Estate planning hoorcollege
Hoorcollege 1 – Introductie uitleg algemene beginselen in de estate planning
Huishoudelijke mededelingen:
• Alle boeken meenemen die voorgeschreven staan
• Er staan onderwerpen op de lijst die behandeld worden en hierbij zelf literatuur zoeken om
voor te bereiden
• Praktijkopdracht voor een dag → gekoppeld aan Netwerknotaris
- Tenzij je al ergens werkt, voor 1 december laten weten
Wat is estate planning?
Het slaat op de nalatenschap. Definitie lees je terug in de voorgeschreven artikelen → een
generalistisch specialistisch: gericht op de gestructureerde overgang van vermogen van de ene
generatie naar de andere generatie. De estate planner is bezig rondom de dood. Hij houdt zich ook
bezig met de periode voor het overleden en met de periode net na het overlijden. Het is het sluitstuk
op de financiële planning van de persoon. De estate planner houdt zich nog wel bezig met de
overgang van het vermogen en vertrekt pas als de rook is opgetrokken. Ook met beheer en bewind
van vermogen bezig kort na het overlijden van betrokkenen. Het levenstestament hoort ook bij estate
planning.
Generalistisch is heel breed. Civiel en fiscaal. Dit gaan we door elkaar mixen. Het is dus algemeen. Het
gaat altijd fout dat iedereen begint met belastingbesparing. Maar het begint altijd eerst met het
civiele recht. Erfbelasting is een civielrechtelijke belasting → waar moet het vermogen heen en onder
welke condities? Vervolgens is de vraag → dit is de route en daar moet het heen, hoe gaan we dit
fiscaal vormgeven? DUS draai het niet om.
Er zit ook een internationaal aspect in. Je wordt nog 10 jaar in de gaten gehouden volgens art. 1 en 3
SW. Civielrechtelijk kennen we geen 10-jarenregeling. Je moet civiel en fiscaal echt goed uit elkaar
halen.
In Suriname hebben de fiscale regels civielrechtelijke impact. Voor mensen die hun kinderen willen
onterven is het civielrechtelijk van belang om op 0 uit te komen.
➔ Is dus gericht op het overhevelen van vermogen.
De notaris is bij uitstek de figuur die bezig is met estate planning. Ook de accountantskantoren zijn
ermee bezig. Zij kennen de cliënten heel goed. Belastingadviseurs ook. Er zijn ook estate planner
specialisten. Je kunt het op allerlei manieren beoefenen.
➔ De ideale estate planner is de notarieel jurist. Zijn van beide markten thuis.
De estate planner bekijkt alles door de bril van de dood. Dat zien je hele andere dingen en dat is zijn
specialisme. Is dus bezig met erfrecht, relatievermogensrecht, IB, levensverzekeringsrecht etc. Zie
arrest over polissen van levensverzekering. De estate planner is ook bezig met de
overdrachtsbelasting, maar eigenlijk alle kwesties die hem aangaan zij vrij van de
overdrachtsbelasting.
➔ De estate planner is cherry-picking.
De werelden van civiel en fiscaal komen ook nog ergens anders bijeen. Heeft het zin om te schenken
om erfbelasting te besparen? Je kunt vrijstellingen benutten. Het vermogen neemt af, dus minder
erfbelasting verschuldigd. Maar let op de 180-dagen termijn. Het heeft dus wel zin.
Heeft het zin om te schenken om te legitieme te beperken? In principe niet, want ze worden bijgeteld
bij de legitimaire massa. Maar er zit een termijn op, namelijk 5 jaar.
1
,Stel, ik schenk aan een van de drie kinderen, dan wordt die gift altijd bijgeteld. Heeft dit dan helemaal
geen zin? Wat gebeurt er met de waardestijging als ik vermogen wegschenk? Ik heb aandelen Philips
en schenk dit aan een van mijn kinderen met waarde van 100, dan wordt dit bij geplust bij de
legitimaire massa. Maar later wordt de waarde 200, dan kijken we naar de waarde ten tijde van de
gift. Dus het heeft zin om te doen.
En als ik dan de bloot-eigendom (dus je blijft vruchtgebruiker) schenk van de aandelen Philips van
100. Later wordt het 200 waard. Wat gebeurt er dan bij overlijden? Zie art. 10 SW → dan wel belast
over 200.
Nu kijken naar de legitieme → aan dat ene kind aandelen schenken onder voorbehoud van
vruchtgebruik. Het is een schenking geweest, schenking van blooteigendom van de aandelen,
misschien schenking geweest van 40 gelet op de leeftijd, vruchtgebruik hou je voor. Voor de waarde
van de gift kijken we naar waarde ten tijde van de gift dus dan zou je zeggen: het is aan kind, gift gaat
mee, wat tel je dan bij de legitimaire massa? De gift is 40 geweest en dan valt vervolgens weer het
vruchtgebruik vrij en dan is er slechts mee te nemen een gift van 40 en er zit 200 bij het betreffende
kind. Maar: als het giften zijn waar het genot wordt voorbehouden (4:66 lid 2), pakken we de waarde
onmiddellijk na het overlijden en dat is 200. Als het giften zijn waar het genot wordt voorbehouden,
dan pakken we de waarde meteen na overlijden.
Het gat lijkt gedicht, maar: stel, ik ga de aandelen niet schenken, maar ik verkoop het. Ik draag de
bloot-eigendom over. Hoe gaat dit voor art. 10 SW? Dat maakt niet uit. Eventueel wel de opoffering in
aftrek brengen. Nu naar art. 4:66 lid 2 BW ➔ hier kom je alleen maar als sprake is van een schenking
en NIET bij een gift. Hier zit dus nog een gat.
Nu moet je de aandelen bloot-eigendom niet verkopen en dezelfde dag de koopprijs kwijtschelden
want dan krijg je een ‘samenstel van rechtshandelingen’.
De schijf van vijf
De colleges zijn gestoeld op de schijf van vijf:
1. Huwelijksvermogensrecht, huwelijkse voorwaarden etc. → het huwelijksvermogensregime
bepaalt de omvang en samenstelling van de nalatenschap.
2. Schenking
3. Testament
4. Levensverzekering, pensioen (nabestaande pensioen) en sociale zekerheid
5. Internationaal
➔ Hiermee kun je een cliënt doorlichten.
Stel, ik wil mijn echtgenoot alleen bij overlijden 1 miljoen euro geven. Hoe zou je dat dan regelen?
Wat zou je adviseren? Schijf van vijf erbij pakken. De meest eenvoudige oplossing is een legaat.
Je kunt ook een gemeenschap maken van 1 miljoen, maar dan ben je het al kwijt als het tijdens het
leven overgaat. Het dan ook gemeenschap maken van 2 miljoen, anders krijgt ze maar 0,5 miljoen.
Het zou via een schenking kunnen, via een schenking onder opschortende vw van overlijden en jij
moet nog leven.
Kan het ook met een levensverzekering? Een leveringsverzekering afsluiten op mijn leven voor een
bedrag van 1 miljoen euro.
➔ Welke genieten de voordelen? Elk nadeel heeft z’n voordeel en elk voordeel heeft z’n nadeel. Je
moet het ook bekijken van uit de positie van de echtgenoot, hoe zou zij het het liefste hebben.
2
,Hoorcollege 2 – Vervolg algemene beginselen van de estate planning
Vanuit het NLse perspectief bekijken hoe het werkt.
Als je een BV opricht of aandelen gaat overdragen, wil je weten waar aandelen naartoe gaan als
iemand overlijdt. Misschien staat kwaliteitseis in de statuten. Bijv. A en B willen samenwerken. Hun
persoonlijke holdings vormen samen één BV. A komt te overlijden en wil dat al zijn aandelen naar de
echtgenoot gaan, dat blijkt uit het testament. Maar vaak in statuten van een BV staat een
blokkeringsregeling. Op BV-niveau moeten de aandelen aangeboden worden aan de andere
aandeelhouders. Maar de blokkeringsregeling op holding-niveau kom je niet tegen.
Je moet dus van te voren nadenken wat je afspreekt: je gaat op werkmaatschappij-niveau afspreken
dat als aandelen bij holding worden overgedragen, dan moeten die aandelen van holding naar
werkmaatschappij aangeboden worden aan de andere aandeelhouder. Je bent wel erfbelasting
verschuldigd, geen BOR.
➔ Alle drie de praktijken hebben zeker met elkaar te maken en dit moet je dus ook goed inzien.
Kenmerken van estate planning
Het is vanuit huis uit vooral fiscaal geïnitieerd. Maar het is een bijkomstigheid. Je moet zowel
civielrechtelijk als fiscaalrechtelijk rederneren. Het gaat om de inventarisatie van zowel civiele als
fiscale gevolgen bij overgang van vermogen naar volgende generaties.
Estate planning is heel breed → T-shaped model:
• Afkomstig van de letter T en op de ligger staan allerlei verschillende rechtsgebieden/vakken
die we al hebben gehad → OZ, RGR, HWV, Erf, SW, WBR, boek 2, IB, Vpb, IPR, IBR etc.
• Bij al die rechtsgebieden zitten verschillende uitspraken, dus onder de ligger.
- Art. 24 lid 2 SW → je krijgt korting op de schenkbelasting als je ook overdrachtsbelasting
moet betalen. Het kan aantrekkelijker zijn om nog meer te schenken, maar dit komt terug
in een later college.
- Stel dat je alle aandelen overdraagt aan het oudste kind, dan heb je ook nog de legitieme
portie van de overige kinderen.
- Hoe ziet huwelijksvermogensrecht van de ontvanger eruit of heb je toestemming nodig
van de echtgenote? Vader wil alle aandelen schenken aan het oudste kind en moeder of
stiefmoeder is het er niet mee eens: wat kan zij doen? Voor schenking door echtgenoot
heb je toestemming nodig. Zonder toestemming is een schenking door echtgenoot
vernietigbaar (art. 1:88 jo. 1:89 BW).
➔ MAAR art. 1:88 lid 7 BW → de toestemmingsvrijstelling geldt alleen maar als de vrouw
in NL woont. Echtgenoot die in Rusland woont doet geen beroep op art. 1:88 BW, maar
op een equivalent dat geldt in Rusland. Dus je moet ook verstand hebben van het
Russische recht. Je hebt te maken met een internationaal element. Uiteindelijk verliest
echtgenoot, omdat er een verjaringstermijn geldt in Rusland.
- Nog een voorbeeld. Man en vrouw komen samen een huis. Het huis wordt gezamenlijk
aangekocht, dit is de afdeling OZ (komt wat minder aan bod tijdens de colleges). De man
overlijdt fictief gezien. Wat gebeurt er met het huis? Al het geld zit in dat huis en verder
geen ander vermogen. Hoe groot is de nalatenschap? Een half huis. Wie erft de
nalatenschap? Naar wie gaat dat halve huis? Heeft hij een testament of niet?
➔ Stel dat de man in het verleden een testament heeft opgesteld. Dus misschien had hij
in dat eerdere testament zijn eerdere vriendin als erfgenaam benoemd. Gaat die
voormalig vriendin o.g.v. dat testament dat halve huis erven? Misschien staat in het
testament wel clausule: als relatie geëindigd is, dan vervalt het testament. Maar stel die
clausule staat er niet in. Wat hebben we geleerd uit een arrest? HR 10 november 2023 →
we moeten dit testament dan uitleggen. Boodschap: het kan best zijn dat dat testament
3
, is vervallen, want je moet kijken naar de omstandigheden waaronder dat testament is
gemaakt. En dat testament is gemaakt in 2010, dan is het logisch dat hij die vriendin tot
enig erfgenaam heeft benoemd. Als die relatie is geëindigd, zijn er gewijzigde
omstandigheden en dan kun je het testament zodanig uitleggen dat het testament
vervallen is door gewijzigde omstandigheden. Dus alleen zolang de oude relatie nog
bestaat. Je hoeft het er niet expliciet aan toe te voegen. Het kan dus zijn dat het
testament vervalt.
Over dit arrest is een column geschreven (FTV 2024/29).
➔ Je moet van alle verschillende vakgebieden iets weten. Je moet telkens over de schutting kijken en
overal aan denken.
Een hulpmiddel is de schijf van vijf:
1. Relatievermogensrecht (Notamail 2022-4 + FTV 2023-20 + Notamail 2025-88 + 2024-38 +
2018-305 + 2019-169)
- Notamail 2022/4 → notaris had testament opgesteld voor man waarin hij zijn latvriendin
had benoemd als enig erfgenaam. Kwam bij notaris. Testament wil hij aanvullen met een
legaat. Zelfs aan een kind van die vriendin. Herroepen alle voorgaande testamenten dus
alleen de laatste kijken en knippen plakken en legaat erbij. Vervolgens overlijdt de man
en dit leidt tot procedure tot tuchtrechter. Vrouw komt met blauwe envelop waarin stond
dat zij erfenis had ontvangen maar ook verschuldigd aan erfbelasting 500.000 euro. Er
was nog wel wat te erven, maar erfbelasting van 500.000 euro verschuldigd. Een
latvriendin is geen fiscaal partner en is dus een vreemde. Je hebt dus maar een kleine
vrijstelling en het grote tarief is van toepassing. De notaris wordt nu verweten of hij de
testateur wel heeft gewezen op de mogelijkheid om een geregistreerd partnerschap aan
te gaan. De notaris wordt berispt. Wat betekent dit voor de zorgplicht van de notaris?
Moet hij in alle gevallen op alle belastingvoordelen wijzen? FTV 2023-20 (geen
tentamenstof).
- Notamail 2024/38 → ging over de ongelijke breukdelengemeenschap. Het is opmerkelijk
dat dit in de afgelopen 150 jaar nooit is toegepast. Art. 11 lid 4 SW wordt nu aangepast.
Er waren nooit afwijkende afspraken. De HR 24 februari 2024 zegt dat je ook nog op het
sterfbed een ongelijke breukdelengemeenschap kunt aangaan. Waarom doe je dat niet?
Notarissen voelen zich hierbij onprettig.
2. Erfrecht
3. Schenking
4. Levensverzekering, pensioen, AOW, bijstand (Notamail 2015-48)
5. Internationaal (Notamail 2020-32 + 2021-269 + 2022-29)
- Je kunt je als notaris disculperen, maar dan gaat het om recht dat niet voor hand ligt. Bijv.
bij internationaal recht. Bij een huis in Frankrijk, kun je beter een specialist in Frankrijk
benaderen. Maar dit moet je dan wel goed vastleggen.
Conclusie: als het gaat om wezenlijke onderdelen, dan komt er een Belehrungspflicht. Hoe makkelijk
is het advies en welke schade leidt het als ik daar niks over zeg.
4
Hoorcollege 1 – Introductie uitleg algemene beginselen in de estate planning
Huishoudelijke mededelingen:
• Alle boeken meenemen die voorgeschreven staan
• Er staan onderwerpen op de lijst die behandeld worden en hierbij zelf literatuur zoeken om
voor te bereiden
• Praktijkopdracht voor een dag → gekoppeld aan Netwerknotaris
- Tenzij je al ergens werkt, voor 1 december laten weten
Wat is estate planning?
Het slaat op de nalatenschap. Definitie lees je terug in de voorgeschreven artikelen → een
generalistisch specialistisch: gericht op de gestructureerde overgang van vermogen van de ene
generatie naar de andere generatie. De estate planner is bezig rondom de dood. Hij houdt zich ook
bezig met de periode voor het overleden en met de periode net na het overlijden. Het is het sluitstuk
op de financiële planning van de persoon. De estate planner houdt zich nog wel bezig met de
overgang van het vermogen en vertrekt pas als de rook is opgetrokken. Ook met beheer en bewind
van vermogen bezig kort na het overlijden van betrokkenen. Het levenstestament hoort ook bij estate
planning.
Generalistisch is heel breed. Civiel en fiscaal. Dit gaan we door elkaar mixen. Het is dus algemeen. Het
gaat altijd fout dat iedereen begint met belastingbesparing. Maar het begint altijd eerst met het
civiele recht. Erfbelasting is een civielrechtelijke belasting → waar moet het vermogen heen en onder
welke condities? Vervolgens is de vraag → dit is de route en daar moet het heen, hoe gaan we dit
fiscaal vormgeven? DUS draai het niet om.
Er zit ook een internationaal aspect in. Je wordt nog 10 jaar in de gaten gehouden volgens art. 1 en 3
SW. Civielrechtelijk kennen we geen 10-jarenregeling. Je moet civiel en fiscaal echt goed uit elkaar
halen.
In Suriname hebben de fiscale regels civielrechtelijke impact. Voor mensen die hun kinderen willen
onterven is het civielrechtelijk van belang om op 0 uit te komen.
➔ Is dus gericht op het overhevelen van vermogen.
De notaris is bij uitstek de figuur die bezig is met estate planning. Ook de accountantskantoren zijn
ermee bezig. Zij kennen de cliënten heel goed. Belastingadviseurs ook. Er zijn ook estate planner
specialisten. Je kunt het op allerlei manieren beoefenen.
➔ De ideale estate planner is de notarieel jurist. Zijn van beide markten thuis.
De estate planner bekijkt alles door de bril van de dood. Dat zien je hele andere dingen en dat is zijn
specialisme. Is dus bezig met erfrecht, relatievermogensrecht, IB, levensverzekeringsrecht etc. Zie
arrest over polissen van levensverzekering. De estate planner is ook bezig met de
overdrachtsbelasting, maar eigenlijk alle kwesties die hem aangaan zij vrij van de
overdrachtsbelasting.
➔ De estate planner is cherry-picking.
De werelden van civiel en fiscaal komen ook nog ergens anders bijeen. Heeft het zin om te schenken
om erfbelasting te besparen? Je kunt vrijstellingen benutten. Het vermogen neemt af, dus minder
erfbelasting verschuldigd. Maar let op de 180-dagen termijn. Het heeft dus wel zin.
Heeft het zin om te schenken om te legitieme te beperken? In principe niet, want ze worden bijgeteld
bij de legitimaire massa. Maar er zit een termijn op, namelijk 5 jaar.
1
,Stel, ik schenk aan een van de drie kinderen, dan wordt die gift altijd bijgeteld. Heeft dit dan helemaal
geen zin? Wat gebeurt er met de waardestijging als ik vermogen wegschenk? Ik heb aandelen Philips
en schenk dit aan een van mijn kinderen met waarde van 100, dan wordt dit bij geplust bij de
legitimaire massa. Maar later wordt de waarde 200, dan kijken we naar de waarde ten tijde van de
gift. Dus het heeft zin om te doen.
En als ik dan de bloot-eigendom (dus je blijft vruchtgebruiker) schenk van de aandelen Philips van
100. Later wordt het 200 waard. Wat gebeurt er dan bij overlijden? Zie art. 10 SW → dan wel belast
over 200.
Nu kijken naar de legitieme → aan dat ene kind aandelen schenken onder voorbehoud van
vruchtgebruik. Het is een schenking geweest, schenking van blooteigendom van de aandelen,
misschien schenking geweest van 40 gelet op de leeftijd, vruchtgebruik hou je voor. Voor de waarde
van de gift kijken we naar waarde ten tijde van de gift dus dan zou je zeggen: het is aan kind, gift gaat
mee, wat tel je dan bij de legitimaire massa? De gift is 40 geweest en dan valt vervolgens weer het
vruchtgebruik vrij en dan is er slechts mee te nemen een gift van 40 en er zit 200 bij het betreffende
kind. Maar: als het giften zijn waar het genot wordt voorbehouden (4:66 lid 2), pakken we de waarde
onmiddellijk na het overlijden en dat is 200. Als het giften zijn waar het genot wordt voorbehouden,
dan pakken we de waarde meteen na overlijden.
Het gat lijkt gedicht, maar: stel, ik ga de aandelen niet schenken, maar ik verkoop het. Ik draag de
bloot-eigendom over. Hoe gaat dit voor art. 10 SW? Dat maakt niet uit. Eventueel wel de opoffering in
aftrek brengen. Nu naar art. 4:66 lid 2 BW ➔ hier kom je alleen maar als sprake is van een schenking
en NIET bij een gift. Hier zit dus nog een gat.
Nu moet je de aandelen bloot-eigendom niet verkopen en dezelfde dag de koopprijs kwijtschelden
want dan krijg je een ‘samenstel van rechtshandelingen’.
De schijf van vijf
De colleges zijn gestoeld op de schijf van vijf:
1. Huwelijksvermogensrecht, huwelijkse voorwaarden etc. → het huwelijksvermogensregime
bepaalt de omvang en samenstelling van de nalatenschap.
2. Schenking
3. Testament
4. Levensverzekering, pensioen (nabestaande pensioen) en sociale zekerheid
5. Internationaal
➔ Hiermee kun je een cliënt doorlichten.
Stel, ik wil mijn echtgenoot alleen bij overlijden 1 miljoen euro geven. Hoe zou je dat dan regelen?
Wat zou je adviseren? Schijf van vijf erbij pakken. De meest eenvoudige oplossing is een legaat.
Je kunt ook een gemeenschap maken van 1 miljoen, maar dan ben je het al kwijt als het tijdens het
leven overgaat. Het dan ook gemeenschap maken van 2 miljoen, anders krijgt ze maar 0,5 miljoen.
Het zou via een schenking kunnen, via een schenking onder opschortende vw van overlijden en jij
moet nog leven.
Kan het ook met een levensverzekering? Een leveringsverzekering afsluiten op mijn leven voor een
bedrag van 1 miljoen euro.
➔ Welke genieten de voordelen? Elk nadeel heeft z’n voordeel en elk voordeel heeft z’n nadeel. Je
moet het ook bekijken van uit de positie van de echtgenoot, hoe zou zij het het liefste hebben.
2
,Hoorcollege 2 – Vervolg algemene beginselen van de estate planning
Vanuit het NLse perspectief bekijken hoe het werkt.
Als je een BV opricht of aandelen gaat overdragen, wil je weten waar aandelen naartoe gaan als
iemand overlijdt. Misschien staat kwaliteitseis in de statuten. Bijv. A en B willen samenwerken. Hun
persoonlijke holdings vormen samen één BV. A komt te overlijden en wil dat al zijn aandelen naar de
echtgenoot gaan, dat blijkt uit het testament. Maar vaak in statuten van een BV staat een
blokkeringsregeling. Op BV-niveau moeten de aandelen aangeboden worden aan de andere
aandeelhouders. Maar de blokkeringsregeling op holding-niveau kom je niet tegen.
Je moet dus van te voren nadenken wat je afspreekt: je gaat op werkmaatschappij-niveau afspreken
dat als aandelen bij holding worden overgedragen, dan moeten die aandelen van holding naar
werkmaatschappij aangeboden worden aan de andere aandeelhouder. Je bent wel erfbelasting
verschuldigd, geen BOR.
➔ Alle drie de praktijken hebben zeker met elkaar te maken en dit moet je dus ook goed inzien.
Kenmerken van estate planning
Het is vanuit huis uit vooral fiscaal geïnitieerd. Maar het is een bijkomstigheid. Je moet zowel
civielrechtelijk als fiscaalrechtelijk rederneren. Het gaat om de inventarisatie van zowel civiele als
fiscale gevolgen bij overgang van vermogen naar volgende generaties.
Estate planning is heel breed → T-shaped model:
• Afkomstig van de letter T en op de ligger staan allerlei verschillende rechtsgebieden/vakken
die we al hebben gehad → OZ, RGR, HWV, Erf, SW, WBR, boek 2, IB, Vpb, IPR, IBR etc.
• Bij al die rechtsgebieden zitten verschillende uitspraken, dus onder de ligger.
- Art. 24 lid 2 SW → je krijgt korting op de schenkbelasting als je ook overdrachtsbelasting
moet betalen. Het kan aantrekkelijker zijn om nog meer te schenken, maar dit komt terug
in een later college.
- Stel dat je alle aandelen overdraagt aan het oudste kind, dan heb je ook nog de legitieme
portie van de overige kinderen.
- Hoe ziet huwelijksvermogensrecht van de ontvanger eruit of heb je toestemming nodig
van de echtgenote? Vader wil alle aandelen schenken aan het oudste kind en moeder of
stiefmoeder is het er niet mee eens: wat kan zij doen? Voor schenking door echtgenoot
heb je toestemming nodig. Zonder toestemming is een schenking door echtgenoot
vernietigbaar (art. 1:88 jo. 1:89 BW).
➔ MAAR art. 1:88 lid 7 BW → de toestemmingsvrijstelling geldt alleen maar als de vrouw
in NL woont. Echtgenoot die in Rusland woont doet geen beroep op art. 1:88 BW, maar
op een equivalent dat geldt in Rusland. Dus je moet ook verstand hebben van het
Russische recht. Je hebt te maken met een internationaal element. Uiteindelijk verliest
echtgenoot, omdat er een verjaringstermijn geldt in Rusland.
- Nog een voorbeeld. Man en vrouw komen samen een huis. Het huis wordt gezamenlijk
aangekocht, dit is de afdeling OZ (komt wat minder aan bod tijdens de colleges). De man
overlijdt fictief gezien. Wat gebeurt er met het huis? Al het geld zit in dat huis en verder
geen ander vermogen. Hoe groot is de nalatenschap? Een half huis. Wie erft de
nalatenschap? Naar wie gaat dat halve huis? Heeft hij een testament of niet?
➔ Stel dat de man in het verleden een testament heeft opgesteld. Dus misschien had hij
in dat eerdere testament zijn eerdere vriendin als erfgenaam benoemd. Gaat die
voormalig vriendin o.g.v. dat testament dat halve huis erven? Misschien staat in het
testament wel clausule: als relatie geëindigd is, dan vervalt het testament. Maar stel die
clausule staat er niet in. Wat hebben we geleerd uit een arrest? HR 10 november 2023 →
we moeten dit testament dan uitleggen. Boodschap: het kan best zijn dat dat testament
3
, is vervallen, want je moet kijken naar de omstandigheden waaronder dat testament is
gemaakt. En dat testament is gemaakt in 2010, dan is het logisch dat hij die vriendin tot
enig erfgenaam heeft benoemd. Als die relatie is geëindigd, zijn er gewijzigde
omstandigheden en dan kun je het testament zodanig uitleggen dat het testament
vervallen is door gewijzigde omstandigheden. Dus alleen zolang de oude relatie nog
bestaat. Je hoeft het er niet expliciet aan toe te voegen. Het kan dus zijn dat het
testament vervalt.
Over dit arrest is een column geschreven (FTV 2024/29).
➔ Je moet van alle verschillende vakgebieden iets weten. Je moet telkens over de schutting kijken en
overal aan denken.
Een hulpmiddel is de schijf van vijf:
1. Relatievermogensrecht (Notamail 2022-4 + FTV 2023-20 + Notamail 2025-88 + 2024-38 +
2018-305 + 2019-169)
- Notamail 2022/4 → notaris had testament opgesteld voor man waarin hij zijn latvriendin
had benoemd als enig erfgenaam. Kwam bij notaris. Testament wil hij aanvullen met een
legaat. Zelfs aan een kind van die vriendin. Herroepen alle voorgaande testamenten dus
alleen de laatste kijken en knippen plakken en legaat erbij. Vervolgens overlijdt de man
en dit leidt tot procedure tot tuchtrechter. Vrouw komt met blauwe envelop waarin stond
dat zij erfenis had ontvangen maar ook verschuldigd aan erfbelasting 500.000 euro. Er
was nog wel wat te erven, maar erfbelasting van 500.000 euro verschuldigd. Een
latvriendin is geen fiscaal partner en is dus een vreemde. Je hebt dus maar een kleine
vrijstelling en het grote tarief is van toepassing. De notaris wordt nu verweten of hij de
testateur wel heeft gewezen op de mogelijkheid om een geregistreerd partnerschap aan
te gaan. De notaris wordt berispt. Wat betekent dit voor de zorgplicht van de notaris?
Moet hij in alle gevallen op alle belastingvoordelen wijzen? FTV 2023-20 (geen
tentamenstof).
- Notamail 2024/38 → ging over de ongelijke breukdelengemeenschap. Het is opmerkelijk
dat dit in de afgelopen 150 jaar nooit is toegepast. Art. 11 lid 4 SW wordt nu aangepast.
Er waren nooit afwijkende afspraken. De HR 24 februari 2024 zegt dat je ook nog op het
sterfbed een ongelijke breukdelengemeenschap kunt aangaan. Waarom doe je dat niet?
Notarissen voelen zich hierbij onprettig.
2. Erfrecht
3. Schenking
4. Levensverzekering, pensioen, AOW, bijstand (Notamail 2015-48)
5. Internationaal (Notamail 2020-32 + 2021-269 + 2022-29)
- Je kunt je als notaris disculperen, maar dan gaat het om recht dat niet voor hand ligt. Bijv.
bij internationaal recht. Bij een huis in Frankrijk, kun je beter een specialist in Frankrijk
benaderen. Maar dit moet je dan wel goed vastleggen.
Conclusie: als het gaat om wezenlijke onderdelen, dan komt er een Belehrungspflicht. Hoe makkelijk
is het advies en welke schade leidt het als ik daar niks over zeg.
4
