Hoofdstuk 4: Het spijsverteringsstelsel
Inhoud
1. Inleiding ........................................................................................................................ 3
1.1 De onderdelen van het spijsverteringskanaal + functies ........................................... 3
1.2 Functies van het spijsverteringsstelsel ..................................................................... 3
1.3 Histologische organisatie vh spijsverteringsstelsel ................................................... 4
1.3.1 Universele opbouw vd wand vh maagdarmstelsel ............................................. 4
1.3.2 Opbouw van het spijsverteringsstelsel .............................................................. 4
2. Mond, keel en slokdarm ................................................................................................ 5
2.1 De mondholte ......................................................................................................... 5
2.1.1 Begrenzing van de mondholte .......................................................................... 5
2.1.2 Het keelgat (fauces) ......................................................................................... 6
2.1.3 De speekselklieren ........................................................................................... 7
2.1.4 De tong (lingua) ............................................................................................... 8
2.1.5 De mondholte: functies .................................................................................... 8
2.2 De keelholte (pharynx) ............................................................................................ 9
2.2.1 De keelholte tijdens het slikken en ademen ...................................................... 9
2.2.2 Het slikproces ................................................................................................ 10
2.3 Slokdarm (oesophagus): ligging ............................................................................ 11
3. Maag (gaster, venter) ................................................................................................... 12
3.1 Delen van de maag (gaster) ................................................................................... 12
3.2 Opbouw van de maagwand ................................................................................... 13
3.3.1 Opbouw van de maagwand met de maagsapklieren ........................................ 14
3.4 Functies van de maag ............................................................................................ 16
4. Dunne darm................................................................................................................. 17
4.1 Delen van de dunne darm ...................................................................................... 17
4.2 Duodenum ............................................................................................................ 17
4.3 Jejunum (nuchterdarm) & ileum (kronkeldarm)..................................................... 17
4.4 Bloedsvoorziening van dunne en dikke darm via de aa. Mesentericae superior &
inferior ............................................................................................................................ 18
4.5 Functies van de dunne darm .................................................................................. 18
4.6 Darmsap................................................................................................................ 19
4.6.1 Koolhydraatvertering: vertering v zetmeel, maltose, sucrose en lactose .......... 19
4.7 Dundarmwand & mesenterium .............................................................................. 22
1
, 4.7.1 Opbouw van de wand van de dunne darm ...................................................... 22
4.7.2 Absorptie van voedingstoffen......................................................................... 22
4. Dikke darm (colon) & anus ......................................................................................... 24
4.1 Opbouw wand van het colon ................................................................................. 25
4.2 Defecatiereflex & continentie................................................................................ 26
5. Aanhangsels van het maagdarmstelsel: pancreas & lever ............................................. 26
5.1 De pancreas (alvleesklier) + afvoergangen ............................................................ 26
5.1.1 Pancreasligging + omringende organen op dwarsdoorsnede ........................... 27
5.1.2 Pancreas: eilandjes van Langerhans................................................................ 27
5.1.3 Regeling van de werking van de exocriene pancreas ...................................... 28
5.2 De lever (hepar) .................................................................................................... 30
5.2.1 Leverdoorbloeding: dubbele aanvoer.............................................................. 30
5.2.2 Ultrastructuur van de lever ............................................................................. 31
5.2.3 Galafvoerwegen ............................................................................................. 32
5.2.4 Functies van de lever...................................................................................... 32
6. Buikholte met buikvlies (peritoneum) .......................................................................... 35
6.1 Situering buikorganen (gekleurd: onderdelen maag-darmkanaal)........................... 36
2
, 1. Inleiding
1.1 De onderdelen van het spijsverteringskanaal + functies
Indeling abdomen ifv klinisch onderzoek:
1.2 Functies van het spijsverteringsstelsel
Ingestie Voedsel opnemen via de mond
Mechanische verwerking Kneden vh voedsel & vermengen m
verteringssappen
Vertering Chemische afbraak v voedsel
Secretie Afgifte water, zuren, enzymes en buffers
3
, Opname Verplaatsing v organische moleculen,
electrolyten, water & vitamines nr de
interstitiële vloeistof rond het SV stelsel
Uitscheiding De vrewijdering v afvalstoffen uit het
lichaam
Niet specifieke afweer tegen chemische &
biologische bedreigingen
1.3 Histologische organisatie vh
spijsverteringsstelsel
4 lagen:
1. Mucose / slijmvlies
2. Submucosa: bloed-, lymfevaten
& zenuwen
3. Muscularis: glad spierweefsel m
kring- & lengtespieren
4. Adventitita / serosa: Buitenste
bindweefsellaag
a. = Viscerale peritoneum
+ pariëtaal peritoneum:
Buikvlies
1.3.1 Universele opbouw vd wand vh maagdarmstelsel
1. Mucosa:
a. Epitheellaag (Lamina epithelialis)
b. Lamina propria m kliertjes: rijkelijk doorbloed vo absorptie
c. Muscularis mucosae: glad spierlaagje → lediging klieren
2. Submucosa
a. Rijkelijk doorbloed
b. Bevat zenuwplexussen vd darm
3. Muscularis Externa: gladde spierlaag → Peristaltiek
4. Buitense bindweefsellaag
a. Buiten buikholte: Adventitia
b. Binnen buikholte: Serosa
1.3.2 Opbouw van het spijsverteringsstelsel
• Mondholte (cavum oris), keel (pharynx); slokdarm (oesophagus)
• Maag (gaster, venter)
• Dunne darm (intestinum)
o Duodenum
o Jejunum
o Ileum
• Dikke darm (colon) & anus
• Accessoire organen
o Alvleesklier
o Lever + galblaas
• Buikholte +peritoneum
4
, 2. Mond, keel en slokdarm
2.1 De mondholte
2.1.1 Begrenzing van de mondholte
Vooraan (proximal): mondopening (os) omgeven do lippen (labia)
Lateraal: wangen ((buccae)
Bovenaan (craniaal): gehemelte (palatum)
- Vooraan: hard
- Achteraan: zacht
Achteraan (distaal): keelgat (fauces) begrensd do voorste & achterste gehelemtebogen
Onderaan (caudaal): tong (lingua) & mondbodemspieren
5
, 2.1.2 Het keelgat (fauces)
Tonsilla palatina: keelamandel, tonsil
2 tandenbogen van een volwasssen gebit:
• 4x2 snijtanden (dens incisivus)
• 4x1 hoektand (Dens caninus)
• 4x2 voorkiezen (premolaren)
• 4x 2-3 ware kiezen (Molaren)
Doorsnede door tand en tandkas
6
Inhoud
1. Inleiding ........................................................................................................................ 3
1.1 De onderdelen van het spijsverteringskanaal + functies ........................................... 3
1.2 Functies van het spijsverteringsstelsel ..................................................................... 3
1.3 Histologische organisatie vh spijsverteringsstelsel ................................................... 4
1.3.1 Universele opbouw vd wand vh maagdarmstelsel ............................................. 4
1.3.2 Opbouw van het spijsverteringsstelsel .............................................................. 4
2. Mond, keel en slokdarm ................................................................................................ 5
2.1 De mondholte ......................................................................................................... 5
2.1.1 Begrenzing van de mondholte .......................................................................... 5
2.1.2 Het keelgat (fauces) ......................................................................................... 6
2.1.3 De speekselklieren ........................................................................................... 7
2.1.4 De tong (lingua) ............................................................................................... 8
2.1.5 De mondholte: functies .................................................................................... 8
2.2 De keelholte (pharynx) ............................................................................................ 9
2.2.1 De keelholte tijdens het slikken en ademen ...................................................... 9
2.2.2 Het slikproces ................................................................................................ 10
2.3 Slokdarm (oesophagus): ligging ............................................................................ 11
3. Maag (gaster, venter) ................................................................................................... 12
3.1 Delen van de maag (gaster) ................................................................................... 12
3.2 Opbouw van de maagwand ................................................................................... 13
3.3.1 Opbouw van de maagwand met de maagsapklieren ........................................ 14
3.4 Functies van de maag ............................................................................................ 16
4. Dunne darm................................................................................................................. 17
4.1 Delen van de dunne darm ...................................................................................... 17
4.2 Duodenum ............................................................................................................ 17
4.3 Jejunum (nuchterdarm) & ileum (kronkeldarm)..................................................... 17
4.4 Bloedsvoorziening van dunne en dikke darm via de aa. Mesentericae superior &
inferior ............................................................................................................................ 18
4.5 Functies van de dunne darm .................................................................................. 18
4.6 Darmsap................................................................................................................ 19
4.6.1 Koolhydraatvertering: vertering v zetmeel, maltose, sucrose en lactose .......... 19
4.7 Dundarmwand & mesenterium .............................................................................. 22
1
, 4.7.1 Opbouw van de wand van de dunne darm ...................................................... 22
4.7.2 Absorptie van voedingstoffen......................................................................... 22
4. Dikke darm (colon) & anus ......................................................................................... 24
4.1 Opbouw wand van het colon ................................................................................. 25
4.2 Defecatiereflex & continentie................................................................................ 26
5. Aanhangsels van het maagdarmstelsel: pancreas & lever ............................................. 26
5.1 De pancreas (alvleesklier) + afvoergangen ............................................................ 26
5.1.1 Pancreasligging + omringende organen op dwarsdoorsnede ........................... 27
5.1.2 Pancreas: eilandjes van Langerhans................................................................ 27
5.1.3 Regeling van de werking van de exocriene pancreas ...................................... 28
5.2 De lever (hepar) .................................................................................................... 30
5.2.1 Leverdoorbloeding: dubbele aanvoer.............................................................. 30
5.2.2 Ultrastructuur van de lever ............................................................................. 31
5.2.3 Galafvoerwegen ............................................................................................. 32
5.2.4 Functies van de lever...................................................................................... 32
6. Buikholte met buikvlies (peritoneum) .......................................................................... 35
6.1 Situering buikorganen (gekleurd: onderdelen maag-darmkanaal)........................... 36
2
, 1. Inleiding
1.1 De onderdelen van het spijsverteringskanaal + functies
Indeling abdomen ifv klinisch onderzoek:
1.2 Functies van het spijsverteringsstelsel
Ingestie Voedsel opnemen via de mond
Mechanische verwerking Kneden vh voedsel & vermengen m
verteringssappen
Vertering Chemische afbraak v voedsel
Secretie Afgifte water, zuren, enzymes en buffers
3
, Opname Verplaatsing v organische moleculen,
electrolyten, water & vitamines nr de
interstitiële vloeistof rond het SV stelsel
Uitscheiding De vrewijdering v afvalstoffen uit het
lichaam
Niet specifieke afweer tegen chemische &
biologische bedreigingen
1.3 Histologische organisatie vh
spijsverteringsstelsel
4 lagen:
1. Mucose / slijmvlies
2. Submucosa: bloed-, lymfevaten
& zenuwen
3. Muscularis: glad spierweefsel m
kring- & lengtespieren
4. Adventitita / serosa: Buitenste
bindweefsellaag
a. = Viscerale peritoneum
+ pariëtaal peritoneum:
Buikvlies
1.3.1 Universele opbouw vd wand vh maagdarmstelsel
1. Mucosa:
a. Epitheellaag (Lamina epithelialis)
b. Lamina propria m kliertjes: rijkelijk doorbloed vo absorptie
c. Muscularis mucosae: glad spierlaagje → lediging klieren
2. Submucosa
a. Rijkelijk doorbloed
b. Bevat zenuwplexussen vd darm
3. Muscularis Externa: gladde spierlaag → Peristaltiek
4. Buitense bindweefsellaag
a. Buiten buikholte: Adventitia
b. Binnen buikholte: Serosa
1.3.2 Opbouw van het spijsverteringsstelsel
• Mondholte (cavum oris), keel (pharynx); slokdarm (oesophagus)
• Maag (gaster, venter)
• Dunne darm (intestinum)
o Duodenum
o Jejunum
o Ileum
• Dikke darm (colon) & anus
• Accessoire organen
o Alvleesklier
o Lever + galblaas
• Buikholte +peritoneum
4
, 2. Mond, keel en slokdarm
2.1 De mondholte
2.1.1 Begrenzing van de mondholte
Vooraan (proximal): mondopening (os) omgeven do lippen (labia)
Lateraal: wangen ((buccae)
Bovenaan (craniaal): gehemelte (palatum)
- Vooraan: hard
- Achteraan: zacht
Achteraan (distaal): keelgat (fauces) begrensd do voorste & achterste gehelemtebogen
Onderaan (caudaal): tong (lingua) & mondbodemspieren
5
, 2.1.2 Het keelgat (fauces)
Tonsilla palatina: keelamandel, tonsil
2 tandenbogen van een volwasssen gebit:
• 4x2 snijtanden (dens incisivus)
• 4x1 hoektand (Dens caninus)
• 4x2 voorkiezen (premolaren)
• 4x 2-3 ware kiezen (Molaren)
Doorsnede door tand en tandkas
6
