele functie................................................................................... 6
2.1.4 Medische functie .................................................................................................. 6
2.2 Het belang v lichaamsbeweging .................................................................................. 6
Deel 2: Energie
1. Energiebehoefte en energieleverende stiffen ..................................................................... 7
Energiewaarde v energieleverende stoffen ........................................................................ 7
2. Energieverbruik.................................................................................................................. 7
2.1 Energiemetabolisme .................................................................................................... 7
2.2 De componenten van het totaal energieverbruik ......................................................... 7
2.2.1 Basaal metabolisme en energieverbruik in rust ................................................... 8
2.2.2 Het thermisch effect van voedsel ......................................................................... 8
2.2.3 Energie nodig voor lichaamsbeweging ................................................................ 8
3. De aanbevolen energie-inname .......................................................................................... 8
3.1 Op groepsniveau .......................................................................................................... 8
3.2 Op individueel niveau ................................................................................................. 9
4. De energiebalans ................................................................................................................ 9
Deel 3: De voedingsstoffen
1. Vetten ............................................................................................................................... 10
1.1 Omschrijving en functie van vetten .......................................................................... 10
1.2 Dagelijkse behoefte aan vetten .................................................................................. 10
1.3 Indeling en bronnen van vetten ................................................................................. 10
1.3.1 Indeling obv ketenlengte .................................................................................... 11
1.3.2 Indeling obv verzadigingsgraad vd keten .......................................................... 11
1.4 Praktische aanbevelingen .......................................................................................... 12
2. Koolhydraten.................................................................................................................... 13
, 2.1 Omschrijving en functie van koolhydraten ............................................................... 13
2.2 Dagelijkse behoeften aan koolhydraten .................................................................... 13
2.3 Indeling en bronnen van koolhydraten ...................................................................... 13
2.3.1 Enkelvoudige koolhydraten, mono- & disachariden of suikers ......................... 13
2.3.2 Polyolen of suikeralcoholen ............................................................................... 14
3. Voedingsvezels ................................................................................................................ 15
3.1 Omschrijving en functie v voedingsvezels................................................................ 15
3.2 Dagelijkse behoefte aan voedingsvezels ................................................................... 16
3.3 Bronnen van voedingsvezels ..................................................................................... 16
4. Eiwitten ............................................................................................................................ 17
4.1 Omschrijving en functie van eiwitten ....................................................................... 17
4.2 Dagelijkse behoefte aan eiwitten............................................................................... 17
4.3 Indeling en bronnen van eiwitten .............................................................................. 17
5. Water ................................................................................................................................ 18
5.1 Omschrijving en functie van water ........................................................................... 18
5.2 Indeling en bronnen van water .................................................................................. 18
5.3 Dagelijkse behoefte aan water................................................................................... 18
5.4 praktische aanbevelingen vo water ........................................................................... 18
5.5 Dehydratatie en zuigelingen ...................................................................................... 18
6. Alcohol ............................................................................................................................. 19
6.1 Omschrijving van alcohol ......................................................................................... 19
6.2 Richtlijnen alcohol .................................................................................................... 19
6.3 Gezondheidsrisico’s van alcohol ............................................................................... 19
6.4 Beschermende werking van alcohol .......................................................................... 19
7. Vitamines ......................................................................................................................... 20
7.1 De vetoplosbare vitaminen ........................................................................................ 20
7.1.1 Vitamine A ......................................................................................................... 20
7.1.2 vitamine D .......................................................................................................... 22
7.1.3 Vitamine E ......................................................................................................... 23
7.1.4 Vitamine K ......................................................................................................... 23
7.2 De wateroplosbare vitamines .................................................................................... 25
7.2.1 Vitamine B1 ....................................................................................................... 25
7.2.2 Vitamine B11 ..................................................................................................... 25
7.2.3 vitamine B12 ...................................................................................................... 26
7.2.4 Vitamine C ......................................................................................................... 27
, 7.3 Bewaring en bereiding van voedingsmiddelen ......................................................... 28
7.4 Nut van verrijkte voedingsmiddelen en supplementen ............................................. 28
8. Mineralen ......................................................................................................................... 29
8.1 Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid .......................................................................... 29
8.2 Biologische beschikbaarheid ..................................................................................... 29
8.3 De essentie per mineraal ........................................................................................... 30
8.3.1 Calcium .............................................................................................................. 30
8.3.2 Magnesium ......................................................................................................... 30
8.3.3 Natrium en chloor .............................................................................................. 31
8.3.4 Kalium................................................................................................................ 31
8.3.5 Ijzer .................................................................................................................... 32
8.3.6 Jodium ................................................................................................................ 32
Deel 4: De voedingsdriehoek
1. De voedingsdriehoek en bijhorende tips .......................................................................... 35
2. Bijkomende praktische aanbevelingen ......................................................................... 35
2.1 Een evenwichtige, gezonde maaltijd samenstellen ................................................... 35
2.1.1 Ontbijt ................................................................................................................ 35
2.1.2 Lunch ................................................................................................................. 36
2.2 Vegetarisme ............................................................................................................... 36
2.3 Adviseren en motiveren tt gezonder eetgedrag ......................................................... 38
2.3.1 Advies geven ...................................................................................................... 38
2.3.2 Motivatietechnieken ........................................................................................... 38
2.4 GEWOON DOEN! .................................................................................................... 38
2.4.1 Gezond kiezen in de winkel ............................................................................... 38
2.4.2 Gezond koken .................................................................................................... 40
2.4.3 Gezond eten en volhouden ................................................................................. 40
Deel 5: Voeding bij zwangerschap en lactatie
1. Belang van voeding voor en tijdens de zwangerschap .................................................... 42
2. De basis, een gezonde voeding ........................................................................................ 42
3. Het begin van de zwangerschap ....................................................................................... 43
3.1 Zwangerschapskwaaltjes ........................................................................................... 43
3.1.1 Misselijkheid ...................................................................................................... 43
3.1.2 Veranderende smaak .......................................................................................... 43
3.1.3 Constipatie ......................................................................................................... 43
3.2 Veilig voedsel ............................................................................................................ 43
, 3.2.1 Alcoholgebruik .................................................................................................. 43
3.2.2 Toxoplasmose .................................................................................................... 44
3.2.3 Listeriose ............................................................................................................ 44
3.2.4 Kalebaskalk en loodintoxicatie .......................................................................... 45
3.2.5 Kaneel en teratogeniteit ..................................................................................... 45
3.2.6 Tonic en Bitter Lemon ....................................................................................... 45
3.2.7 Andere schadelijke gewoonten, waaronder cafeïnegebruik............................... 45
3.3 Aandachtspunten met betrekking tt voedingsstoffen ................................................ 45
3.3.1 Omega-3 vetzuren .............................................................................................. 45
3.3.2 Vitamine A en teratogeniteit .............................................................................. 46
3.3.3 Foliumzuur en neuraalbuisdefecten ................................................................... 46
3.4.3 Jodium ................................................................................................................ 46
3.3.4 Macro- & micronutriënten ................................................................................. 46
4. Later in de zwangerschap................................................................................................. 47
4.1 Energie ...................................................................................................................... 47
Energieverbruik tijdens bevalling .................................................................................... 47
Energieverbruik tijdens lactatie ....................................................................................... 47
4.2 Calcium ..................................................................................................................... 47
5. Lactatieperiode ................................................................................................................. 47
5.1 Energie ...................................................................................................................... 47
5.2 Vocht ......................................................................................................................... 47
5.3 Vis ............................................................................................................................. 47
5.4 overige aandachtspunten ........................................................................................... 48
,Deel 1: inleidende begrippen en het belang van
voeding & beweging
1. Voedingsmiddelen vs. Voedingsstoffen
Voedingsmiddelen: Staan afgebeeld in de voedingsdriekhoek & leveren 1 of meer
voedingsstoffen.
Vb. Melk: Levert eiwitten, Ca, vit. B
Voedingsstoffen / nutriënten: specifieke bestandsdelen v voedingsmiddelen die zorgen vo
de groei en instandhouding vna het lichaam en voor het goed functioneren v alle
lichaamsweefsels
• Vetten & koolhydraten: leveren energie
• Eiwitten: opbouwende en regulerende functie + energie
• Mineralen en spoorelementen: bouw skelet, groei, vervanging & stapeling weefsels
o Mineralen:
▪ Na, Ca, Ka, Ff, Mg, Cl
o Spoorelementen: mineralen in kleine hoeveelheid aanwezig z
▪ Fe, Fluor, Jo, Zk, Se
• Vitaminen: essentieel voor verloop processen
o Wateroplosbare vitaminen: Vit B & C
o Vetoplosbare vitaminen: Vit A, D, E, K
• Water
• Voedingsvezels: plantaardige oorsprong die niet door spijsverteringsenzymen w
verteerd
Macronutriënten (g) / Micronutriënten (mg of μg): De hoeveelheid van een aanwezige
voedingsstof
Essentiële voedingsstoffen: Voedingsstoffen die niet ih lichaam aangemaakt worden, maar
via de voeding opgenomen moeten worden
Vb. Vitaminen, mineralen, AZ, Vetzuren
Niet-essentiële voedingsstoffen: voedingsstoffen die door het lichaam aangemaakt worden
2. Het belang van voeding en beweging
2.1 Het belang en functies van voeding
Verschillende functies:
1. Biologische functie
2. Psychologische functie
3. Sociale functie
4. Culturele functie
5. Medische functie
, 2.1.1 Biologische functie
Men moet eten om te overleven. Voeding z vo opbouw & instandhouding vh lichaam.
Lichaam heeft energieleverende stoffen, bouwstoffen & regulerende stoffen nodig
Energieleverende stoffen: vetten + koolhydraten (+eiwitten -> meer bouwstenen). Energie is
nodig om te leven en te werken
Bouwstoffen: Eiwitten, water en mineralen (Vb. Ca)
• Nodig voor opbouw vh lichaam, hernieuwing weefsels
Regulerende stoffen: vitaminen, mineralen, voedingsvezels & eiwitten.
• Weerstand tegen ziekte te verhogen & zorgen vo goede werking vh lichaam
• Bevorderen stoelgang & darmtransit
2.1.2 Psychologische functie
Emoties nemen eetlust weg / gaan aanwakkeren
2.1.3 Sociale & culturele functie
- Feestjes: eten & drinken
- Op resto gaan
Voeding: centraal element waarrond maatschappijen & menselijke beschavingen zijn
opgebouwd
2.1.4 Medische functie
Behoud vd gezondheid:
- Ziekte: voeding deel medische behandeling
Vb. Diabetici
2.2 Het belang v lichaamsbeweging
= Belangrijk vo goede gezondheid & energiebalans Energie-inname = Energie-verbruik
VOORDELEN BEWEGING
- Verminderen kans hart- & vaatziekten, te hoge BD, osteoporose, overgewicht,
dikke darmkanker & diabetes type 2
- Verbetert lichaamssamenstelling: minder lichaamsvet, meer spiermassa & stevigere
botten
- Positief bij stress & ontspannend
- Vermindert kans op depressie
- Betere slaap
,Deel 2: Energie
1. Energiebehoefte en energieleverende stiffen
Energiebehoefte: hoeveelheid energie (kJ / kcal) die via voeding ah organisme moet worden
aangeboden om zowel een optimale lichaamsmassa, groei & lichaamsontwikkeling, niveau v
lichaamsbeweging mogelijk te maken da toelaat een goede gezondheid op lange termijn te
verzekeren
• Zorgt vo verzekering metabolische reacties, fysiologische functies, lichamelijke
activiteit, warmteproductie & weefselontwikkeling
• Bekomen do oxidatie & verbranding energieleverende voedingsstoffen
Vb. Vetten & koolhydraten
1 kcal = 4, 184 kJ
Energiewaarde v energieleverende stoffen
= Verbranding v energieleverende stoffen → energie 1 kJ = 0.239 kcal
Vetten 9kcal/g 38 kJ/g
Koolhydraten 4 kcal/g 17 kJ/g
Eiwitten 4 kcal/g 17 kJ/g
Alcohol 7 kcal/g 29 kJ/g
2. Energieverbruik
2.1 Energiemetabolisme
Energiemetabolisme: geheel v chemische reacties
die voorkomen bij de verbranding v voedingsstoffen
waarbij energie vrijkomt
Energie: Warmte-energie & Vrije energie voor
arbeid
2.2 De componenten van het totaal
energieverbruik
Totaal energieverbruik: vss componenten:
- Basaal metabolisme
- Thermisch effect voedsel
- Thermogenese door koude
- Energieverbruik door fysieke activiteit of
energie nodig vo lichaamsbeweging
, 2.2.1 Basaal metabolisme en energieverbruik in rust
Basaal metabolisme (BMR): de energie die verbruikt w om basale fysiologische functies te
verzekeren
• 40 – 70% vh totale energieverbruik
Rustmetabolisme (REE): Zie boek p12
Om BMR & REE in te schatten, w voorspellende vergelijkingen voorgesteld ei berusten op
parameters die gemakkelijk te meten zijn
2.2.2 Het thermisch effect van voedsel
Thermisch effect v voedsel: Vertering, absorptie, transport, uitwisseling en opstapeling v
voedingsstoffen vergt energie
• REE: ↑ 10%
• Vetten < Koolhydraten < Eiwitten
2.2.3 Energie nodig voor lichaamsbeweging
Lichaamsbeweging: alle bewegingen die door de spieren worden uitgevoerd of die nu
vrijwillig zijn of niet.
Nodige energie: afhankelijk:
- Persoon tt persoon
- Dag op dag
- Beroep
- Vrije tijdsactiviteit
- Graad opwinding
Niveau van lichaamsbeweging (PAL): De verhouding
vd TEE over de REE over 24u
3. De aanbevolen energie-inname
3.1 Op groepsniveau
Volwassenen in goede gezondheid m aanbevolen energie-inname -> TEE: BMR of REE x PAL
• Zie boek p14 & slides: KUNNEN BEREKENEN ADHV VRAAGSTUK
, 3.2 Op individueel niveau
• Zie boek p15 & slides: KUNNEN BEREKENEN ADHV VRAAGSTUK
4. De energiebalans
E-opname > E-verbruik → Lichaamsgewicht ↑ → Overgewicht en obesitas
E-opname < E-verbruik → Lichaamsgewicht ↓
E-opname = E-verbruik → Constant lichaamsgewicht
, Deel 3: De voedingsstoffen
1. Vetten
1.1 Omschrijving en functie van vetten
Functie vetten: Energie, essentiële vetzuren en vetoplosbare vitaminen
-> Letten op hoeveelheid en soort vetten helpt het voorkomen v bepaalde vormen v kanker,
hart- & vaatziekten
1.2 Dagelijkse behoefte aan vetten
Vetten: 35% vd dagelijks
aanbevolen energie.
10% energie uit verzadigde
vetzuren, dus meer onverzadigde
dan verzadigde.
1.3 Indeling en bronnen van vetten
Vetten: bestaan uit triglyceriden
= Organisch molecuul dat C, H (1:2) & O (+ andere elementen) bevat. Relatief minder O dan
koolhydraten.
Vb. Vetten, oliën, wassen
Vetzuren Triglyceriden
= lange ketens van koolstofatomen waaraan = Glycerol + vetzuur via condensatie naar
waterstofatomen zijn gebonden. Eindigen m glycerolmolecuul gekoppeld aan 3 vetzuren
carboxylgroep (-CO / -OH) of
carbonzuurgroep (-COOH)
Enkel carboxylgroep zal oplossen in water.
Verzadigd zuur: Elk C-atoom, behalve 2
aangrenzende C-atomen, kan gebonden
worden aan 2 H-atomen
Onverzadigd zuur: Indien er een dubbele
covalente binding aanwezig is, en als gevolg
minder H-atomen
• Enkelvoudig
• Meervoudig
Inhoud
Deel 1: Inleidende begrippen en het belang van voeding en beweging
1. Voedingsmiddelen vs. Voedingsstoffen ............................................................................ 5
2. Het belang van voeding en beweging ................................................................................ 5
2.1 Het belang en functies van voeding ............................................................................ 5
2.1.1 Biologische functie .............................................................................................. 6
2.1.2 Psychologische functie......................................................................................... 6
2.1.3 Sociale & culturele functie................................................................................... 6
2.1.4 Medische functie .................................................................................................. 6
2.2 Het belang v lichaamsbeweging .................................................................................. 6
Deel 2: Energie
1. Energiebehoefte en energieleverende stiffen ..................................................................... 7
Energiewaarde v energieleverende stoffen ........................................................................ 7
2. Energieverbruik.................................................................................................................. 7
2.1 Energiemetabolisme .................................................................................................... 7
2.2 De componenten van het totaal energieverbruik ......................................................... 7
2.2.1 Basaal metabolisme en energieverbruik in rust ................................................... 8
2.2.2 Het thermisch effect van voedsel ......................................................................... 8
2.2.3 Energie nodig voor lichaamsbeweging ................................................................ 8
3. De aanbevolen energie-inname .......................................................................................... 8
3.1 Op groepsniveau .......................................................................................................... 8
3.2 Op individueel niveau ................................................................................................. 9
4. De energiebalans ................................................................................................................ 9
Deel 3: De voedingsstoffen
1. Vetten ............................................................................................................................... 10
1.1 Omschrijving en functie van vetten .......................................................................... 10
1.2 Dagelijkse behoefte aan vetten .................................................................................. 10
1.3 Indeling en bronnen van vetten ................................................................................. 10
1.3.1 Indeling obv ketenlengte .................................................................................... 11
1.3.2 Indeling obv verzadigingsgraad vd keten .......................................................... 11
1.4 Praktische aanbevelingen .......................................................................................... 12
2. Koolhydraten.................................................................................................................... 13
, 2.1 Omschrijving en functie van koolhydraten ............................................................... 13
2.2 Dagelijkse behoeften aan koolhydraten .................................................................... 13
2.3 Indeling en bronnen van koolhydraten ...................................................................... 13
2.3.1 Enkelvoudige koolhydraten, mono- & disachariden of suikers ......................... 13
2.3.2 Polyolen of suikeralcoholen ............................................................................... 14
3. Voedingsvezels ................................................................................................................ 15
3.1 Omschrijving en functie v voedingsvezels................................................................ 15
3.2 Dagelijkse behoefte aan voedingsvezels ................................................................... 16
3.3 Bronnen van voedingsvezels ..................................................................................... 16
4. Eiwitten ............................................................................................................................ 17
4.1 Omschrijving en functie van eiwitten ....................................................................... 17
4.2 Dagelijkse behoefte aan eiwitten............................................................................... 17
4.3 Indeling en bronnen van eiwitten .............................................................................. 17
5. Water ................................................................................................................................ 18
5.1 Omschrijving en functie van water ........................................................................... 18
5.2 Indeling en bronnen van water .................................................................................. 18
5.3 Dagelijkse behoefte aan water................................................................................... 18
5.4 praktische aanbevelingen vo water ........................................................................... 18
5.5 Dehydratatie en zuigelingen ...................................................................................... 18
6. Alcohol ............................................................................................................................. 19
6.1 Omschrijving van alcohol ......................................................................................... 19
6.2 Richtlijnen alcohol .................................................................................................... 19
6.3 Gezondheidsrisico’s van alcohol ............................................................................... 19
6.4 Beschermende werking van alcohol .......................................................................... 19
7. Vitamines ......................................................................................................................... 20
7.1 De vetoplosbare vitaminen ........................................................................................ 20
7.1.1 Vitamine A ......................................................................................................... 20
7.1.2 vitamine D .......................................................................................................... 22
7.1.3 Vitamine E ......................................................................................................... 23
7.1.4 Vitamine K ......................................................................................................... 23
7.2 De wateroplosbare vitamines .................................................................................... 25
7.2.1 Vitamine B1 ....................................................................................................... 25
7.2.2 Vitamine B11 ..................................................................................................... 25
7.2.3 vitamine B12 ...................................................................................................... 26
7.2.4 Vitamine C ......................................................................................................... 27
, 7.3 Bewaring en bereiding van voedingsmiddelen ......................................................... 28
7.4 Nut van verrijkte voedingsmiddelen en supplementen ............................................. 28
8. Mineralen ......................................................................................................................... 29
8.1 Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid .......................................................................... 29
8.2 Biologische beschikbaarheid ..................................................................................... 29
8.3 De essentie per mineraal ........................................................................................... 30
8.3.1 Calcium .............................................................................................................. 30
8.3.2 Magnesium ......................................................................................................... 30
8.3.3 Natrium en chloor .............................................................................................. 31
8.3.4 Kalium................................................................................................................ 31
8.3.5 Ijzer .................................................................................................................... 32
8.3.6 Jodium ................................................................................................................ 32
Deel 4: De voedingsdriehoek
1. De voedingsdriehoek en bijhorende tips .......................................................................... 35
2. Bijkomende praktische aanbevelingen ......................................................................... 35
2.1 Een evenwichtige, gezonde maaltijd samenstellen ................................................... 35
2.1.1 Ontbijt ................................................................................................................ 35
2.1.2 Lunch ................................................................................................................. 36
2.2 Vegetarisme ............................................................................................................... 36
2.3 Adviseren en motiveren tt gezonder eetgedrag ......................................................... 38
2.3.1 Advies geven ...................................................................................................... 38
2.3.2 Motivatietechnieken ........................................................................................... 38
2.4 GEWOON DOEN! .................................................................................................... 38
2.4.1 Gezond kiezen in de winkel ............................................................................... 38
2.4.2 Gezond koken .................................................................................................... 40
2.4.3 Gezond eten en volhouden ................................................................................. 40
Deel 5: Voeding bij zwangerschap en lactatie
1. Belang van voeding voor en tijdens de zwangerschap .................................................... 42
2. De basis, een gezonde voeding ........................................................................................ 42
3. Het begin van de zwangerschap ....................................................................................... 43
3.1 Zwangerschapskwaaltjes ........................................................................................... 43
3.1.1 Misselijkheid ...................................................................................................... 43
3.1.2 Veranderende smaak .......................................................................................... 43
3.1.3 Constipatie ......................................................................................................... 43
3.2 Veilig voedsel ............................................................................................................ 43
, 3.2.1 Alcoholgebruik .................................................................................................. 43
3.2.2 Toxoplasmose .................................................................................................... 44
3.2.3 Listeriose ............................................................................................................ 44
3.2.4 Kalebaskalk en loodintoxicatie .......................................................................... 45
3.2.5 Kaneel en teratogeniteit ..................................................................................... 45
3.2.6 Tonic en Bitter Lemon ....................................................................................... 45
3.2.7 Andere schadelijke gewoonten, waaronder cafeïnegebruik............................... 45
3.3 Aandachtspunten met betrekking tt voedingsstoffen ................................................ 45
3.3.1 Omega-3 vetzuren .............................................................................................. 45
3.3.2 Vitamine A en teratogeniteit .............................................................................. 46
3.3.3 Foliumzuur en neuraalbuisdefecten ................................................................... 46
3.4.3 Jodium ................................................................................................................ 46
3.3.4 Macro- & micronutriënten ................................................................................. 46
4. Later in de zwangerschap................................................................................................. 47
4.1 Energie ...................................................................................................................... 47
Energieverbruik tijdens bevalling .................................................................................... 47
Energieverbruik tijdens lactatie ....................................................................................... 47
4.2 Calcium ..................................................................................................................... 47
5. Lactatieperiode ................................................................................................................. 47
5.1 Energie ...................................................................................................................... 47
5.2 Vocht ......................................................................................................................... 47
5.3 Vis ............................................................................................................................. 47
5.4 overige aandachtspunten ........................................................................................... 48
,Deel 1: inleidende begrippen en het belang van
voeding & beweging
1. Voedingsmiddelen vs. Voedingsstoffen
Voedingsmiddelen: Staan afgebeeld in de voedingsdriekhoek & leveren 1 of meer
voedingsstoffen.
Vb. Melk: Levert eiwitten, Ca, vit. B
Voedingsstoffen / nutriënten: specifieke bestandsdelen v voedingsmiddelen die zorgen vo
de groei en instandhouding vna het lichaam en voor het goed functioneren v alle
lichaamsweefsels
• Vetten & koolhydraten: leveren energie
• Eiwitten: opbouwende en regulerende functie + energie
• Mineralen en spoorelementen: bouw skelet, groei, vervanging & stapeling weefsels
o Mineralen:
▪ Na, Ca, Ka, Ff, Mg, Cl
o Spoorelementen: mineralen in kleine hoeveelheid aanwezig z
▪ Fe, Fluor, Jo, Zk, Se
• Vitaminen: essentieel voor verloop processen
o Wateroplosbare vitaminen: Vit B & C
o Vetoplosbare vitaminen: Vit A, D, E, K
• Water
• Voedingsvezels: plantaardige oorsprong die niet door spijsverteringsenzymen w
verteerd
Macronutriënten (g) / Micronutriënten (mg of μg): De hoeveelheid van een aanwezige
voedingsstof
Essentiële voedingsstoffen: Voedingsstoffen die niet ih lichaam aangemaakt worden, maar
via de voeding opgenomen moeten worden
Vb. Vitaminen, mineralen, AZ, Vetzuren
Niet-essentiële voedingsstoffen: voedingsstoffen die door het lichaam aangemaakt worden
2. Het belang van voeding en beweging
2.1 Het belang en functies van voeding
Verschillende functies:
1. Biologische functie
2. Psychologische functie
3. Sociale functie
4. Culturele functie
5. Medische functie
, 2.1.1 Biologische functie
Men moet eten om te overleven. Voeding z vo opbouw & instandhouding vh lichaam.
Lichaam heeft energieleverende stoffen, bouwstoffen & regulerende stoffen nodig
Energieleverende stoffen: vetten + koolhydraten (+eiwitten -> meer bouwstenen). Energie is
nodig om te leven en te werken
Bouwstoffen: Eiwitten, water en mineralen (Vb. Ca)
• Nodig voor opbouw vh lichaam, hernieuwing weefsels
Regulerende stoffen: vitaminen, mineralen, voedingsvezels & eiwitten.
• Weerstand tegen ziekte te verhogen & zorgen vo goede werking vh lichaam
• Bevorderen stoelgang & darmtransit
2.1.2 Psychologische functie
Emoties nemen eetlust weg / gaan aanwakkeren
2.1.3 Sociale & culturele functie
- Feestjes: eten & drinken
- Op resto gaan
Voeding: centraal element waarrond maatschappijen & menselijke beschavingen zijn
opgebouwd
2.1.4 Medische functie
Behoud vd gezondheid:
- Ziekte: voeding deel medische behandeling
Vb. Diabetici
2.2 Het belang v lichaamsbeweging
= Belangrijk vo goede gezondheid & energiebalans Energie-inname = Energie-verbruik
VOORDELEN BEWEGING
- Verminderen kans hart- & vaatziekten, te hoge BD, osteoporose, overgewicht,
dikke darmkanker & diabetes type 2
- Verbetert lichaamssamenstelling: minder lichaamsvet, meer spiermassa & stevigere
botten
- Positief bij stress & ontspannend
- Vermindert kans op depressie
- Betere slaap
,Deel 2: Energie
1. Energiebehoefte en energieleverende stiffen
Energiebehoefte: hoeveelheid energie (kJ / kcal) die via voeding ah organisme moet worden
aangeboden om zowel een optimale lichaamsmassa, groei & lichaamsontwikkeling, niveau v
lichaamsbeweging mogelijk te maken da toelaat een goede gezondheid op lange termijn te
verzekeren
• Zorgt vo verzekering metabolische reacties, fysiologische functies, lichamelijke
activiteit, warmteproductie & weefselontwikkeling
• Bekomen do oxidatie & verbranding energieleverende voedingsstoffen
Vb. Vetten & koolhydraten
1 kcal = 4, 184 kJ
Energiewaarde v energieleverende stoffen
= Verbranding v energieleverende stoffen → energie 1 kJ = 0.239 kcal
Vetten 9kcal/g 38 kJ/g
Koolhydraten 4 kcal/g 17 kJ/g
Eiwitten 4 kcal/g 17 kJ/g
Alcohol 7 kcal/g 29 kJ/g
2. Energieverbruik
2.1 Energiemetabolisme
Energiemetabolisme: geheel v chemische reacties
die voorkomen bij de verbranding v voedingsstoffen
waarbij energie vrijkomt
Energie: Warmte-energie & Vrije energie voor
arbeid
2.2 De componenten van het totaal
energieverbruik
Totaal energieverbruik: vss componenten:
- Basaal metabolisme
- Thermisch effect voedsel
- Thermogenese door koude
- Energieverbruik door fysieke activiteit of
energie nodig vo lichaamsbeweging
, 2.2.1 Basaal metabolisme en energieverbruik in rust
Basaal metabolisme (BMR): de energie die verbruikt w om basale fysiologische functies te
verzekeren
• 40 – 70% vh totale energieverbruik
Rustmetabolisme (REE): Zie boek p12
Om BMR & REE in te schatten, w voorspellende vergelijkingen voorgesteld ei berusten op
parameters die gemakkelijk te meten zijn
2.2.2 Het thermisch effect van voedsel
Thermisch effect v voedsel: Vertering, absorptie, transport, uitwisseling en opstapeling v
voedingsstoffen vergt energie
• REE: ↑ 10%
• Vetten < Koolhydraten < Eiwitten
2.2.3 Energie nodig voor lichaamsbeweging
Lichaamsbeweging: alle bewegingen die door de spieren worden uitgevoerd of die nu
vrijwillig zijn of niet.
Nodige energie: afhankelijk:
- Persoon tt persoon
- Dag op dag
- Beroep
- Vrije tijdsactiviteit
- Graad opwinding
Niveau van lichaamsbeweging (PAL): De verhouding
vd TEE over de REE over 24u
3. De aanbevolen energie-inname
3.1 Op groepsniveau
Volwassenen in goede gezondheid m aanbevolen energie-inname -> TEE: BMR of REE x PAL
• Zie boek p14 & slides: KUNNEN BEREKENEN ADHV VRAAGSTUK
, 3.2 Op individueel niveau
• Zie boek p15 & slides: KUNNEN BEREKENEN ADHV VRAAGSTUK
4. De energiebalans
E-opname > E-verbruik → Lichaamsgewicht ↑ → Overgewicht en obesitas
E-opname < E-verbruik → Lichaamsgewicht ↓
E-opname = E-verbruik → Constant lichaamsgewicht
, Deel 3: De voedingsstoffen
1. Vetten
1.1 Omschrijving en functie van vetten
Functie vetten: Energie, essentiële vetzuren en vetoplosbare vitaminen
-> Letten op hoeveelheid en soort vetten helpt het voorkomen v bepaalde vormen v kanker,
hart- & vaatziekten
1.2 Dagelijkse behoefte aan vetten
Vetten: 35% vd dagelijks
aanbevolen energie.
10% energie uit verzadigde
vetzuren, dus meer onverzadigde
dan verzadigde.
1.3 Indeling en bronnen van vetten
Vetten: bestaan uit triglyceriden
= Organisch molecuul dat C, H (1:2) & O (+ andere elementen) bevat. Relatief minder O dan
koolhydraten.
Vb. Vetten, oliën, wassen
Vetzuren Triglyceriden
= lange ketens van koolstofatomen waaraan = Glycerol + vetzuur via condensatie naar
waterstofatomen zijn gebonden. Eindigen m glycerolmolecuul gekoppeld aan 3 vetzuren
carboxylgroep (-CO / -OH) of
carbonzuurgroep (-COOH)
Enkel carboxylgroep zal oplossen in water.
Verzadigd zuur: Elk C-atoom, behalve 2
aangrenzende C-atomen, kan gebonden
worden aan 2 H-atomen
Onverzadigd zuur: Indien er een dubbele
covalente binding aanwezig is, en als gevolg
minder H-atomen
• Enkelvoudig
• Meervoudig
