Samenvatting Dierkunde
Sarah L. Verroen
Ook tekeningen en practicumnota’s moeten naast deze samenvatting bestudeerd worden. Op het
voorbeeldexamen stonden in elk geval plaatjes gevraagd. Fouten voorbehouden
Universiteit Antwerpen, DGK2009-2010
,Inhoud
Basis biologische kennis ............................................................................................................................................................. 3
Wat is leven ........................................................................................................................................................................... 3
Indeling van het dierenrijk ..................................................................................................................................................... 3
De dierlijke cel ....................................................................................................................................................................... 4
Erfelijke informatie ........................................................................................................................................................... 4
Celdeling ........................................................................................................................................................................... 5
Voortplantingsvormen .......................................................................................................................................................... 6
Bevruchting en ontwikkeling van zygote ............................................................................................................................... 7
Biologische diversiteit ................................................................................................................................................................ 8
Protozoa ................................................................................................................................................................................... 10
Flagellata – Tryponasoma sp. .............................................................................................................................................. 11
Rhizopoda ............................................................................................................................................................................ 12
Rhizopoda - Amoeba proteus ......................................................................................................................................... 12
Rhizopodia - Entamoeba histolytica ............................................................................................................................... 12
Sporozoa .............................................................................................................................................................................. 12
Sporozoa – Toxoplasma gondii ....................................................................................................................................... 12
Sporozoa – Plasmodium vivax ........................................................................................................................................ 13
Ciliata – Paramecium caudatum .......................................................................................................................................... 13
Porifera - sponzen .................................................................................................................................................................... 14
Cnidaria - neteldieren ............................................................................................................................................................... 15
Platyhelminthes - platwormen ................................................................................................................................................. 17
Platyhelminthes – Turbellaria .............................................................................................................................................. 17
Platyhelminthes Trematoda ................................................................................................................................................ 18
Trematoda – Fasciola hepatica of grote leverbot ........................................................................................................... 18
Trematoda – Schisostoma mansoni (mannetje om vrouwtje heen) ............................................................................... 18
Platyhelminthes Cestoda – lintwormen .............................................................................................................................. 19
Platyhelminthes Cestoda Taenia solium (menselijke lintworm) ..................................................................................... 19
Nematoda - spoelwormen........................................................................................................................................................ 20
Nematoda Ascaris lumbricoides (spoelworm) .................................................................................................................... 21
Nematoda Ancylostoma duodenale (mijnworm) ................................................................................................................ 22
Nematoda Wucheria bancrofti (elefantiasis) ...................................................................................................................... 22
Nematoda Trichinella spiralis (trichinosis) .......................................................................................................................... 22
Mollusca - weekdieren ............................................................................................................................................................. 22
Gastropoda - slakken ........................................................................................................................................................... 23
Bivalvia - tweekleppigen ...................................................................................................................................................... 24
Annelida – gesegmenteerde wormen ...................................................................................................................................... 25
Arthropoda algemeen .............................................................................................................................................................. 27
Arthropoda - Arachnida ....................................................................................................................................................... 30
Arachnida Araneida ........................................................................................................................................................ 30
Arachnida Scorpionida .................................................................................................................................................... 31
Arachnida Ascari ............................................................................................................................................................. 31
Arthropoda Crustacea ......................................................................................................................................................... 32
Arthropoda - Insecta............................................................................................................................................................ 33
Blattodea – Kakkerlakken ............................................................................................................................................... 34
Mallophaga – Bijtende luizen ......................................................................................................................................... 34
Anopleura – Zuigende luizen .......................................................................................................................................... 34
Hemiptera – Wantsen en Cicaden .................................................................................................................................. 35
Coleoptera – Kevers........................................................................................................................................................ 35
Hymenoptera – Vliesvleugeligen .................................................................................................................................... 35
Diptera – Vliegen, muggen, horzels ................................................................................................................................ 35
Siphonaptera – vlooien ................................................................................................................................................... 35
Chordata algemeen .................................................................................................................................................................. 36
Chordata – Urochordata ...................................................................................................................................................... 37
Chordata – Cephalochordata ............................................................................................................................................... 37
Chordata – Vertebrata ......................................................................................................................................................... 38
Chordata Vertebrata Chondrichtyes – kraakbeenvissen ................................................................................................ 39
Chordata Vertebrata Osteichtyes – beenvissen ............................................................................................................. 40
Chordata Vertebrata Amphibia ...................................................................................................................................... 42
Chordata Vertebrata Reptilia .......................................................................................................................................... 43
Chordata Vertebrata Aves .............................................................................................................................................. 44
Chordata Vertebrata Mammalia ..................................................................................................................................... 46
Sarah L. Verroen, DGK2009-2010 UA. Fouten voorbehouden
2
, Basis biologische kennis
In vroegere tijden was kennis van biologie een functionele noodzakelijkheid in verband met jacht en
voedingswaarden, giftige planten etc. Later veranderde de nood aan parate kennis en werd
biologische kennis meer fundamenteel.
Wat is leven
Het begrip “leven” is te karakteriseren a.d.h.v. de volgende eigenschappen (o.a.):
1. Unieke chemische samenstelling en bijbehorende macromoleculen
2. Onderverdeling in hiërarchische organisatieniveaus
Subcellulaire-moleculaire niveau
Cellulair niveau
Weefsels
Organen
Individuen
Populatie
Gemeenschap
Ecosysteem
3. Voortplanting, erfelijkheid en variatie
4. Het bezitten van een genetische code en DNA
5. Metabolische processen zoals vertering, respiratie en synthese van nieuwe moleculen
6. Typische levenscyclus en individuele ontwikkeling
Indeling van het dierenrijk
Het dierenrijk bevat twee grote groepen, de eukaryoten (volledige celbouw) en prokaryoten
(bacteriën en archeae – geen celkern). De indeling van het dierenrijk volgt BAFPAP:
1. Bacteriën
2. Archeae
3. Fungi
4. Protista
5. Animalia
6. Plantae
Bacteriën omvatten o.a. de cyanobacteria (blauwwieren), Proteobacteria (purperwieren) en
spirocheten, waaronder belangrijke ziekteverwekkers zoals het Leptospira genus. Er wordt vermoed
dat bacteriën in primitieve endosymbiose verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van organellen.
Cyanobacteria Aanleiding tot chloroplasten
Proteobacteria Aanleiding tot mitochondria
Spirocheten Aanleiding tot Flagella
Archaea zijn vreemde groep met extreem halofiele en thermoacidofiel bacteriën.
Fungi zijn volledig heterotroof en hebben geen mogelijkheid tot fotosynthese.
Protista (ééncelligen) kunnen opgedeeld worden in Algae en Protozoa.
Animalia zijn meercellige eukaryoten met een heterotrofe levenswijze.
Plantae zijn meercellige eukaryoten met autotrofe levenswijze.
Naast BAFPAP zijn er nog andere groepen met onduidelijke indeling te onderscheiden. Dit zijn de
virussen, viroiden en prions. Omdat deze afhankelijk zijn van andere organismen wordt aangenomen
dat deze later zijn ontstaan.
Sarah L. Verroen, DGK2009-2010 UA. Fouten voorbehouden
3
Sarah L. Verroen
Ook tekeningen en practicumnota’s moeten naast deze samenvatting bestudeerd worden. Op het
voorbeeldexamen stonden in elk geval plaatjes gevraagd. Fouten voorbehouden
Universiteit Antwerpen, DGK2009-2010
,Inhoud
Basis biologische kennis ............................................................................................................................................................. 3
Wat is leven ........................................................................................................................................................................... 3
Indeling van het dierenrijk ..................................................................................................................................................... 3
De dierlijke cel ....................................................................................................................................................................... 4
Erfelijke informatie ........................................................................................................................................................... 4
Celdeling ........................................................................................................................................................................... 5
Voortplantingsvormen .......................................................................................................................................................... 6
Bevruchting en ontwikkeling van zygote ............................................................................................................................... 7
Biologische diversiteit ................................................................................................................................................................ 8
Protozoa ................................................................................................................................................................................... 10
Flagellata – Tryponasoma sp. .............................................................................................................................................. 11
Rhizopoda ............................................................................................................................................................................ 12
Rhizopoda - Amoeba proteus ......................................................................................................................................... 12
Rhizopodia - Entamoeba histolytica ............................................................................................................................... 12
Sporozoa .............................................................................................................................................................................. 12
Sporozoa – Toxoplasma gondii ....................................................................................................................................... 12
Sporozoa – Plasmodium vivax ........................................................................................................................................ 13
Ciliata – Paramecium caudatum .......................................................................................................................................... 13
Porifera - sponzen .................................................................................................................................................................... 14
Cnidaria - neteldieren ............................................................................................................................................................... 15
Platyhelminthes - platwormen ................................................................................................................................................. 17
Platyhelminthes – Turbellaria .............................................................................................................................................. 17
Platyhelminthes Trematoda ................................................................................................................................................ 18
Trematoda – Fasciola hepatica of grote leverbot ........................................................................................................... 18
Trematoda – Schisostoma mansoni (mannetje om vrouwtje heen) ............................................................................... 18
Platyhelminthes Cestoda – lintwormen .............................................................................................................................. 19
Platyhelminthes Cestoda Taenia solium (menselijke lintworm) ..................................................................................... 19
Nematoda - spoelwormen........................................................................................................................................................ 20
Nematoda Ascaris lumbricoides (spoelworm) .................................................................................................................... 21
Nematoda Ancylostoma duodenale (mijnworm) ................................................................................................................ 22
Nematoda Wucheria bancrofti (elefantiasis) ...................................................................................................................... 22
Nematoda Trichinella spiralis (trichinosis) .......................................................................................................................... 22
Mollusca - weekdieren ............................................................................................................................................................. 22
Gastropoda - slakken ........................................................................................................................................................... 23
Bivalvia - tweekleppigen ...................................................................................................................................................... 24
Annelida – gesegmenteerde wormen ...................................................................................................................................... 25
Arthropoda algemeen .............................................................................................................................................................. 27
Arthropoda - Arachnida ....................................................................................................................................................... 30
Arachnida Araneida ........................................................................................................................................................ 30
Arachnida Scorpionida .................................................................................................................................................... 31
Arachnida Ascari ............................................................................................................................................................. 31
Arthropoda Crustacea ......................................................................................................................................................... 32
Arthropoda - Insecta............................................................................................................................................................ 33
Blattodea – Kakkerlakken ............................................................................................................................................... 34
Mallophaga – Bijtende luizen ......................................................................................................................................... 34
Anopleura – Zuigende luizen .......................................................................................................................................... 34
Hemiptera – Wantsen en Cicaden .................................................................................................................................. 35
Coleoptera – Kevers........................................................................................................................................................ 35
Hymenoptera – Vliesvleugeligen .................................................................................................................................... 35
Diptera – Vliegen, muggen, horzels ................................................................................................................................ 35
Siphonaptera – vlooien ................................................................................................................................................... 35
Chordata algemeen .................................................................................................................................................................. 36
Chordata – Urochordata ...................................................................................................................................................... 37
Chordata – Cephalochordata ............................................................................................................................................... 37
Chordata – Vertebrata ......................................................................................................................................................... 38
Chordata Vertebrata Chondrichtyes – kraakbeenvissen ................................................................................................ 39
Chordata Vertebrata Osteichtyes – beenvissen ............................................................................................................. 40
Chordata Vertebrata Amphibia ...................................................................................................................................... 42
Chordata Vertebrata Reptilia .......................................................................................................................................... 43
Chordata Vertebrata Aves .............................................................................................................................................. 44
Chordata Vertebrata Mammalia ..................................................................................................................................... 46
Sarah L. Verroen, DGK2009-2010 UA. Fouten voorbehouden
2
, Basis biologische kennis
In vroegere tijden was kennis van biologie een functionele noodzakelijkheid in verband met jacht en
voedingswaarden, giftige planten etc. Later veranderde de nood aan parate kennis en werd
biologische kennis meer fundamenteel.
Wat is leven
Het begrip “leven” is te karakteriseren a.d.h.v. de volgende eigenschappen (o.a.):
1. Unieke chemische samenstelling en bijbehorende macromoleculen
2. Onderverdeling in hiërarchische organisatieniveaus
Subcellulaire-moleculaire niveau
Cellulair niveau
Weefsels
Organen
Individuen
Populatie
Gemeenschap
Ecosysteem
3. Voortplanting, erfelijkheid en variatie
4. Het bezitten van een genetische code en DNA
5. Metabolische processen zoals vertering, respiratie en synthese van nieuwe moleculen
6. Typische levenscyclus en individuele ontwikkeling
Indeling van het dierenrijk
Het dierenrijk bevat twee grote groepen, de eukaryoten (volledige celbouw) en prokaryoten
(bacteriën en archeae – geen celkern). De indeling van het dierenrijk volgt BAFPAP:
1. Bacteriën
2. Archeae
3. Fungi
4. Protista
5. Animalia
6. Plantae
Bacteriën omvatten o.a. de cyanobacteria (blauwwieren), Proteobacteria (purperwieren) en
spirocheten, waaronder belangrijke ziekteverwekkers zoals het Leptospira genus. Er wordt vermoed
dat bacteriën in primitieve endosymbiose verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van organellen.
Cyanobacteria Aanleiding tot chloroplasten
Proteobacteria Aanleiding tot mitochondria
Spirocheten Aanleiding tot Flagella
Archaea zijn vreemde groep met extreem halofiele en thermoacidofiel bacteriën.
Fungi zijn volledig heterotroof en hebben geen mogelijkheid tot fotosynthese.
Protista (ééncelligen) kunnen opgedeeld worden in Algae en Protozoa.
Animalia zijn meercellige eukaryoten met een heterotrofe levenswijze.
Plantae zijn meercellige eukaryoten met autotrofe levenswijze.
Naast BAFPAP zijn er nog andere groepen met onduidelijke indeling te onderscheiden. Dit zijn de
virussen, viroiden en prions. Omdat deze afhankelijk zijn van andere organismen wordt aangenomen
dat deze later zijn ontstaan.
Sarah L. Verroen, DGK2009-2010 UA. Fouten voorbehouden
3
