Klinische chemie
Les 1: Pre- en postanalytische fase in het klinisch laboratoriumonderzoek
Module 1
- Klinische biologie:
o Het geheel van kennis van laboratoriumtechnieken die ter beschikkking
staan van de geneesheer, zowel op gebied van profylaxe als van
pathologie om:
▪ De diagnose te stellen
▪ Een balans op te maken van de werking van een orgaan
▪ De uitslag van een behandeling te beoordelen
- Tijdlijn
o 1953: automatische -> met de parameter ureum om de nierfunctie mee
opvolgen
o 1980: Batch analyzers -> analyse X voor verschillende patienten samen en
analyse Y voor de volgende
o 1990: Random access analyzers -> doet alle analyses random door elkaar
o 2000: Tracksystemen -> alles heel snel achter elkaar gekoppeld (straat)
- Klinische biologie is een
medische specialiteit
o 3 grote deelgebieden:
▪ Hematologie,
medische
biochemie,
microbiologie
o Momenteel zijn er 52
specialiteiten
o Opleiding is minstens 5
jaar na Master
geneeskunde of Master
farmacie
- Bestraffing van klinische biologie:
o Laboratoriumdirecteur (eindverantwoordelijke)
▪ Klinisch bioloog (wettelijk verplicht)
o Leiding laboratorium
▪ Klinisch biologen, Apr/arts
o Labmanager (BMW)
▪ Master
o Diensthoofden
▪ Hoofd MLT, minimum bachelor MLT
o Uitvoering klinische analysen
▪ Enkel erkende MLT, bachelor MLT
, o Overige taken (secretariaat, monsterreceptie/verwerking) BMW
▪ Minimum HSO, bij voorkeur bachelor
o Specialistische taken (moleculaire biologie, FCM, fertiliteit, ...) BMW
▪ Klinisch bioloog, Master in science, MLT, FBT
o Kwaliteitsfunctionaris BMW
▪ KB, MLT, FBT, Master in sciences
Kwaliteitshandboek
- Aanleiding: veel verschillen tussen labo’s -> gevolg: overheid komt met een wet
- Erkenningsnormen:
o Om als labo te worden erkend en erken te blijven moet worden voldaan
aan de bepalingen van dit besluit
o Een labo waar verstrekkingen voor klinische biologie verricht worden door
specialisten in de klinische biologie
o Dit labo kan 1 of meerdere activiteitencentra bevatten met
gemeenschappelijke preanalytische, analytische en post-analytische
procedures. De activiteiten van de onderscheiden centra moeten zodanig
worden georganiseerd dat zij op een zo optimaal mogelijke wijze zijn
geïntegreerd
o Erkenningsvormen
▪ Obv een audit (5jaar)
Erkenningsnormen
- Kwalititeitssyteem
- Labo-directeur
- Specialisten klinische biologie
- Hulppersoneel (laboranten, master BMW)
- Procedures:
o Preanalytisch
o Analytisch
o Kwaliteitsborging
o Postanalytisch
- 1) Elk labo moet beschikken over een samenhangend kwaliteitssysteem
o Geschreven standaardprocedures
o Alle stadia van analysen
o De algemene organisatie van het labo
o De kwalificatie van personeel
- 2) Alle labo-personeel is betrokken bij dit kwaliteitssysteem dat onder de
bevoegdheid valt van de labo-directeur
- 3) Het kwaliteitssysteem moet permanent zijn en een traceerbaarheid voorzien
van de uitgevoerde analysen
, - 4) Het labo moet beschikken over een procedure voor het beheer, het toepassen,
het onderhoud en de jaarlijkse evaluatie van zijn kwaliteitssysteem
- 5) De vereiste van het kwaliteitssysteem in dit besluit worden toegelicht in een
praktijkrichtlijn uitgewerkt door de Commissie voor Klinische Biologie
Preanalytische fase
Anamnese/voorschrift
- = opvraging van de ziektegeschiedenis
- Belangrijk voor het stellen van de diagnose en het aanvragen van bepaalde
analyses
- “Wat een patient zijn arts aan medische voorgeschiedenis kan vertellen”
o Huidige klachten
o Vroeger doorgemaakte ziekten/operaties
o Allergie
o Zwangerschap
o Beroep
o Anticonceptie
o Geneesmiddel
o Familiaal/erfelijk (hematologische aandoeningen)
Van aanvraag tot monsterontvangst
- Fase 1: aanvraag van laboratoriumonderzoek
- Fase 2: Prelevatie van het patiëntenmonster
o Afname
o Identificatie
o Transport
, - Fase 3: aankomst van het monster in het labo
o Registratie
o Centrifugeren indien nodig
o Sorteren
o Aliquoteren indien nodig
Fase 1: aanvraag voor labo-onderzoek
- Hoe: papier, via scanformulier, via elektronische weg
- Wat:
o Afhankelijk van de pathologie: evidence based
▪ Obv anamnese een therapie kunnen instellen
o Afhankelijk van de kosten (RIZIV, patient)
o Screening (opsporen – algemeen onderzoek) of follow-up (gericht
onderzoek)
o Eventueel na overleg met klinisch bioloog
o Eventueel begeleid door expertsysteem
- Wanneer:
o Afhankelijk van fysiologische/pathofysiologische factoren, zoals:
▪ Menstruele cyclus, koortsperiode
o Afhankelijk van reeds bepaalde parameters
o Afhankelijk van RIZIV-terugbetaling
Aanvraag op papier:
- AST/ALT -> cumulregel
o 1 van beide moet maar worden uitgevoerd
o Worden niet tegelijkertijd bepaalt
o Er wordt steeds maar 1 aangerekend
- Specifieke bewaardcondities
o Bv; Ammoniak en lactaat
o Moeilijke parameters
- Diagnose regel:
o Meer in het domein van hematologie
o Vaak een voorwaarde
Elektronische aanvraag via EPD
- EPD: elektronisch patiëntendossier
o Software die ervoor zorgt dat alle resultaten binnen 1 ziekenhuis te zien
zijn
o Resultaten worden rechtstreeks doorgestuurd
Les 1: Pre- en postanalytische fase in het klinisch laboratoriumonderzoek
Module 1
- Klinische biologie:
o Het geheel van kennis van laboratoriumtechnieken die ter beschikkking
staan van de geneesheer, zowel op gebied van profylaxe als van
pathologie om:
▪ De diagnose te stellen
▪ Een balans op te maken van de werking van een orgaan
▪ De uitslag van een behandeling te beoordelen
- Tijdlijn
o 1953: automatische -> met de parameter ureum om de nierfunctie mee
opvolgen
o 1980: Batch analyzers -> analyse X voor verschillende patienten samen en
analyse Y voor de volgende
o 1990: Random access analyzers -> doet alle analyses random door elkaar
o 2000: Tracksystemen -> alles heel snel achter elkaar gekoppeld (straat)
- Klinische biologie is een
medische specialiteit
o 3 grote deelgebieden:
▪ Hematologie,
medische
biochemie,
microbiologie
o Momenteel zijn er 52
specialiteiten
o Opleiding is minstens 5
jaar na Master
geneeskunde of Master
farmacie
- Bestraffing van klinische biologie:
o Laboratoriumdirecteur (eindverantwoordelijke)
▪ Klinisch bioloog (wettelijk verplicht)
o Leiding laboratorium
▪ Klinisch biologen, Apr/arts
o Labmanager (BMW)
▪ Master
o Diensthoofden
▪ Hoofd MLT, minimum bachelor MLT
o Uitvoering klinische analysen
▪ Enkel erkende MLT, bachelor MLT
, o Overige taken (secretariaat, monsterreceptie/verwerking) BMW
▪ Minimum HSO, bij voorkeur bachelor
o Specialistische taken (moleculaire biologie, FCM, fertiliteit, ...) BMW
▪ Klinisch bioloog, Master in science, MLT, FBT
o Kwaliteitsfunctionaris BMW
▪ KB, MLT, FBT, Master in sciences
Kwaliteitshandboek
- Aanleiding: veel verschillen tussen labo’s -> gevolg: overheid komt met een wet
- Erkenningsnormen:
o Om als labo te worden erkend en erken te blijven moet worden voldaan
aan de bepalingen van dit besluit
o Een labo waar verstrekkingen voor klinische biologie verricht worden door
specialisten in de klinische biologie
o Dit labo kan 1 of meerdere activiteitencentra bevatten met
gemeenschappelijke preanalytische, analytische en post-analytische
procedures. De activiteiten van de onderscheiden centra moeten zodanig
worden georganiseerd dat zij op een zo optimaal mogelijke wijze zijn
geïntegreerd
o Erkenningsvormen
▪ Obv een audit (5jaar)
Erkenningsnormen
- Kwalititeitssyteem
- Labo-directeur
- Specialisten klinische biologie
- Hulppersoneel (laboranten, master BMW)
- Procedures:
o Preanalytisch
o Analytisch
o Kwaliteitsborging
o Postanalytisch
- 1) Elk labo moet beschikken over een samenhangend kwaliteitssysteem
o Geschreven standaardprocedures
o Alle stadia van analysen
o De algemene organisatie van het labo
o De kwalificatie van personeel
- 2) Alle labo-personeel is betrokken bij dit kwaliteitssysteem dat onder de
bevoegdheid valt van de labo-directeur
- 3) Het kwaliteitssysteem moet permanent zijn en een traceerbaarheid voorzien
van de uitgevoerde analysen
, - 4) Het labo moet beschikken over een procedure voor het beheer, het toepassen,
het onderhoud en de jaarlijkse evaluatie van zijn kwaliteitssysteem
- 5) De vereiste van het kwaliteitssysteem in dit besluit worden toegelicht in een
praktijkrichtlijn uitgewerkt door de Commissie voor Klinische Biologie
Preanalytische fase
Anamnese/voorschrift
- = opvraging van de ziektegeschiedenis
- Belangrijk voor het stellen van de diagnose en het aanvragen van bepaalde
analyses
- “Wat een patient zijn arts aan medische voorgeschiedenis kan vertellen”
o Huidige klachten
o Vroeger doorgemaakte ziekten/operaties
o Allergie
o Zwangerschap
o Beroep
o Anticonceptie
o Geneesmiddel
o Familiaal/erfelijk (hematologische aandoeningen)
Van aanvraag tot monsterontvangst
- Fase 1: aanvraag van laboratoriumonderzoek
- Fase 2: Prelevatie van het patiëntenmonster
o Afname
o Identificatie
o Transport
, - Fase 3: aankomst van het monster in het labo
o Registratie
o Centrifugeren indien nodig
o Sorteren
o Aliquoteren indien nodig
Fase 1: aanvraag voor labo-onderzoek
- Hoe: papier, via scanformulier, via elektronische weg
- Wat:
o Afhankelijk van de pathologie: evidence based
▪ Obv anamnese een therapie kunnen instellen
o Afhankelijk van de kosten (RIZIV, patient)
o Screening (opsporen – algemeen onderzoek) of follow-up (gericht
onderzoek)
o Eventueel na overleg met klinisch bioloog
o Eventueel begeleid door expertsysteem
- Wanneer:
o Afhankelijk van fysiologische/pathofysiologische factoren, zoals:
▪ Menstruele cyclus, koortsperiode
o Afhankelijk van reeds bepaalde parameters
o Afhankelijk van RIZIV-terugbetaling
Aanvraag op papier:
- AST/ALT -> cumulregel
o 1 van beide moet maar worden uitgevoerd
o Worden niet tegelijkertijd bepaalt
o Er wordt steeds maar 1 aangerekend
- Specifieke bewaardcondities
o Bv; Ammoniak en lactaat
o Moeilijke parameters
- Diagnose regel:
o Meer in het domein van hematologie
o Vaak een voorwaarde
Elektronische aanvraag via EPD
- EPD: elektronisch patiëntendossier
o Software die ervoor zorgt dat alle resultaten binnen 1 ziekenhuis te zien
zijn
o Resultaten worden rechtstreeks doorgestuurd
