AUDREY MEREAUX COMWET 2025
COMWET Samenvatting
COMWET SAMENVATTING................................................................................1
HOOFDSTUK 1 BOUWSTENEN VAN EEN DISCIPLINE EN PRAKTIJK.......................4
DEEL 1.............................................................................................................................. 4
INLEIDING TOT HET MEDIA-ONDERZOEK....................................................................................4
1.1 Inleiding:communicatie is meer dan communiceren.............................................5
1.2 Teken en betekenis............................................................................................... 5
1.2.1 Semiotiek..................................................................................................................... 5
1.2.2 Teken, Tekensysteem en Tekenindeling......................................................................... 6
1.2.2.3Tekenindeling............................................................................................................. 8
WAT IS COMMUNICATIE......................................................................................................... 9
1.3 Elementen van het communicatieproces..............................................................9
...................................................................................................................................... 10
(DEEL 2)......................................................................................................................... 10
1.3.3. Encoderen / Decoderen............................................................................................. 10
1.3.4. Transmissie, kanaal & medium.................................................................................. 12
1.3.5. Ontvanger................................................................................................................. 13
1.3.6 wanneer geslaagd?.................................................................................................... 13
DEEL 3............................................................................................................................ 14
1.4 Communicatiemodellen......................................................................................14
1STE GENERATIE.................................................................................................................. 14
1.4.1 Model van Lasswell (1948)......................................................................................... 14
1.4.2 Model van Shannon & Weaver (1949)......................................................................... 15
2DE GENERATIE................................................................................................................... 16
1.4.3 Balansmodel van Newcomb (1953)............................................................................16
1.4.4 Model van Schramm (1954)........................................................................................ 16
1.4.5 Model van Gerbner (1956).......................................................................................... 17
1.4.7 Procesmodel van Oomkes (2000)............................................................................... 19
1.5 Verschillende visies van communicatieproces.....................................................19
1.5.1 Transmissievisie.......................................................................................................... 19
1.5.2 Rituele visie/ expressiemodel..................................................................................... 20
(DEEL 4)......................................................................................................................... 20
1.5.3 Attentievisie/ publicatiemodel.................................................................................... 20
1.5.4 Receptievisie.............................................................................................................. 20
1.6 Vomen van communicatie...................................................................................21
1.6.1 intrapersoonlijke communicatie.................................................................................. 21
1.6.2 interpersoonlijke communicatie.................................................................................. 22
1.6.3 Massacommunicatie (ookwel overkoepelende term)..................................................22
1.6.4 non-verbale communicatie......................................................................................... 22
HOOFDSTUK 2: THE YOUNG AND DISCIPLINE..................................................24
2.2/2.3 Communicatiewetenschappen: een academische discipline, jong veld,
moeilijke afbakening.................................................................................................24
Status.................................................................................................................................. 24
2.4 Onstaan en ontwikkeling van communicatiewetenschappen als discipline.........24
Onstaan............................................................................................................................... 24
Ontwikkeling....................................................................................................................... 26
2.5/2.6 Paradigma en Theorie...................................................................................27
Paradigma........................................................................................................................... 27
Theorie................................................................................................................................ 28
HOOFDSTUK 3: COMMING OF AGE.................................................................31
1
,AUDREY MEREAUX COMWET 2025
3.2. Massamaatschappij............................................................................................31
3.2.1 Contextualisering....................................................................................................... 31
3.2.2 concepten en ideeën over het denken en over de massamaatschappij......................31
3.2.3 Massamaatschappijtheorie......................................................................................... 33
3.2.4 kritiek......................................................................................................................... 34
3.3 Propagandatechnieken.......................................................................................34
3.3.1 Propagandatheorie van Lasswell................................................................................ 34
3.3.2 7 Technieken.............................................................................................................. 36
3.3.3 Paradigmatische strijd................................................................................................ 36
HOOFDSTUK 4: MAINSTREAMPARADIGMA......................................................38
4.2 Mosterd van cw: leentjesbuur bij andere disciplines...........................................38
4.2.1Functionalisme en functionalistische mediatheorie......................................................38
4.2.2 De actiegerichte benaderingen en interpretatieve theorie.........................................41
4.2.3 Psychologische en cognitieve dissonantie..................................................................43
4.3 Media en publiek: van machtige media naar limited effects en weer terug........46
4.3.1 Een gelimiteerde macht van de media....................................................................... 46
HOOFDSRUK 5: ALTERNATIEVE PARADIGMA....................................................49
5.1 inleiding.............................................................................................................. 49
5.2 Marxisitsche benaderingen.................................................................................49
5.2.2 onderbouw en bovenbouw......................................................................................... 50
5.2.3 media......................................................................................................................... 50
5.2.4 kritiek......................................................................................................................... 51
5.3.1 Origine en onderzoeksprogramma.............................................................................. 51
5.3.2 de culturele dimensie en het functioneren vd cultuurindustrie...................................51
5.3.3 De politieke dimensie en de teloorgang vd publieke sfeer..........................................52
5.3.4 kritieken..................................................................................................................... 53
5.4.1 kritische politieke economie....................................................................................... 53
5.4.2 focus en onderzoeksdomeinen................................................................................... 53
5.4.3 onderzoeksprogramma (Mosco)................................................................................. 54
5.4.4 kritieken..................................................................................................................... 54
5.5 Cultural studies................................................................................................... 54
5.5.1 oorsprong................................................................................................................... 54
5.5.2 Twee paradigma’s....................................................................................................... 54
HOOFDSTUK 6: NIEUWE TIJDEN, NIEUWE MEDIA EN NIEUWE THEORIEËN?........61
6.1 Inleiding.............................................................................................................. 61
6.2 Media en communicatietechnologie: een onderzoeksmatig niemandsland?.......61
6.6 ‘Nieuwe’ mediatheorieën....................................................................................66
HOOFDSTUK 8: EEN HISTORISCH PERSPECTIEF OP MEDIA EN COM: EEN SOCIALE
EVOLUTIE..................................................................................................... 68
8.2 Mediageschiedenis: media en/in maatschappelijke omwenteling.......................69
8.3 Voorlopers v com- en mediatechnologieën: orale en schriftelijke cultuur...........69
8.3.2 schriftelijke cultuur..................................................................................................... 70
8.4 printmedia.......................................................................................................... 71
8.4.2 de dagpers................................................................................................................. 72
8.5 Beelden en beeldmedia......................................................................................73
8.5.1 registratie v beeld: fotografie..................................................................................... 73
8.5.2 de illusie v beweging: film en cinema......................................................................... 74
8.5.3 van grote naar het kleine scherm: tv.......................................................................... 74
8.6 het tijdperk v telecommunicatie.........................................................................74
8.6.1 Registratie v geluid met grammofoon......................................................................... 75
8.6.2 Radio.......................................................................................................................... 75
8.6.3Telegrafie: van optisch naar elektronisch..................................................................... 76
2
,AUDREY MEREAUX COMWET 2025
8.6.4 Telefonie..................................................................................................................... 76
8.7 Hedendaagse communicatie: het tijdperk v digitalisering, convergentie en
globalisering............................................................................................................. 76
HOOFDSTUK 9: SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF OP MEDIA EN COM.....................78
9.1 Inleiding: mediasociologie, what’s in a name?....................................................78
9.2 Centrale thema’s................................................................................................. 78
9.2.1 Macht......................................................................................................................... 78
9.3 Cultuur en identiteit............................................................................................81
9.4 Een blik op de actoren: de communicator doorgelicht........................................83
9.4.2 Media-instelling en mediaorganisatie........................................................................84
9.5 De beroepsrol en proffesionalisering vd communicator......................................87
HOOFDSTUK 10 MEDIA-ECONOMIE.................................................................89
10.1 inleiding............................................................................................................ 89
10.2 Eco basisprincipes v media...............................................................................89
10.2.3 Bijzondere kenmerken v mediaproducten.................................................................91
10.2.4 ‘risky business’ en de mediakostenstructuur............................................................91
10.2.5 Economies of scale en economies of scope..............................................................91
10.3 Antwoorden en strategieën tegenover de ‘risky media business’.....................92
10.3.1 publieksmaximalisering en het op opbouwen ve cultureel repertorium....................92
Intra-mediacompetitie......................................................................................................... 94
10.4 Nieuwe media-economie...................................................................................94
10.4.1 De wetten van moore en metcalfe............................................................................94
10.4.3 meerzijdige markten en platformisering...................................................................94
10.4.4 transformatie en continuïteit.................................................................................... 94
HOOFDSTUK 11: NORMATIEVE PERSPECTIEVEN, MEDIABELEID EN HET
ALGEMEEN BELANG......................................................................................96
11.1 Inleiding............................................................................................................ 96
11.2.2 Aanvullende concepten............................................................................................ 98
11.3.1 Mediabeleid als resultaat vd I,I &I mix...................................................................... 99
11.4 Normatieve aspecten van media.......................................................................99
11.4.2 Media en het algemeen belang.............................................................................. 100
11.4.3 Verantwoordingsrelaties en -kaders........................................................................ 100
HOOFDSTUK 12: CONTENT IS KING? EEN INHOUDELIJK PERSPECTIEF OP DE
MEDIABOODSCHAPPEN EN REPRESENTATIE..................................................101
12.1 Inleiding.......................................................................................................... 101
12.4 Verschillende vormen van media-inhoud........................................................104
HOOFDSTUK 13: EEN PUBLIEKSPERSPECTIEF: PUBLIEKSONDERZOEK,
PERSUASIEVE COMMUNICATIE EN MEDIAWIJSHEID........................................106
13.2 Wie of wat is de ontvanger?............................................................................106
13.4.1 Begripsverduidelijking............................................................................................ 107
13.4.2 Basismodellen van persuasieve communicatie......................................................107
3
, AUDREY MEREAUX COMWET 2025
Hoofdstuk 1
Bouwstenen van een discipline en praktijk
Deel 1
Inleiding tot het media-onderzoek
Communicatiewetenschappen= wetenschappelijke relatie tussen media
of communicatieprocessen en de samenleving.
Het veld is jong maar breed en divers:
-> Fragmentatie: in stukken breken/verdelen
-> heel veel sub diciplines, vb: online, familie & opvoeding,
organisatie
-> er zijn interdiciplinaire invloeden
Bij een interdiciplinaire samenwerking hebben de disciplines elkaar
nodig om een probleem op te lossen.
Doelstelling:
D1: overzicht van en kennismaking met brede en steeds evoluerende veld
Implicatie = consequentie
D2: Hedendaags belang van communicatie-wetenschappen
Centrale rol van media:
-> in de maatschappij leven: com, pol,soc, eco, psy,…
De media, maatschappij en effect
-Politiek en media
°door media kunnen de politieke partijen ons bereiken en
beïnvloeden
-Media & corona
°voorbeeld van mediatisering v/d samenleving
->begrip wijst op de processen van sociale veranderingen in
de maatschappij op zowel het macro- als microiveau, die
gelinkt kunen worden aan de toenemende impact op en de
verwevenheid van media in de maatschappij
°internet: verschijnsel dat massamedia steeds meer invloed
krijgt
-Media & geweld
-Media & verslaving
D3: wetenschappelijk benadering
-> kritisch inzicht in functioneren van communicatiemedia
4
COMWET Samenvatting
COMWET SAMENVATTING................................................................................1
HOOFDSTUK 1 BOUWSTENEN VAN EEN DISCIPLINE EN PRAKTIJK.......................4
DEEL 1.............................................................................................................................. 4
INLEIDING TOT HET MEDIA-ONDERZOEK....................................................................................4
1.1 Inleiding:communicatie is meer dan communiceren.............................................5
1.2 Teken en betekenis............................................................................................... 5
1.2.1 Semiotiek..................................................................................................................... 5
1.2.2 Teken, Tekensysteem en Tekenindeling......................................................................... 6
1.2.2.3Tekenindeling............................................................................................................. 8
WAT IS COMMUNICATIE......................................................................................................... 9
1.3 Elementen van het communicatieproces..............................................................9
...................................................................................................................................... 10
(DEEL 2)......................................................................................................................... 10
1.3.3. Encoderen / Decoderen............................................................................................. 10
1.3.4. Transmissie, kanaal & medium.................................................................................. 12
1.3.5. Ontvanger................................................................................................................. 13
1.3.6 wanneer geslaagd?.................................................................................................... 13
DEEL 3............................................................................................................................ 14
1.4 Communicatiemodellen......................................................................................14
1STE GENERATIE.................................................................................................................. 14
1.4.1 Model van Lasswell (1948)......................................................................................... 14
1.4.2 Model van Shannon & Weaver (1949)......................................................................... 15
2DE GENERATIE................................................................................................................... 16
1.4.3 Balansmodel van Newcomb (1953)............................................................................16
1.4.4 Model van Schramm (1954)........................................................................................ 16
1.4.5 Model van Gerbner (1956).......................................................................................... 17
1.4.7 Procesmodel van Oomkes (2000)............................................................................... 19
1.5 Verschillende visies van communicatieproces.....................................................19
1.5.1 Transmissievisie.......................................................................................................... 19
1.5.2 Rituele visie/ expressiemodel..................................................................................... 20
(DEEL 4)......................................................................................................................... 20
1.5.3 Attentievisie/ publicatiemodel.................................................................................... 20
1.5.4 Receptievisie.............................................................................................................. 20
1.6 Vomen van communicatie...................................................................................21
1.6.1 intrapersoonlijke communicatie.................................................................................. 21
1.6.2 interpersoonlijke communicatie.................................................................................. 22
1.6.3 Massacommunicatie (ookwel overkoepelende term)..................................................22
1.6.4 non-verbale communicatie......................................................................................... 22
HOOFDSTUK 2: THE YOUNG AND DISCIPLINE..................................................24
2.2/2.3 Communicatiewetenschappen: een academische discipline, jong veld,
moeilijke afbakening.................................................................................................24
Status.................................................................................................................................. 24
2.4 Onstaan en ontwikkeling van communicatiewetenschappen als discipline.........24
Onstaan............................................................................................................................... 24
Ontwikkeling....................................................................................................................... 26
2.5/2.6 Paradigma en Theorie...................................................................................27
Paradigma........................................................................................................................... 27
Theorie................................................................................................................................ 28
HOOFDSTUK 3: COMMING OF AGE.................................................................31
1
,AUDREY MEREAUX COMWET 2025
3.2. Massamaatschappij............................................................................................31
3.2.1 Contextualisering....................................................................................................... 31
3.2.2 concepten en ideeën over het denken en over de massamaatschappij......................31
3.2.3 Massamaatschappijtheorie......................................................................................... 33
3.2.4 kritiek......................................................................................................................... 34
3.3 Propagandatechnieken.......................................................................................34
3.3.1 Propagandatheorie van Lasswell................................................................................ 34
3.3.2 7 Technieken.............................................................................................................. 36
3.3.3 Paradigmatische strijd................................................................................................ 36
HOOFDSTUK 4: MAINSTREAMPARADIGMA......................................................38
4.2 Mosterd van cw: leentjesbuur bij andere disciplines...........................................38
4.2.1Functionalisme en functionalistische mediatheorie......................................................38
4.2.2 De actiegerichte benaderingen en interpretatieve theorie.........................................41
4.2.3 Psychologische en cognitieve dissonantie..................................................................43
4.3 Media en publiek: van machtige media naar limited effects en weer terug........46
4.3.1 Een gelimiteerde macht van de media....................................................................... 46
HOOFDSRUK 5: ALTERNATIEVE PARADIGMA....................................................49
5.1 inleiding.............................................................................................................. 49
5.2 Marxisitsche benaderingen.................................................................................49
5.2.2 onderbouw en bovenbouw......................................................................................... 50
5.2.3 media......................................................................................................................... 50
5.2.4 kritiek......................................................................................................................... 51
5.3.1 Origine en onderzoeksprogramma.............................................................................. 51
5.3.2 de culturele dimensie en het functioneren vd cultuurindustrie...................................51
5.3.3 De politieke dimensie en de teloorgang vd publieke sfeer..........................................52
5.3.4 kritieken..................................................................................................................... 53
5.4.1 kritische politieke economie....................................................................................... 53
5.4.2 focus en onderzoeksdomeinen................................................................................... 53
5.4.3 onderzoeksprogramma (Mosco)................................................................................. 54
5.4.4 kritieken..................................................................................................................... 54
5.5 Cultural studies................................................................................................... 54
5.5.1 oorsprong................................................................................................................... 54
5.5.2 Twee paradigma’s....................................................................................................... 54
HOOFDSTUK 6: NIEUWE TIJDEN, NIEUWE MEDIA EN NIEUWE THEORIEËN?........61
6.1 Inleiding.............................................................................................................. 61
6.2 Media en communicatietechnologie: een onderzoeksmatig niemandsland?.......61
6.6 ‘Nieuwe’ mediatheorieën....................................................................................66
HOOFDSTUK 8: EEN HISTORISCH PERSPECTIEF OP MEDIA EN COM: EEN SOCIALE
EVOLUTIE..................................................................................................... 68
8.2 Mediageschiedenis: media en/in maatschappelijke omwenteling.......................69
8.3 Voorlopers v com- en mediatechnologieën: orale en schriftelijke cultuur...........69
8.3.2 schriftelijke cultuur..................................................................................................... 70
8.4 printmedia.......................................................................................................... 71
8.4.2 de dagpers................................................................................................................. 72
8.5 Beelden en beeldmedia......................................................................................73
8.5.1 registratie v beeld: fotografie..................................................................................... 73
8.5.2 de illusie v beweging: film en cinema......................................................................... 74
8.5.3 van grote naar het kleine scherm: tv.......................................................................... 74
8.6 het tijdperk v telecommunicatie.........................................................................74
8.6.1 Registratie v geluid met grammofoon......................................................................... 75
8.6.2 Radio.......................................................................................................................... 75
8.6.3Telegrafie: van optisch naar elektronisch..................................................................... 76
2
,AUDREY MEREAUX COMWET 2025
8.6.4 Telefonie..................................................................................................................... 76
8.7 Hedendaagse communicatie: het tijdperk v digitalisering, convergentie en
globalisering............................................................................................................. 76
HOOFDSTUK 9: SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF OP MEDIA EN COM.....................78
9.1 Inleiding: mediasociologie, what’s in a name?....................................................78
9.2 Centrale thema’s................................................................................................. 78
9.2.1 Macht......................................................................................................................... 78
9.3 Cultuur en identiteit............................................................................................81
9.4 Een blik op de actoren: de communicator doorgelicht........................................83
9.4.2 Media-instelling en mediaorganisatie........................................................................84
9.5 De beroepsrol en proffesionalisering vd communicator......................................87
HOOFDSTUK 10 MEDIA-ECONOMIE.................................................................89
10.1 inleiding............................................................................................................ 89
10.2 Eco basisprincipes v media...............................................................................89
10.2.3 Bijzondere kenmerken v mediaproducten.................................................................91
10.2.4 ‘risky business’ en de mediakostenstructuur............................................................91
10.2.5 Economies of scale en economies of scope..............................................................91
10.3 Antwoorden en strategieën tegenover de ‘risky media business’.....................92
10.3.1 publieksmaximalisering en het op opbouwen ve cultureel repertorium....................92
Intra-mediacompetitie......................................................................................................... 94
10.4 Nieuwe media-economie...................................................................................94
10.4.1 De wetten van moore en metcalfe............................................................................94
10.4.3 meerzijdige markten en platformisering...................................................................94
10.4.4 transformatie en continuïteit.................................................................................... 94
HOOFDSTUK 11: NORMATIEVE PERSPECTIEVEN, MEDIABELEID EN HET
ALGEMEEN BELANG......................................................................................96
11.1 Inleiding............................................................................................................ 96
11.2.2 Aanvullende concepten............................................................................................ 98
11.3.1 Mediabeleid als resultaat vd I,I &I mix...................................................................... 99
11.4 Normatieve aspecten van media.......................................................................99
11.4.2 Media en het algemeen belang.............................................................................. 100
11.4.3 Verantwoordingsrelaties en -kaders........................................................................ 100
HOOFDSTUK 12: CONTENT IS KING? EEN INHOUDELIJK PERSPECTIEF OP DE
MEDIABOODSCHAPPEN EN REPRESENTATIE..................................................101
12.1 Inleiding.......................................................................................................... 101
12.4 Verschillende vormen van media-inhoud........................................................104
HOOFDSTUK 13: EEN PUBLIEKSPERSPECTIEF: PUBLIEKSONDERZOEK,
PERSUASIEVE COMMUNICATIE EN MEDIAWIJSHEID........................................106
13.2 Wie of wat is de ontvanger?............................................................................106
13.4.1 Begripsverduidelijking............................................................................................ 107
13.4.2 Basismodellen van persuasieve communicatie......................................................107
3
, AUDREY MEREAUX COMWET 2025
Hoofdstuk 1
Bouwstenen van een discipline en praktijk
Deel 1
Inleiding tot het media-onderzoek
Communicatiewetenschappen= wetenschappelijke relatie tussen media
of communicatieprocessen en de samenleving.
Het veld is jong maar breed en divers:
-> Fragmentatie: in stukken breken/verdelen
-> heel veel sub diciplines, vb: online, familie & opvoeding,
organisatie
-> er zijn interdiciplinaire invloeden
Bij een interdiciplinaire samenwerking hebben de disciplines elkaar
nodig om een probleem op te lossen.
Doelstelling:
D1: overzicht van en kennismaking met brede en steeds evoluerende veld
Implicatie = consequentie
D2: Hedendaags belang van communicatie-wetenschappen
Centrale rol van media:
-> in de maatschappij leven: com, pol,soc, eco, psy,…
De media, maatschappij en effect
-Politiek en media
°door media kunnen de politieke partijen ons bereiken en
beïnvloeden
-Media & corona
°voorbeeld van mediatisering v/d samenleving
->begrip wijst op de processen van sociale veranderingen in
de maatschappij op zowel het macro- als microiveau, die
gelinkt kunen worden aan de toenemende impact op en de
verwevenheid van media in de maatschappij
°internet: verschijnsel dat massamedia steeds meer invloed
krijgt
-Media & geweld
-Media & verslaving
D3: wetenschappelijk benadering
-> kritisch inzicht in functioneren van communicatiemedia
4
