SAMENVATTING CURSUS
‘COMMUNICATIE MET
GEZINNEN’
Joke De Leener
2024-2025
, -Hoofdstuk 1: basishouding en kader in het werken met gezinnen-
1 Gesprekken met opvoeders
• De pedagogie kijkt naar de interactie(s) tussen alle leden van het systeem en bekijkt
een kind of jongere binnen een specifieke opvoedingscontext en een ruimer netwerk.
• In communicatie met opvoeders spelen volgende vragen een rol:
o Hoe kijkt de opvoeder naar opvoeding? Wat is zijn/ haar visie?
o Hoe kijk ik als jeugdprofessional naar opvoeding? Wat is mijn referentiekader?
o Hoe beïnvloeden die elementen elkaar?
o Wie heeft er hier op te voeden en waar ligt mijn rol dan als jeugdprofessional?
o Welk onbedoeld effect heb ik als jeugdprofessional door antwoord te geven op
een (opvoedingsgerelateerde) vraag.
2.TEKST: OVER INZICHT EN UITZICHT
• Tekst helpt je om je meer bewust te worden van het communicatief proces dat zich in
gesprekken met opvoeders voltrekt.
• Ondanks het feit dat iedereen in een gesprek van goede wil is en dezelfde zorg deelt,
raak je snel verstrikt in een web van mispercepties, interpunctieproblemen en
weerstand.
• Verschillende partijen kijken elk door hun eigen bril om een verklaring te vinden.
• Er zijn zelfs perceptieverschillen tussen ouders onderling.
• Vooraleer je met oplossingen komt, zal je de verschillen in perceptie moeten helpen
uitklaren.
WEERSTAND ALS TEKEN VAN BETROKKENHEID
• In het omgaan met weerstand bevraag je best de mening van beide ouders, hoe subtiel
of groot de vermeende weerstand ook is, het is altijd beter er aandacht aan te schenken
dan er voorzichtig omheen te drentelen.
• Als je er even aandacht aan besteed, kan je de focus weer bij het doel van het gesprek
brengen en houd je rekening met de opinie en emotie van de ander.
TERUG OP HET SPOOR
• Een gesprek kan ontsporen omdat meningen mijlenver uit elkaar liggen of omdat op
dezelfde nagel geklopt blijft worden.
• Om een gesprek terug op het spoor te krijgen kunnen de volgende 4 stapjes helpen:
o Zeg wat je ziet, hoort. Toon dat je ontgoocheling, angst, frustratie… hebt
opgemerkt.
o Complimenteer dit als een vorm van betrokkenheid en hernoem het doel dat
jullie voor dit gesprek samen hadden.
o Benoem het effect van punt 1 op het verloop van het gesprek.
o Nodig uit tot samen denken en samenwerken.
1
Communicatie met gezinnen
,WEERSTAND OF VEERKRACHT?
• De Shazer: wat professionals zien als tekenen van weerstand, zijn in feite unieke
manieren waarop de cliënt kiest om samen te werken.
• Hij gaat er van uit dat de cliënt competent is om uit te zoeken wat hij wil en nodig heeft
en hoe hij dat vervolgens kan bereiken. De taak van de professional is de cliënt te helpen
deze competenties te ontdekken en de cliënt te begeleiden bij het creëren van een
bevredigend en productief leven.
‘THUIS ZIJN ER GEEN PROBLEMEN’
• We gaan er dikwijls vanuit dat thuis dezelfde problemen zich voordoen als op school of
in de leefgroep: is niet zo.
• Het is belangrijk om zicht te krijgen op hoe het thuis met het kind of de jongere gaat.
• Veelvoorkomende valkuil = in de rol van ondervragen kruipen.
ENKELE TIPS
• Aankondigen:
o Zeggen waarom je graag een gesprek hebt.
• Zoek daarna naar herkenning:
o Hebben de ouders hetzelfde gevoel als jou?
• De cameratechniek:
o Zeggen ‘Stel dat we bij jou thuis een videocamera zouden plaatsen. Wat zou er
dan ’s avonds opgenomen zijn? Over welke fragmenten zouden jullie het meeste
bezorgd zijn? Over welke fragmenten zouden jullie eigenlijk wel tevreden zijn?
• Zowel de mooie als moeilijke momenten passeren dan de revue.
VALKUILEN IN DE AANPAK
• De focus op wat er fout gaat:
o Het valt op dat het inventariseren van een probleem vaak beperkt blijft tot het
noteren van wat er fout gaat.
o De problemen van de jongere worden uitvoerig in kaart gebracht.
o Minder vaak worden ook de positieve interacties met het kind of de jongere
geïnventariseerd.
o Wanneer je ook aandacht schenkt aan het positieve, wordt je beeld over de
jongere realistischer.
o Het noteren van dergelijke positieve interacties herleidt de jongeren niet tot een
‘vat vol problemen’.
o In positieve interacties liggen vaan de sleutels verborgen die mede kunnen leiden
tot een oplossing van het probleem.
• Laten verleiden tot een debat
2
Communicatie met gezinnen
, VERKLARINGSMODELLEN
• Wees je bewust van je eigen perceptie of verklaringsmodel.
• Vooraleer je het gesprek aangaat, is het van groot belang je bewust te zijn van de wijze
waarop je zowel de positieve als de negatieve situaties verklaart.
• Je verklaringsmodellen sturen je verdere interventies, ze bepalen voor een groot deel
welk advies je geeft aan de ouders (bv kind stelt moeilijk gedrag omdat die je wil
uitdagen vs het kind stelt moeilijk gedrag door een neurobiologische afwijking).
• Je percepties zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor wat je bij de jongeren al of
niet zult opmerken.
‘LES MOTS ET LES CHOSES’
• Door je percepties vooraf nauwkeurig te expliciteren, krijgt het gesprek met de ouders er
een dimensie bij: het gaan dan niet meer over louter mededelen van feiten, maar ook
over het verkennen van elkaars ‘verklaringsmodel’.
• De wijze waarop ouders de feiten verklaren, kan jouw visie op de problematiek
bijstellen of zelfs totaal veranderen.
• Het verlaten van de eigen perceptie is voor velen synoniem met het loslaten van
zekerheden, het betekent dat men zich kwetsbaar opstelt en de ouders laat meekijken
over het muurtje van zijn eigen ‘binnenkant’.
DE ‘SETTING’ EN DE DOELSTELLING VAN EEN GESPREK
• Als je ouders voor de eerste keer uitnodigt, laat hen dan weten waarom je dat doet.
• Meest efficiënte manier = een kort telefonisch contact
o Je kan de ouders informeren over het ‘hoe’ en het ‘wat
o Je vermijd paniekreacties van ‘help ik word op het matje geroepen’
• Het stelt de ouders in staat om het gesprek voor te bereiden en dus vanaf de start
volwaardig te participeren.
• Maak een afspraak op een moment dat voor iedereen schikt.
• Trek voldoende tijd uit en kies een rustige plaats waar je niet gestoord wordt door de
collega’s die binnen en buiten lopen.
• Voor gesprekken over ernstige probleemsituaties volstaat een ‘tienminutencontact’ niet.
IN EEN ZEE VAN MOEILIJKHEDEN, LIGT EEN EILAND VAN KANSEN
• Naarmate je probleemsituaties concreter in kaart brengt, wordt het makkelijker om ook
het perspectief dat je nastreeft beter te omschrijven.
• Gesprekspartners zijn gemotiveerder om naar doelen toe te werken naarmate ze zelf
betrokken zijn bij de totstandkoming van de werkdoelen → elementair element van
motivatie.
3
Communicatie met gezinnen
‘COMMUNICATIE MET
GEZINNEN’
Joke De Leener
2024-2025
, -Hoofdstuk 1: basishouding en kader in het werken met gezinnen-
1 Gesprekken met opvoeders
• De pedagogie kijkt naar de interactie(s) tussen alle leden van het systeem en bekijkt
een kind of jongere binnen een specifieke opvoedingscontext en een ruimer netwerk.
• In communicatie met opvoeders spelen volgende vragen een rol:
o Hoe kijkt de opvoeder naar opvoeding? Wat is zijn/ haar visie?
o Hoe kijk ik als jeugdprofessional naar opvoeding? Wat is mijn referentiekader?
o Hoe beïnvloeden die elementen elkaar?
o Wie heeft er hier op te voeden en waar ligt mijn rol dan als jeugdprofessional?
o Welk onbedoeld effect heb ik als jeugdprofessional door antwoord te geven op
een (opvoedingsgerelateerde) vraag.
2.TEKST: OVER INZICHT EN UITZICHT
• Tekst helpt je om je meer bewust te worden van het communicatief proces dat zich in
gesprekken met opvoeders voltrekt.
• Ondanks het feit dat iedereen in een gesprek van goede wil is en dezelfde zorg deelt,
raak je snel verstrikt in een web van mispercepties, interpunctieproblemen en
weerstand.
• Verschillende partijen kijken elk door hun eigen bril om een verklaring te vinden.
• Er zijn zelfs perceptieverschillen tussen ouders onderling.
• Vooraleer je met oplossingen komt, zal je de verschillen in perceptie moeten helpen
uitklaren.
WEERSTAND ALS TEKEN VAN BETROKKENHEID
• In het omgaan met weerstand bevraag je best de mening van beide ouders, hoe subtiel
of groot de vermeende weerstand ook is, het is altijd beter er aandacht aan te schenken
dan er voorzichtig omheen te drentelen.
• Als je er even aandacht aan besteed, kan je de focus weer bij het doel van het gesprek
brengen en houd je rekening met de opinie en emotie van de ander.
TERUG OP HET SPOOR
• Een gesprek kan ontsporen omdat meningen mijlenver uit elkaar liggen of omdat op
dezelfde nagel geklopt blijft worden.
• Om een gesprek terug op het spoor te krijgen kunnen de volgende 4 stapjes helpen:
o Zeg wat je ziet, hoort. Toon dat je ontgoocheling, angst, frustratie… hebt
opgemerkt.
o Complimenteer dit als een vorm van betrokkenheid en hernoem het doel dat
jullie voor dit gesprek samen hadden.
o Benoem het effect van punt 1 op het verloop van het gesprek.
o Nodig uit tot samen denken en samenwerken.
1
Communicatie met gezinnen
,WEERSTAND OF VEERKRACHT?
• De Shazer: wat professionals zien als tekenen van weerstand, zijn in feite unieke
manieren waarop de cliënt kiest om samen te werken.
• Hij gaat er van uit dat de cliënt competent is om uit te zoeken wat hij wil en nodig heeft
en hoe hij dat vervolgens kan bereiken. De taak van de professional is de cliënt te helpen
deze competenties te ontdekken en de cliënt te begeleiden bij het creëren van een
bevredigend en productief leven.
‘THUIS ZIJN ER GEEN PROBLEMEN’
• We gaan er dikwijls vanuit dat thuis dezelfde problemen zich voordoen als op school of
in de leefgroep: is niet zo.
• Het is belangrijk om zicht te krijgen op hoe het thuis met het kind of de jongere gaat.
• Veelvoorkomende valkuil = in de rol van ondervragen kruipen.
ENKELE TIPS
• Aankondigen:
o Zeggen waarom je graag een gesprek hebt.
• Zoek daarna naar herkenning:
o Hebben de ouders hetzelfde gevoel als jou?
• De cameratechniek:
o Zeggen ‘Stel dat we bij jou thuis een videocamera zouden plaatsen. Wat zou er
dan ’s avonds opgenomen zijn? Over welke fragmenten zouden jullie het meeste
bezorgd zijn? Over welke fragmenten zouden jullie eigenlijk wel tevreden zijn?
• Zowel de mooie als moeilijke momenten passeren dan de revue.
VALKUILEN IN DE AANPAK
• De focus op wat er fout gaat:
o Het valt op dat het inventariseren van een probleem vaak beperkt blijft tot het
noteren van wat er fout gaat.
o De problemen van de jongere worden uitvoerig in kaart gebracht.
o Minder vaak worden ook de positieve interacties met het kind of de jongere
geïnventariseerd.
o Wanneer je ook aandacht schenkt aan het positieve, wordt je beeld over de
jongere realistischer.
o Het noteren van dergelijke positieve interacties herleidt de jongeren niet tot een
‘vat vol problemen’.
o In positieve interacties liggen vaan de sleutels verborgen die mede kunnen leiden
tot een oplossing van het probleem.
• Laten verleiden tot een debat
2
Communicatie met gezinnen
, VERKLARINGSMODELLEN
• Wees je bewust van je eigen perceptie of verklaringsmodel.
• Vooraleer je het gesprek aangaat, is het van groot belang je bewust te zijn van de wijze
waarop je zowel de positieve als de negatieve situaties verklaart.
• Je verklaringsmodellen sturen je verdere interventies, ze bepalen voor een groot deel
welk advies je geeft aan de ouders (bv kind stelt moeilijk gedrag omdat die je wil
uitdagen vs het kind stelt moeilijk gedrag door een neurobiologische afwijking).
• Je percepties zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor wat je bij de jongeren al of
niet zult opmerken.
‘LES MOTS ET LES CHOSES’
• Door je percepties vooraf nauwkeurig te expliciteren, krijgt het gesprek met de ouders er
een dimensie bij: het gaan dan niet meer over louter mededelen van feiten, maar ook
over het verkennen van elkaars ‘verklaringsmodel’.
• De wijze waarop ouders de feiten verklaren, kan jouw visie op de problematiek
bijstellen of zelfs totaal veranderen.
• Het verlaten van de eigen perceptie is voor velen synoniem met het loslaten van
zekerheden, het betekent dat men zich kwetsbaar opstelt en de ouders laat meekijken
over het muurtje van zijn eigen ‘binnenkant’.
DE ‘SETTING’ EN DE DOELSTELLING VAN EEN GESPREK
• Als je ouders voor de eerste keer uitnodigt, laat hen dan weten waarom je dat doet.
• Meest efficiënte manier = een kort telefonisch contact
o Je kan de ouders informeren over het ‘hoe’ en het ‘wat
o Je vermijd paniekreacties van ‘help ik word op het matje geroepen’
• Het stelt de ouders in staat om het gesprek voor te bereiden en dus vanaf de start
volwaardig te participeren.
• Maak een afspraak op een moment dat voor iedereen schikt.
• Trek voldoende tijd uit en kies een rustige plaats waar je niet gestoord wordt door de
collega’s die binnen en buiten lopen.
• Voor gesprekken over ernstige probleemsituaties volstaat een ‘tienminutencontact’ niet.
IN EEN ZEE VAN MOEILIJKHEDEN, LIGT EEN EILAND VAN KANSEN
• Naarmate je probleemsituaties concreter in kaart brengt, wordt het makkelijker om ook
het perspectief dat je nastreeft beter te omschrijven.
• Gesprekspartners zijn gemotiveerder om naar doelen toe te werken naarmate ze zelf
betrokken zijn bij de totstandkoming van de werkdoelen → elementair element van
motivatie.
3
Communicatie met gezinnen
