STRAFVORDERING
DEEL 1: ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT
DEFINITIE
Materieel strafrecht: Het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen
strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd (=alles over misdrijven en straffen).
Hier: procedurele spelregels waarop het strafrecht draait (hier moet de OH zich
aan houden: politie, OM…)
Verschillende termen: formeel strafrecht, strafprocesrecht, strafrechtspleging,
strafvordering (in enge betekenis instellen van strafvervolging). Er zijn dus 2
ladingen onder de term strafvordering (enge en brede betekenis).
Hoe verschillen materieel en formeel strafrecht van elkaar?
- Regels van materieel strafrecht is tot eenieder gericht, regels van formeel
strafrecht zijn eerder gericht tot de OH (zij moeten die naleven).
- Inhoudelijk ook verschillend: het is logisch dat een moord strafbaar is. Bij
ons ook logisch dat het slachtoffer zich burgerlijke partij kan stellen (in
vele landen niet zo vanzelfsprekend). Dus de regels van formeel strafrecht
zijn minder vanzelfsprekend
- Ook de sancties zijn verschillend: op moord komt een gevangenisstraf (dat
is vanzelfsprekend), bij strafprocesrecht is het overtreden van de regels,
wordt anders gesanctioneerd (kan vernietiging, verval van strafvordering,
onontvankelijkheid…)
Alle regels rond opsporing, vervolging en berechting= STRAFVORDERING
Denk aan een trechter (zie schema)= je begint met een strafwet, dan de fase van
opsporing (=identificeren wie de dader is en de bewijzen om te bewijzen dat dat
de dader is) en vervolging (=instellen van de strafvordering, het gevolg dat
gegeven wordt aan de zaak door in eerste instantie het OM), men kan bv ook
seponeren, bemiddelen… Daarna de fase van de straftoemeting (straf
opleggen omdat de dader schuldig is). Als laatste heb je de strafuitvoering
(uitvoeren van de straf).
BRONNEN
Wetboek van strafvordering is belangrijk!!! We werken vandaag nog altijd met
een napoleontisch wetboek (1808), maar wel al ontzettend veel gewijzigd.
Wetboek kan afgekort worden als VT Sv. (VT= voorafgaand). Wet Franchimont
1
,(grote nooit gekomen, dus het gaat altijd over de kleine Franchimont). Sindsdien
verzamelwetgeving die inhoudelijke wijziging hebben gebracht aan het huidige
wetboek (denk aan potpourri-wetgeving voor hoger beroep bv). Andere
verzamelwetgeving om het menselijker, sneller en straffer te maken en als
laatste digitaliseringswetgeving.
2020: wetsvoorstel voor nieuw strafwetboek van strafvordering (volledige
herziening dus, voor de derde keer) -> niet doorgeraakt.
2 types vooronderzoek:
- Opsporingsonderzoek
- Gerechtelijk onderzoek
Nieuw strafwetboek spreekt alleen maar over misdrijven, terwijl het wetboek van
strafvordering gebaseerd is op die 3 indelingen, dus de terminologie gaat mee
over (misdaden, wanbedrijven en overtredingen).
Voor criminele zaken blijft juryrechtspraak ingebouwd (want in het nieuwe sw.
Kennen we geen misdaden meer, dus nu moest er een lijst gemaakt worden met
misdaden die door een jury berecht moest worden). Er is dus geen
correctionalisering of contraventionalisering meer!! Vandaar dat er een lijst
moest komen (art. 216novies Sv.).
Art. 78 Sw. = als er wordt verwezen naar een misdaad (niveau 4,5,6, 7 of 8) en
wanbedrijf (1,2 of 3).
WETTELIJKE DRIELEDIGE INDELING
Op vandaag (oud Sw.) is het opgebouwd op een wettelijke drieledige indeling
(bepaald adhv van de strafmaat):
- Misdaad: (alles waar een opsluiting op staat van 5 jaar of meer zoals
moord). We noemen het altijd opsluiting (bij nieuw Sw. Is alles
gevangenisstraf), terwijl hier is er een verschil. Als er opsluiting staat weet
je dat het een misdaad is. Belangrijk dat het gaat om een criminele straf,
maar ons huidige Sw. Is heel streng!
- Wanbedrijf: hier staat een correctionele straf op (hier wordt een
gevangenisstraf opgelegd, GEEN opsluiting). Dit gaat tussen de 8 dagen en
5 jaar zoals diefstal. Een correctionele straf kan er ook bestaan uit een
straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf.
Opdeciemen zijn nodig om de inflatie tegemoet te komen.
- Overtreding: hier staat een politiestraf op (=politierechtbank). En daar
staat 1-7 dagen op
à 3 types misdrijven en daar is het wetboek van strafvordering aan
verbonden!!!
2
,De strafmaat in concreto (zoals die wordt
opgelegd door de rechter is anders dan in de
praktijk), denk aan verzachtende
omstandigheden. Men is beginnen
anticiperen, zodat die VO al vroeger konden
worden aangenomen (correctionalisering -
> misdaad bij correctionele rb en
contraventionalisering -> wanbedrijf bij
politierb door VO). In de praktijk moet de situatie hetzelfde blijven (vandaar
artikel in wetboek). Daarom nu een automatische correctionalisering zodat de VO
knn worden ingerekend.
DOELSTELLING STRAFPROCES
Er staan verschillende belangen tov elkaar:
- Slachtoffer: wil vergoed worden, maar mss geen slachtoffer
(=slachtofferloze misdrijven) of slachtoffer is niet gekend. En het is NIET
omdat je slachtoffer bent dat je ook meteen partij bent in het proces, het
enige wat het slachtoffer heeft is burgerlijke vordering
(schadevergoeding), bij een strafvordering mag het slachtoffer zich niet
moeien!
- Verdachte: eerlijk proces
- Gemeenschap: wil dat de dader wordt bestraft voor zijn criminaliteit
Dubbele finaliteit: waarheidsvinding en bescherming van de grondrecht, hoe
afwegen? De waarheidsvinding is belangrijk voor het algemeen belang (willen
weten hoe we tot een veroordeling knn komen met de bewijzen), maar aan de
andere kant ook een verregaande bevoegdheid op de grondrecht (denk aan
huiszoeking), maar kan een gerechtvaardigde inperking zijn. Kan zowel van
daders als derden zijn (huiszoeking terwijl je geen dader bent, maar dat er
bewijsmateriaal is).
Rechten van verdediging enkel impact op de dader! Die individuele rechten zijn
ruimer dan rechten van verdediging.
Vroeger vooral waarheidsbvinding, sinds EVRM (WOII) steeds meer bescherming
voor individuele grondrechten (legaliteitsbeginsel bv), zo knn er voorwaarden
worden gesteld aan die inbreuken zodat ze gerechtvaardigd worden. Bv een
telefoontap mag enkel voor een bijzondere lijst van misdrijven. En zo is het
belang van de individuele grondrechten belangrijker geworden. Het is een slinger
3
, en doorheen de jaren kan dat verschillen (van waarheidsvinding naar
bescherming grondrechten en omgekeerd).
ACCUSATOIR VS INQUISITOIR
2 soorten rechtspleging:
1. Accusatoir (horizontale
processtructuur): de aanklager
(vervolgende partij) staat op
gelijke voet (wapengelijkheid). De
beklaagde is een evenwaardige
procespartij. De partijen hebben
het proces in handen en de rechter
heeft een veel passievere rol.
Vooral in common law landen
Kenmerken:
- Tegensprekelijk
- Volledig openbaar
2. Inquisitoir (verticale processtructuur waarbij de OH doorweegt, hier
hebben de partijen de touwtjes niet in handen). De rechter heeft een veel
actievere rol (bij ons meer zo). Maar we schuiven meer en meer op naar
dat accusatoire proces.
Twee delen:
- Vooronderzoek: bij ons heel hard geënd op dat inquisitoire (geheim)
- Onderzoek ten gronde : eerder accusatoir (openbaar,
tegensprekelijk)
Doel vooronderzoek: verdachte identificeren en bezwaren verzamelen om tot een
veroordeling te komen, is dat er niet? Dan zal dat onderzoek worden stopgezet
(seponering of buitengerechtelijk afhandelen. 90% van strafonderzoeken zijn
opsporingsonderzoeken.
Belangrijk wie de leiding heeft, bij een opsporingsonderzoek is dat het OM, bij
een gerechtelijk onderzoek onderzoeksrechter.
Als we een dwangmaatregel nodig hebben
VERLOOP STRAFPROCES
4
DEEL 1: ALGEMENE BEGINSELEN STRAFPROCESRECHT
DEFINITIE
Materieel strafrecht: Het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen
strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd (=alles over misdrijven en straffen).
Hier: procedurele spelregels waarop het strafrecht draait (hier moet de OH zich
aan houden: politie, OM…)
Verschillende termen: formeel strafrecht, strafprocesrecht, strafrechtspleging,
strafvordering (in enge betekenis instellen van strafvervolging). Er zijn dus 2
ladingen onder de term strafvordering (enge en brede betekenis).
Hoe verschillen materieel en formeel strafrecht van elkaar?
- Regels van materieel strafrecht is tot eenieder gericht, regels van formeel
strafrecht zijn eerder gericht tot de OH (zij moeten die naleven).
- Inhoudelijk ook verschillend: het is logisch dat een moord strafbaar is. Bij
ons ook logisch dat het slachtoffer zich burgerlijke partij kan stellen (in
vele landen niet zo vanzelfsprekend). Dus de regels van formeel strafrecht
zijn minder vanzelfsprekend
- Ook de sancties zijn verschillend: op moord komt een gevangenisstraf (dat
is vanzelfsprekend), bij strafprocesrecht is het overtreden van de regels,
wordt anders gesanctioneerd (kan vernietiging, verval van strafvordering,
onontvankelijkheid…)
Alle regels rond opsporing, vervolging en berechting= STRAFVORDERING
Denk aan een trechter (zie schema)= je begint met een strafwet, dan de fase van
opsporing (=identificeren wie de dader is en de bewijzen om te bewijzen dat dat
de dader is) en vervolging (=instellen van de strafvordering, het gevolg dat
gegeven wordt aan de zaak door in eerste instantie het OM), men kan bv ook
seponeren, bemiddelen… Daarna de fase van de straftoemeting (straf
opleggen omdat de dader schuldig is). Als laatste heb je de strafuitvoering
(uitvoeren van de straf).
BRONNEN
Wetboek van strafvordering is belangrijk!!! We werken vandaag nog altijd met
een napoleontisch wetboek (1808), maar wel al ontzettend veel gewijzigd.
Wetboek kan afgekort worden als VT Sv. (VT= voorafgaand). Wet Franchimont
1
,(grote nooit gekomen, dus het gaat altijd over de kleine Franchimont). Sindsdien
verzamelwetgeving die inhoudelijke wijziging hebben gebracht aan het huidige
wetboek (denk aan potpourri-wetgeving voor hoger beroep bv). Andere
verzamelwetgeving om het menselijker, sneller en straffer te maken en als
laatste digitaliseringswetgeving.
2020: wetsvoorstel voor nieuw strafwetboek van strafvordering (volledige
herziening dus, voor de derde keer) -> niet doorgeraakt.
2 types vooronderzoek:
- Opsporingsonderzoek
- Gerechtelijk onderzoek
Nieuw strafwetboek spreekt alleen maar over misdrijven, terwijl het wetboek van
strafvordering gebaseerd is op die 3 indelingen, dus de terminologie gaat mee
over (misdaden, wanbedrijven en overtredingen).
Voor criminele zaken blijft juryrechtspraak ingebouwd (want in het nieuwe sw.
Kennen we geen misdaden meer, dus nu moest er een lijst gemaakt worden met
misdaden die door een jury berecht moest worden). Er is dus geen
correctionalisering of contraventionalisering meer!! Vandaar dat er een lijst
moest komen (art. 216novies Sv.).
Art. 78 Sw. = als er wordt verwezen naar een misdaad (niveau 4,5,6, 7 of 8) en
wanbedrijf (1,2 of 3).
WETTELIJKE DRIELEDIGE INDELING
Op vandaag (oud Sw.) is het opgebouwd op een wettelijke drieledige indeling
(bepaald adhv van de strafmaat):
- Misdaad: (alles waar een opsluiting op staat van 5 jaar of meer zoals
moord). We noemen het altijd opsluiting (bij nieuw Sw. Is alles
gevangenisstraf), terwijl hier is er een verschil. Als er opsluiting staat weet
je dat het een misdaad is. Belangrijk dat het gaat om een criminele straf,
maar ons huidige Sw. Is heel streng!
- Wanbedrijf: hier staat een correctionele straf op (hier wordt een
gevangenisstraf opgelegd, GEEN opsluiting). Dit gaat tussen de 8 dagen en
5 jaar zoals diefstal. Een correctionele straf kan er ook bestaan uit een
straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf.
Opdeciemen zijn nodig om de inflatie tegemoet te komen.
- Overtreding: hier staat een politiestraf op (=politierechtbank). En daar
staat 1-7 dagen op
à 3 types misdrijven en daar is het wetboek van strafvordering aan
verbonden!!!
2
,De strafmaat in concreto (zoals die wordt
opgelegd door de rechter is anders dan in de
praktijk), denk aan verzachtende
omstandigheden. Men is beginnen
anticiperen, zodat die VO al vroeger konden
worden aangenomen (correctionalisering -
> misdaad bij correctionele rb en
contraventionalisering -> wanbedrijf bij
politierb door VO). In de praktijk moet de situatie hetzelfde blijven (vandaar
artikel in wetboek). Daarom nu een automatische correctionalisering zodat de VO
knn worden ingerekend.
DOELSTELLING STRAFPROCES
Er staan verschillende belangen tov elkaar:
- Slachtoffer: wil vergoed worden, maar mss geen slachtoffer
(=slachtofferloze misdrijven) of slachtoffer is niet gekend. En het is NIET
omdat je slachtoffer bent dat je ook meteen partij bent in het proces, het
enige wat het slachtoffer heeft is burgerlijke vordering
(schadevergoeding), bij een strafvordering mag het slachtoffer zich niet
moeien!
- Verdachte: eerlijk proces
- Gemeenschap: wil dat de dader wordt bestraft voor zijn criminaliteit
Dubbele finaliteit: waarheidsvinding en bescherming van de grondrecht, hoe
afwegen? De waarheidsvinding is belangrijk voor het algemeen belang (willen
weten hoe we tot een veroordeling knn komen met de bewijzen), maar aan de
andere kant ook een verregaande bevoegdheid op de grondrecht (denk aan
huiszoeking), maar kan een gerechtvaardigde inperking zijn. Kan zowel van
daders als derden zijn (huiszoeking terwijl je geen dader bent, maar dat er
bewijsmateriaal is).
Rechten van verdediging enkel impact op de dader! Die individuele rechten zijn
ruimer dan rechten van verdediging.
Vroeger vooral waarheidsbvinding, sinds EVRM (WOII) steeds meer bescherming
voor individuele grondrechten (legaliteitsbeginsel bv), zo knn er voorwaarden
worden gesteld aan die inbreuken zodat ze gerechtvaardigd worden. Bv een
telefoontap mag enkel voor een bijzondere lijst van misdrijven. En zo is het
belang van de individuele grondrechten belangrijker geworden. Het is een slinger
3
, en doorheen de jaren kan dat verschillen (van waarheidsvinding naar
bescherming grondrechten en omgekeerd).
ACCUSATOIR VS INQUISITOIR
2 soorten rechtspleging:
1. Accusatoir (horizontale
processtructuur): de aanklager
(vervolgende partij) staat op
gelijke voet (wapengelijkheid). De
beklaagde is een evenwaardige
procespartij. De partijen hebben
het proces in handen en de rechter
heeft een veel passievere rol.
Vooral in common law landen
Kenmerken:
- Tegensprekelijk
- Volledig openbaar
2. Inquisitoir (verticale processtructuur waarbij de OH doorweegt, hier
hebben de partijen de touwtjes niet in handen). De rechter heeft een veel
actievere rol (bij ons meer zo). Maar we schuiven meer en meer op naar
dat accusatoire proces.
Twee delen:
- Vooronderzoek: bij ons heel hard geënd op dat inquisitoire (geheim)
- Onderzoek ten gronde : eerder accusatoir (openbaar,
tegensprekelijk)
Doel vooronderzoek: verdachte identificeren en bezwaren verzamelen om tot een
veroordeling te komen, is dat er niet? Dan zal dat onderzoek worden stopgezet
(seponering of buitengerechtelijk afhandelen. 90% van strafonderzoeken zijn
opsporingsonderzoeken.
Belangrijk wie de leiding heeft, bij een opsporingsonderzoek is dat het OM, bij
een gerechtelijk onderzoek onderzoeksrechter.
Als we een dwangmaatregel nodig hebben
VERLOOP STRAFPROCES
4
