SAMENVATTING
STAATSRECHT
Riana Hamelin
Academiejaar 2024-2025
,INLEIDING
̶ Staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de organen van de staat,
de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de
burgers.
̶ ~ constitutioneel recht; grondwettelijk recht
Belgische staat staat centraal en organen waaruit die is opgemaakt
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
Basisidee van de rechtsstaat: niet enkel de burgers, individuen zijn aan het recht onderworpen maar
ook de staat zelf
In de Verlichting is idee van rechtsstaat opgekomen
̶ België
̶ België als staat
̶ (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
̶ Verdragsbevoegdheid
̶ Buitenlandse betrekkingen
̶ Gewapende macht
België kan op internationale niveau optreden
- bv. Als staat toetreden tot internationale organisaties, de VN, Europese Unie
Kan met rechtsverantwoordelijkheid ook verdragen sluiten
Kan buitenlandse betrekkingen onderhouden met andere landen
à We kunnen diplomatieke posten organiseren in andere landen, ambassades oprichten,
diplomaten sturen naar andere landen
Gewapende macht : we hebben een leger
̶ Rechtsstaat
̶ De staat is gebonden door het recht waarvan zij de toepassing verzekert
̶ Hiërarchie van de normen
̶ Rechtsbescherming
‒ Tegen de wetgever (GwH)
‒ Tegen het bestuur (RvS)
̶ Onafhankelijke rechters
̶ Fundamentele rechten en vrijheden
̶ Democratische
̶ “Parlementaire democratie”
̶ Verkiezingen
̶ Legaliteitsbeginsel
̶ Parlementaire controle
Democratie = systeem waarin het volk de macht heeft
- Veronderstelt dat het volk beslist
- Niet voor elke beslissing aan het volk vragen
- Geen rechtstreekse democratie, maar indirecte democratie = wij verkiezen
1
, volksvertegenwoordigers
Parlementaire democratie : in Belgisch grondwettelijk bestel is het parlement in principe het
belangrijkste orgaan
Parlementaire controle : controle ten opzichte van de regering
̶ Meergelaagde
̶ Staatshervorming
̶ Gemeenschappen en gewesten
̶ Bevoegdheidsverdeling
̶ Provincies en gemeenten
3 niveaus België enorm complex
2 afzonderlijke vormen van deelstaten : gemeenschappen en gewesten
̶ In Europa
̶ Europese Unie
̶ Raad van Europa
̶ Multilevel constitutionalism
̶ Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en internationaal/Europees recht
Lid van de Europese Unie, maar ook van de Raad van Europa
Raad van Europa bestaat uit veel meer landen
Bv. Europees verdrag voor de Rechten van de Mens : afgesloten in de schoot van de Raad van
Europa, niet van de Europese Unie
Feit dat België lid is van die instellingen
à Betekent dat er van bovenaf ook heel veel verschillende verplichtingen komen
à Multilevel constitutionalism : grondwettelijk recht vindt niet meer enkel plaats in de natiestaat
België, maar vindt op verschillende niveaus plaats
Hoe werkt internationaal recht door in Belgische rechtsorde?
̶ Wat ontbreekt?
̶ “Grondwet” – België is een “grondwettelijke, meergelaagde, democratische rechtsstaat”
̶ Materiële vs formele Grondwet
̶ Wijziging van de grondwet
Er zijn landen die ook als rechtsstaat worden aanschouwd, die geen geschreven grondwet hebben
Geen verplichting om een geschreven grondwet te hebben
Grondwet is basispunt van de Belgische staat
De allerbelangrijkste regels, fundamentele rechten en vrijheden en de regels omtrent de
werking en oprichting van de staatsorganen
o Grondwet zowel materiële als formele betekenis
Wijzigingsprocedure van de grondwet
Moet kunnen worden aangepast aan veranderende opvattingen
o Evenwicht tussen stabiliteit en flexibiliteit
2
, VOORBEELD INLEIDING
Aanleiding in decreet van Vlaams gewest = wet uitgevaardigd door Vlaams parlement
Was van 2017 -> wijzigde een bestaande federale wet
o Legde nieuwe regels op omtrent het onverdoofd slachten van dieren en maakte het onmogelijk om
dieren onverdoofd te slachten
Zekere uitzondering voor religieuze vormen van slachten runderen mochten keel worden
overgesneden en meteen daarna moest dat dier worden verdoofd
Decreet dat wet wijzigt is heel vreemd = federale overheid heeft eigen exclusieve bevoegdheden waar
de gemeenschappen en gewesten niet aan mogen komen
Terzelfdertijd hebben de gemeenschappen en gewesten exclusieve bevoegdheden waar de
federale overheid niet mag aankomen
o Waarom mocht dat nu wel?
Omdat dierenwelzijn als bevoegdheid in 2014 is overgeheveld van federale niveau naar
gewestelijk niveau
Sommigen vonden dat hun religieuze vrijheid werd beknot door deze wet mogelijke schending van
grondrecht
Religieuze organisatie moet dit dus kunnen aanvechten = grondwettelijk hof
o GwH : er is Europees Unierecht van toepassing op deze casus -> prejudiciële vraag gesteld aan
Hof van Justitie
Die organisaties gaan naar Europees Hof voor Rechten van de Mens
Willen dat ze vaststellen dat België grondrechten heeft geschonden
Nee is niet zo = casus afgesloten
3
STAATSRECHT
Riana Hamelin
Academiejaar 2024-2025
,INLEIDING
̶ Staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de organen van de staat,
de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de
burgers.
̶ ~ constitutioneel recht; grondwettelijk recht
Belgische staat staat centraal en organen waaruit die is opgemaakt
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
Basisidee van de rechtsstaat: niet enkel de burgers, individuen zijn aan het recht onderworpen maar
ook de staat zelf
In de Verlichting is idee van rechtsstaat opgekomen
̶ België
̶ België als staat
̶ (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
̶ Verdragsbevoegdheid
̶ Buitenlandse betrekkingen
̶ Gewapende macht
België kan op internationale niveau optreden
- bv. Als staat toetreden tot internationale organisaties, de VN, Europese Unie
Kan met rechtsverantwoordelijkheid ook verdragen sluiten
Kan buitenlandse betrekkingen onderhouden met andere landen
à We kunnen diplomatieke posten organiseren in andere landen, ambassades oprichten,
diplomaten sturen naar andere landen
Gewapende macht : we hebben een leger
̶ Rechtsstaat
̶ De staat is gebonden door het recht waarvan zij de toepassing verzekert
̶ Hiërarchie van de normen
̶ Rechtsbescherming
‒ Tegen de wetgever (GwH)
‒ Tegen het bestuur (RvS)
̶ Onafhankelijke rechters
̶ Fundamentele rechten en vrijheden
̶ Democratische
̶ “Parlementaire democratie”
̶ Verkiezingen
̶ Legaliteitsbeginsel
̶ Parlementaire controle
Democratie = systeem waarin het volk de macht heeft
- Veronderstelt dat het volk beslist
- Niet voor elke beslissing aan het volk vragen
- Geen rechtstreekse democratie, maar indirecte democratie = wij verkiezen
1
, volksvertegenwoordigers
Parlementaire democratie : in Belgisch grondwettelijk bestel is het parlement in principe het
belangrijkste orgaan
Parlementaire controle : controle ten opzichte van de regering
̶ Meergelaagde
̶ Staatshervorming
̶ Gemeenschappen en gewesten
̶ Bevoegdheidsverdeling
̶ Provincies en gemeenten
3 niveaus België enorm complex
2 afzonderlijke vormen van deelstaten : gemeenschappen en gewesten
̶ In Europa
̶ Europese Unie
̶ Raad van Europa
̶ Multilevel constitutionalism
̶ Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en internationaal/Europees recht
Lid van de Europese Unie, maar ook van de Raad van Europa
Raad van Europa bestaat uit veel meer landen
Bv. Europees verdrag voor de Rechten van de Mens : afgesloten in de schoot van de Raad van
Europa, niet van de Europese Unie
Feit dat België lid is van die instellingen
à Betekent dat er van bovenaf ook heel veel verschillende verplichtingen komen
à Multilevel constitutionalism : grondwettelijk recht vindt niet meer enkel plaats in de natiestaat
België, maar vindt op verschillende niveaus plaats
Hoe werkt internationaal recht door in Belgische rechtsorde?
̶ Wat ontbreekt?
̶ “Grondwet” – België is een “grondwettelijke, meergelaagde, democratische rechtsstaat”
̶ Materiële vs formele Grondwet
̶ Wijziging van de grondwet
Er zijn landen die ook als rechtsstaat worden aanschouwd, die geen geschreven grondwet hebben
Geen verplichting om een geschreven grondwet te hebben
Grondwet is basispunt van de Belgische staat
De allerbelangrijkste regels, fundamentele rechten en vrijheden en de regels omtrent de
werking en oprichting van de staatsorganen
o Grondwet zowel materiële als formele betekenis
Wijzigingsprocedure van de grondwet
Moet kunnen worden aangepast aan veranderende opvattingen
o Evenwicht tussen stabiliteit en flexibiliteit
2
, VOORBEELD INLEIDING
Aanleiding in decreet van Vlaams gewest = wet uitgevaardigd door Vlaams parlement
Was van 2017 -> wijzigde een bestaande federale wet
o Legde nieuwe regels op omtrent het onverdoofd slachten van dieren en maakte het onmogelijk om
dieren onverdoofd te slachten
Zekere uitzondering voor religieuze vormen van slachten runderen mochten keel worden
overgesneden en meteen daarna moest dat dier worden verdoofd
Decreet dat wet wijzigt is heel vreemd = federale overheid heeft eigen exclusieve bevoegdheden waar
de gemeenschappen en gewesten niet aan mogen komen
Terzelfdertijd hebben de gemeenschappen en gewesten exclusieve bevoegdheden waar de
federale overheid niet mag aankomen
o Waarom mocht dat nu wel?
Omdat dierenwelzijn als bevoegdheid in 2014 is overgeheveld van federale niveau naar
gewestelijk niveau
Sommigen vonden dat hun religieuze vrijheid werd beknot door deze wet mogelijke schending van
grondrecht
Religieuze organisatie moet dit dus kunnen aanvechten = grondwettelijk hof
o GwH : er is Europees Unierecht van toepassing op deze casus -> prejudiciële vraag gesteld aan
Hof van Justitie
Die organisaties gaan naar Europees Hof voor Rechten van de Mens
Willen dat ze vaststellen dat België grondrechten heeft geschonden
Nee is niet zo = casus afgesloten
3
