Hoofstuk 5 | Beschermen van geëxponeerd dentine
Microlekkage bacteriële invasie van dentine pulpa vormt sclerotisch en tertiair dentine om
pulpa-ontsteking te voorkomen.
Bescherming van geëxponeerd dentine hoeft niet altijd.
Bescherming van geëxponeerd dentine:
1. Etsen van glazuur en dentine en impregneren met een kunststof ondoordringbare
hybridelaag die ook dienstdoet als hechtlaag voor composiet
2. Aanbrengen van een ondoordringbare cementlaag tussen dentine en restauratie, zonder dat
het cement binnendringt in het dentine: meer conventioneel. Toepassing cementlagen
beperkt tot directe en indirect pulpa-overkapping.
- Een beschermende cementlaag: onderlaag/tussenlaag
- GIC met zoveel kunststof dat er geen zuur-basereactie meer plaatsvindt
composietcement
- CaOH: pasta in een tweecomponentenvorm/lichthardende vorm. Het bevat CaOH en
salicylaatester (/kunststof bij lichthardend)
- Cementen leiden tot enige remming van de polymerisatie van composiet in het grensvlak
met de cementlaag, vooral CaOH, minder bij lichthardend GIC. Klinisch relevant?
- GIC soms toxisch voor pulpa, soms niet, m.n. lichthardend GIC. De lage initiële pH van
sommige producten kan soms voor pijnklachten zorgen. CaOH is niet toxisch. CaOH is
geschikt voor een directe pulpa-overkapping, omdat het leidt tot de vorming van een
brug van tertiair dentine, maar het leidt dan wel tot necrose van de oppervlakkige laag
pulpaweefsel. CaOH werkt antibacterieel.
- Bacteriële invasie verhinderen:
o Hermetische afsluiting, best met lichthardend GIC. Spleetvorming tussen het
cement en dentine kan waarschijnlijk alleen worden voorkomen door het cement
in een dikke laag aan brengen, maar dat heeft een negatieve invloed op de
sterkte van de restauratie.
o Antibacteriële werking. Zink-eugenolcement en GIC zijn ongeveer in gelijke mate
in staat bacteriële invasie tegen te gaan. Andere manier om bacteriële invasie te
belemmeren: remineralisatie van carieus dentine en de vorming van tertiair
dentine. CaOH zou deze processen stimuleren. Vorming van tertiair dentine kan
echter ook een teken van irritatie zijn.
- Contact met speeksel en vocht uit de tubuli kan het cement doen oplossen. Vooral CaOH
voldoet hierin minder goed. GIC is veel minder oplosbaar dan andere cementen.
- Vooral chemisch hardend GIC en sommige CaOH-cementen worden sterk aangetast door
fosforzuur.
- Een cement moet te detecteren zijn op een röntgenfoto en moet radiopaak zijn.
- GIC geeft langdurig fluoride af, wat bescherming zou kunnen bieden tegen secundaire
cariës. Klinisch bewijs ontbreekt. Er wordt ook gesteld dat dit effect alleen optreedt bij
het aanbrengen van GIC tot aan de outline. GIC vormt de remineralisatie van
gedemineraliseerd dentine, handig bij indirect pulpa-overkapping. GIC kan ook een
negatief effect hebben op de levensduur van een composietrestauratie, vooral breuk en
cariës. Eugenol kan een lokale slijmvliesirritatie veroorzaken. Lichthardende cementen
hebben een betere verwerkbaarheid.
1
,Een tijdelijke restauratie (met cementen, pasta’s of thermoplastische materialen) moet geëxponeerd
dentine bescherming en contact met het buurelement herstellen.
- GIC biedt een goede bescherming en is redelijk duurzaam, maar moet met een boor
worden verwijderd.
- Pasta’s, zoals Cavit, verharden door contact met water. Er treedt een reactie op met de
bestanddelen zinkoxide, zinksulfaat en calciumsulfaat. Bacteriële penetratie wordt beter
gehinderd dan bij zinkoxide-eugenol. Druksterkte en slijtvastheid zijn echter laag.
Materiaal is wel weer makkelijker te verwijderen dan cement. Wordt de pasta zonder
vermenging in de preparatie gebracht, dan volgt uitharding o.i.v. speeksel én wordt er
vocht aangetrokken uit de dentinetubuli (wat kan leiden tot pijnklachten en pulpa-
irritatie).
2
, Hoofdstuk 6 | Hechting aan tandweefsel en
restauratiematerialen
Adhesiefsystemen:
- Ets-en-spoelsystemen: conditioner moet worden weggespoeld
- Zelfetsende primersystemen: zure primer wordt niet weggespoeld
Met de ontwikkeling van monomeren die over hydrofiele eigenschappen beschikken, werd het
mogelijk om ook aan (het altijd vochtige) dentine micromechanisch te hechten. Monomeren die
fsofaatgroepen bevatten, zoals MDP, kunnen zich ook chemisch aan het calcium in tandweefsel
binden.
Bij tweestaps totaaletssystemen (one-bottle bonding) neemt de kwaliteit van de hechting aan
dentine in de loop van de tijd af, is de operateursgevoeligheid groter en is de tijdwinst t.o.v. de
driestapssystemen minimaal. Tweestaps totaaletssystemen bevatten sterk zure hydrofiele
monomeren, waardoor een poreuze adhesieflaag ontstaat diffusie van water hydrolyse
degradatie van de adhesieve verbinding.
Zelfetsende primersystemen bevatten geen fosforzuur maar zure monomeren om te etsen. Er zijn
ook eenstaps zelfetsende primersystemen (all-in-one-adhesiefsystemen) beschikbaar die, soms na
menging van twee componeten, in één stap op glazuur en dentine worden aangebracht.
Vereenvoudiging van adhesiefsystemen gaat in veel gevallen ten koste van de hechtsterkte en de
duurzaamheid van de verbinding en een significante tijdwinst levert het nog niet op.
- Laagdikte van de hechtlak: de ideale hechtlak vormt een laag van een gelijkmatige dikte
die voldoende dik is om polymerisatie toe te staan. Polymerisatie wordt verhinderd door
contact met zuurstof als de laag dunner is dan 10-20 μm. Is de laagdikte > 40 μm, dan
kan bij onvoldoende radiopaciteit een translucente zone zichtbaar zijn. hechtlakken die
een oplosmiddel bevatten, moeten worden uitgeblazen om het oplosmiddel te laten
verdampen. Dit type hechtlak heeft goede bevochtigingseigenschappen en levert een
gelijkmatige laagdikte op. Hechtlakken zonder oplosmiddel hebben risico op pooling.
- Adhesiefsystemen met antibacteriële werking: belangrijkste faalredenen voor
composietrestauraties zijn breuk en secundaire cariës. Clearfil ProtectBond kan cariës
naast de restauratie niet tegengaan. ProtectBond kan dan door het composiet worden
gemengd, maar dat is ongunstig voor de esthetiek.
Onderzoeken naar de effectiviteit van adhesiefsystemen richten zich meestal op hechtsterkte en
microlekkage of op retentie en randkwaliteit.
In vitro: Naast het bepalen van de afschuifsterkte is het bepalen van de microtreksterkte
tegenwoordig de meest toegepaste methode om de sterkte van de verbinding te meten.
Hechtsterkte aan glazuur en dentine:
- De oriëntatie van de prismata waaruit glazuur is opgebouwd en die via de prismaschede
onderling met elkaar verbonden zijn. Glazuur is anisotroop: de fysische eigenschappen
variëren afhankelijk van de richting waarin wordt belast. Worden de glazuurprismata in
de lenterichting (op de kopse kans belast) hechtsterkte is zo groot dat breuk in
composiet zal optreden. Trekkracht loodrecht op richting glazuurprismata
hechtsterkte lager, glazuur in prismaschede breekt. Door de preparatierand van een
3
Microlekkage bacteriële invasie van dentine pulpa vormt sclerotisch en tertiair dentine om
pulpa-ontsteking te voorkomen.
Bescherming van geëxponeerd dentine hoeft niet altijd.
Bescherming van geëxponeerd dentine:
1. Etsen van glazuur en dentine en impregneren met een kunststof ondoordringbare
hybridelaag die ook dienstdoet als hechtlaag voor composiet
2. Aanbrengen van een ondoordringbare cementlaag tussen dentine en restauratie, zonder dat
het cement binnendringt in het dentine: meer conventioneel. Toepassing cementlagen
beperkt tot directe en indirect pulpa-overkapping.
- Een beschermende cementlaag: onderlaag/tussenlaag
- GIC met zoveel kunststof dat er geen zuur-basereactie meer plaatsvindt
composietcement
- CaOH: pasta in een tweecomponentenvorm/lichthardende vorm. Het bevat CaOH en
salicylaatester (/kunststof bij lichthardend)
- Cementen leiden tot enige remming van de polymerisatie van composiet in het grensvlak
met de cementlaag, vooral CaOH, minder bij lichthardend GIC. Klinisch relevant?
- GIC soms toxisch voor pulpa, soms niet, m.n. lichthardend GIC. De lage initiële pH van
sommige producten kan soms voor pijnklachten zorgen. CaOH is niet toxisch. CaOH is
geschikt voor een directe pulpa-overkapping, omdat het leidt tot de vorming van een
brug van tertiair dentine, maar het leidt dan wel tot necrose van de oppervlakkige laag
pulpaweefsel. CaOH werkt antibacterieel.
- Bacteriële invasie verhinderen:
o Hermetische afsluiting, best met lichthardend GIC. Spleetvorming tussen het
cement en dentine kan waarschijnlijk alleen worden voorkomen door het cement
in een dikke laag aan brengen, maar dat heeft een negatieve invloed op de
sterkte van de restauratie.
o Antibacteriële werking. Zink-eugenolcement en GIC zijn ongeveer in gelijke mate
in staat bacteriële invasie tegen te gaan. Andere manier om bacteriële invasie te
belemmeren: remineralisatie van carieus dentine en de vorming van tertiair
dentine. CaOH zou deze processen stimuleren. Vorming van tertiair dentine kan
echter ook een teken van irritatie zijn.
- Contact met speeksel en vocht uit de tubuli kan het cement doen oplossen. Vooral CaOH
voldoet hierin minder goed. GIC is veel minder oplosbaar dan andere cementen.
- Vooral chemisch hardend GIC en sommige CaOH-cementen worden sterk aangetast door
fosforzuur.
- Een cement moet te detecteren zijn op een röntgenfoto en moet radiopaak zijn.
- GIC geeft langdurig fluoride af, wat bescherming zou kunnen bieden tegen secundaire
cariës. Klinisch bewijs ontbreekt. Er wordt ook gesteld dat dit effect alleen optreedt bij
het aanbrengen van GIC tot aan de outline. GIC vormt de remineralisatie van
gedemineraliseerd dentine, handig bij indirect pulpa-overkapping. GIC kan ook een
negatief effect hebben op de levensduur van een composietrestauratie, vooral breuk en
cariës. Eugenol kan een lokale slijmvliesirritatie veroorzaken. Lichthardende cementen
hebben een betere verwerkbaarheid.
1
,Een tijdelijke restauratie (met cementen, pasta’s of thermoplastische materialen) moet geëxponeerd
dentine bescherming en contact met het buurelement herstellen.
- GIC biedt een goede bescherming en is redelijk duurzaam, maar moet met een boor
worden verwijderd.
- Pasta’s, zoals Cavit, verharden door contact met water. Er treedt een reactie op met de
bestanddelen zinkoxide, zinksulfaat en calciumsulfaat. Bacteriële penetratie wordt beter
gehinderd dan bij zinkoxide-eugenol. Druksterkte en slijtvastheid zijn echter laag.
Materiaal is wel weer makkelijker te verwijderen dan cement. Wordt de pasta zonder
vermenging in de preparatie gebracht, dan volgt uitharding o.i.v. speeksel én wordt er
vocht aangetrokken uit de dentinetubuli (wat kan leiden tot pijnklachten en pulpa-
irritatie).
2
, Hoofdstuk 6 | Hechting aan tandweefsel en
restauratiematerialen
Adhesiefsystemen:
- Ets-en-spoelsystemen: conditioner moet worden weggespoeld
- Zelfetsende primersystemen: zure primer wordt niet weggespoeld
Met de ontwikkeling van monomeren die over hydrofiele eigenschappen beschikken, werd het
mogelijk om ook aan (het altijd vochtige) dentine micromechanisch te hechten. Monomeren die
fsofaatgroepen bevatten, zoals MDP, kunnen zich ook chemisch aan het calcium in tandweefsel
binden.
Bij tweestaps totaaletssystemen (one-bottle bonding) neemt de kwaliteit van de hechting aan
dentine in de loop van de tijd af, is de operateursgevoeligheid groter en is de tijdwinst t.o.v. de
driestapssystemen minimaal. Tweestaps totaaletssystemen bevatten sterk zure hydrofiele
monomeren, waardoor een poreuze adhesieflaag ontstaat diffusie van water hydrolyse
degradatie van de adhesieve verbinding.
Zelfetsende primersystemen bevatten geen fosforzuur maar zure monomeren om te etsen. Er zijn
ook eenstaps zelfetsende primersystemen (all-in-one-adhesiefsystemen) beschikbaar die, soms na
menging van twee componeten, in één stap op glazuur en dentine worden aangebracht.
Vereenvoudiging van adhesiefsystemen gaat in veel gevallen ten koste van de hechtsterkte en de
duurzaamheid van de verbinding en een significante tijdwinst levert het nog niet op.
- Laagdikte van de hechtlak: de ideale hechtlak vormt een laag van een gelijkmatige dikte
die voldoende dik is om polymerisatie toe te staan. Polymerisatie wordt verhinderd door
contact met zuurstof als de laag dunner is dan 10-20 μm. Is de laagdikte > 40 μm, dan
kan bij onvoldoende radiopaciteit een translucente zone zichtbaar zijn. hechtlakken die
een oplosmiddel bevatten, moeten worden uitgeblazen om het oplosmiddel te laten
verdampen. Dit type hechtlak heeft goede bevochtigingseigenschappen en levert een
gelijkmatige laagdikte op. Hechtlakken zonder oplosmiddel hebben risico op pooling.
- Adhesiefsystemen met antibacteriële werking: belangrijkste faalredenen voor
composietrestauraties zijn breuk en secundaire cariës. Clearfil ProtectBond kan cariës
naast de restauratie niet tegengaan. ProtectBond kan dan door het composiet worden
gemengd, maar dat is ongunstig voor de esthetiek.
Onderzoeken naar de effectiviteit van adhesiefsystemen richten zich meestal op hechtsterkte en
microlekkage of op retentie en randkwaliteit.
In vitro: Naast het bepalen van de afschuifsterkte is het bepalen van de microtreksterkte
tegenwoordig de meest toegepaste methode om de sterkte van de verbinding te meten.
Hechtsterkte aan glazuur en dentine:
- De oriëntatie van de prismata waaruit glazuur is opgebouwd en die via de prismaschede
onderling met elkaar verbonden zijn. Glazuur is anisotroop: de fysische eigenschappen
variëren afhankelijk van de richting waarin wordt belast. Worden de glazuurprismata in
de lenterichting (op de kopse kans belast) hechtsterkte is zo groot dat breuk in
composiet zal optreden. Trekkracht loodrecht op richting glazuurprismata
hechtsterkte lager, glazuur in prismaschede breekt. Door de preparatierand van een
3
