samenvatting diversiteit en gelijke kansen (onderwijs in een gekleurde samenleving)

DIVERSITEIT EN GELIJKE KANSEN
HOOFDSTUK 1: BEGRIPPEN
AFBAKENEN
1. AFBAKENEN CONCEPTEN

1.1 ETNICITEIT

Definitie etniciteit: = maatschappelijk veronderstelde gemeenschappelijke afkomst
van een groep mensen

 Etnische groep = groep van mensen waarvan gedacht wordt dat ze
gemeenschappelijke afkomst hebben

Misverstand:

 Etniciteit wordt vaak enkel gebruikt als het gaat over etnische minderheden
o = niet correct -> iedereen heeft een etniciteit (ook etnische
meerderheid)

 Etnisch wordt vaak gebruikt als synoniem voor exotisch
o Bv: ‘etnisch restaurant’ maar friet met mayo = even etnisch als kebab

 Verkeerd gebruik van begrip is overal te vinden:
o De niet- witte pop -> wordt als ‘etnisch’ gelabeld en witte pop -> krijgt
geen label
o MAAR: ze hebben beide afkomst dus beide even etnisch




 Dispensatie van etniciteit: autochtonen worden niet gezien als dragers van een
etnie

 Etnische meerderheid worden in Vlaanderen -> autochtonen genoemd
(inboorlingen vn Vlaanderen)
o Blanke/ witte mensen zonder migratieachtergrond -> ook vermeende
gemeenschappelijke afkomst

 Etnische minderheden of geminoriseerde groepen -> niet allochtoon
noemen in cursus:
o Heeft niets te maken met zogenoemde negatieve bijklank/ politieke
correctheid
1

, o MAAR: het begrip kan niet goed gedefinieerd worden -> verwarring
mogelijk:
 Zo wordt allochtoon bv niet gebruikt voor west Europese witte
immigranten




Gemeenschappelijke veronderstelde afkomst:

 =/ inherente eigenschap !
 Wat mensen denken : sociaal construeren -> sociale constructie
 Extern : niet noodzakelijk wat je zelf denkt over je eigen afkomst

Gemeenschappelijk afkomst kan verwijzen naar velen dimensies:

 Nationale/regionale origine, moedertaal, religie, ras
 Het zijn alle kenmerken die groepen van mensen collectief kunnen doorgeven



 Etniciteit = multidimensionaal: ze kan verwijzen naar tal van eigenschappen van
de afkomst van mensen

 Historisch en politiek: bepalen welke dimensie wordt benadrukt:
o Joods als etniciteit na WO II
o Moslim als etniciteit na 9/11
 Vroeger trad hun religie minder op de voorgrond dan nationale
origine
 Werden gwn ‘turken’ genoemd
o Nadruk op ‘anderstaligen leerlingen’µ
o ‘black’ als etniciteit na BLM




1.1.1 DIMENSIES WAARUIT GEMEENSCHAPPELIJKE AFKOMST WORDT
AFGELEZEN

A. NATIONALE/ REGIONALE ORIGINE = DIMENSIE VAN ETNICITEIT
 In West- Europa: verwijst etniciteit meestal naar:
o De nationale/ regionale origine van groepen: Uit welk land of welke
regio zijn mensen en hun (groot) ouders afkomstig
o Gelinkt aan wel of geen migratiegeschiedenis
o Kleiner wordende groep van autochtonen (inboorlingen)

 Belangrijke migratiegolven in vorige eeuw -> belangrijk om demografische
kaart met andere etnisch-nationale groepen te begrijpen
o Arbeidsmigranten: om tekort in arbeidsmarkt op te vullen
o Eerste golf: Zuid- Eruopa (o.a. italianen)
 Marcinelle-mijnramp (1958) markeerde het einde van grote
Italiaanse migratie.
 Veel tewerkstelling in Limburgse mijnen, later in bouw en
textiel.
2

, o Tweede golf: vooral van Turkije & Marokko

 Geen goede indicator van nationale origine : nationaliteit (of staatsburgerschap)
o Want heel veel mensen met migratieachtergrond^p))^- hebben Belgische
nationaliteit
o Beter: geboortenationaliteit / geboorteland van (groot)ouders
 Bv: wanneer het over Turkse leerlingen gaat -> gaat het meestal
over leerlingen met (groot) ouders geboren in Turkije




 Indicator: geboorteland en geboorteland (groot)ouders
o 1ste generatie immigrant:
 Leerlingen die in het buitenland geboren zijn
o 2de generatie:
 Leerlingen die in België zijn geboren maar minstens 1 ouder hebben
die in het buitenland is geboren
o 3de generatie:
 Leerlingen waarvan beide ouders in België ter wereld kwamen maar
waarvan minstens 1 grootouder in het buitenland geboren is

 Geboorteland = betere indicator van etnische nationale achtergrond dan
nationaliteit
o MAAR: Belgische bevolkingsstatistieken + onderwijsstatistieken => geven
geen info over geboorteland, In wetenschappelijk onderzoek -> gelukkig
wel

o Beperkingen van geboorteland als indicator : mensen weten niet
altijd waar al hun overgroot ouders geboren zijn en het is niet makkelijk
om+ dat na te gaan



 Vanaf jaren 2000: ‘superdiversiteit’
o Kwantitatief : aantal immigranten nam sterk toe
 Leidt tot majority-minority cities:
- Meerderheid van mensen in deze steden worden gevormd door
etnische minderheden

o Kwalitatief: immigratie werd veel diverser op vlak van sociaal-
economische achtergrond en nationale origine (immigranten hebben geen
homogene achtergrond meer)
 Bv: immigratiegolf van vluchtelingen uit oorlogsgebieden bestaat
ook voor groot deel uit hoog opgeleiden




 Migratieachtergrond nog steeds gerelateerd aan leeruitkomsten




3

, B. MOEDERTAAL = TWEEDE DIMENSIE VAN ETNICITEIT
 Moedertaal = taal die onze ouders aan ons hebben doorgegeven:
o Kan ook iets zeggen over etniciteit, veronderstelde afkomst
o We spreken over etnolinguïstische groepen




 Tael is gansch het volk! = slogan van Vlaamse beweging in 19de eeuw:
o Taal wordt dan gezien als fundament van identiteit van het volk en moet
beschermd w.

 Meerderheid in Vlaanderen: eentalig Nederlands
 Grootste talige minderheid: franstalige

 Percentage anderstalige is gestegen + zijn eigenlijk meertalige in wording
(want bijna alle anderstalige kinderen in Vlaanderen leren het Nederlands)

 1/3 kinderen: meertalig/ anderstalig:
o Gelijktijdig tweetalig: Nederlands + moedertaal gelijktijdig leren van bij
de geboorte
o Opeenvolgend tweetalig: Nederlands leren op het ogenblik dat ze naar
kinderopvang/ kleuterschool gaan

 Thuistaal = een van de weinige officiële onderwijsstatistieken die we in
Vlaanderen hebben:
o Thuistaal w. geregistreerd voor alle lln + school financiering hangt er mee
samen




 Beduidende kloof tussen hoe anderstaligen en Nederlandstaligen presteren op
vlak van wiskunde en begrijpend lezen:

4