Toetsdoelen Christelijk mensbeeld
Doelen Christelijk mensbeeld 1: Algemene noties m.b.t. een christelijke
levensbeschouwing
6. 1 Je kunt de Bijbels-antropologische visie op de mens volgens Vd Kamp
beschrijven met betrekking tot:
A De relatie tussen het levensverhaal van mensen en Gods verhaal
Mensen zijn mensen met een verhaal; biografie. Iemand vertelt zijn levensverhaal vanuit
zijn eigen gezichtspunt. De manier waarop mensen verhalen vertellen (vertelhorizon),
wordt beperkt door hun eigen leven. Dankzij historische informatie kunnen ze echter
verder terug in de tijd kijken dan hun geboorte of familiegeschiedenis. Toch blijft het
perspectief van waaruit iemand vertelt altijd persoonlijk/individueel en situationeel
beperkt.
De Bijbel vertelt ook een verhaal van de mens, maar dan vanuit het perspectief van God.
Dat is universeel en alomvattend. Via de bijbelschrijvers vertelt God het drama van de
wereldgeschiedenis, van begin (schepping) tot eind (voleinding). In die geschiedenis van
Gods relatie met mensen is het levensverhaal van mensen opgenomen. Als zij hun
persoonlijke leefsituatie leren verstaan en ervaren in het licht van Gods evangelie, dan
ontdekken zij dat Gods verhaal ook een verhaal van hun leven bevat. Het script van hun
leven ligt besloten in Gods heilsdaden in Christus. Dat is niet alleen een hermeneutisch
moment: kwestie van verstaan en daardoor anders tegen je leven aankijken. Gods
verhaal gaat over een nieuwe werkelijkheid die het leven van mensen daadwerkelijk
verandert: van dood naar het leven, op weg naar volmaaktheid in Gods nieuwe
wereldstad. Op de achtergrond van een levensverhaal staat altijd (bewust of onbewust)
een bepaald mensbeeld. Maar Gods verhaal impliceert ook een mensbeeld en maakt
duidelijk wie de mens was en is en zou mogen zijn in Gods ogen.
De Bijbel vertelt het verhaal over Gods relatie met de mens; over zijn heilsdaden in
Christus ten behoeve van de mens. Daarom is verhouding tussen Gods verhaal en het
levensverhaal van mensen een belangrijk aandachtspunt.
- In het licht van de gereformeerde theologie betekent die verhouding dat Gods
verhaal het levensverhaal van mensen openbreekt en daarop inbreekt met een
nieuwe werkelijkheid. Het Woord van God heeft visie op oorsprong en bestemming,
wezen en identiteit, functioneren en gedrag, relaties en verbondenheid van mensen.
- Een bijbels-theologische antropologie (mensbeeld), als systematische weergaven
van wat Gods Woord zegt over (het leven van) mensen, is richtinggevend en
beslissend voor het pastoraat.
Het verhaal van een individu kan eenzijdig gekleurd zijn door een van deze
gebeurtenissen.
Bijbelse verhaal en menselijke relaties: mens-God, mens-zichzelf, mens-medemens,
mens-context.
B Zelfbeeld ('feiten', ideaalbeelden, normatieve beelden)
Mensbeeld: normatief gekleurde visie op mens-zijn.
Zelfbeeld: beeld dat iemand van zichzelf heeft.
Iemands zelfbeeld heeft verschillende ‘lagen’. 1 van die lagen is de feitelijke
laag/beschrijvende laag: bepaalde feiten horen bij het zelfbeeld en kunnen ook niet
zomaar weggelaten of ontkend worden.
, Idealen spelen ook een rol als iemand passages van zijn levensverhaal doorgeeft. Bewust
of onbewust kleuren zulke idealen de beschrijvende laag van een verhaal; het wordt
geïdealiseerd.
In ons zelfbeeld en in ons levensverhaal lopen beschrijvende beelden (‘zo ben ik’),
ideaalbeelden (‘zo wil ik zijn’) en normatieve beelden (‘zo moet ik zijn’) door elkaar. Ons
zelfbeeld heeft ene beschrijvende laag (werkelijkheid), een ideale laag (droomscenario)
en een normatieve laag (mensbeeld).
C Relatie mensbeeld-godsbeeld
Als het over onszelf gaat (intrapersoonlijk), dan kunnen we ook spreken over een relatie
tussen mensbeeld en godsbeeld. Mijn mensbeeld reflecteert en modelleert mijn
godsbeeld en andersom. (Bv: zelfbeeld van angstig mens bij het beeld van een strenge
God is ‘ik word gestraft’ of blinde vlek voor vergeving.) De relatie tussen ons godsbeeld
en mensbeeld zijn niet statisch, maar dynamisch; voortdurend in ontwikkeling en er
treden steeds weer veranderingen op.
D Ingrijpende en bepalende gebeurtenissen in het verhaal van God met de
mens: schepping (en beeld van God zijn), zondeval, verlossing/vernieuwing,
wederkomst/voleinding
De mens dankt zijn leven aan God om te leven in afhankelijkheid van Hem.
Schepping: mens is naar het evenbeeld van God geschapen. Wat dat precies inhoudt,
wordt niet duidelijk in de Bijbel. Wel zijn er enkele punten te benoemen.
1. Het geldt voor zowel het lichaam als de ziel; dus heel de mens.
2. Beeld van God wordt gekoppeld aan het kind-zijn. Zoals Set, het kind, is naar
gelijkenis van Adam, zo is de mens naar de gelijkenis van God.
3. Beeld van God wordt gekoppeld aan het man- en vrouw-zijn, dus gaat over alle
mensen. Mens hoort verbonden te zijn en staat in relatie met God, medemens en
zichzelf zonder God.
Zondeval: de mens stapt uit de relatie met God en kiest in feite voor zichzelf:
onverbondenheid en eenzaamheid. Elk onderdeel van het menselijk bestaan is bedorven
door de zonde. Het ‘beeld’ is gebroken en laat niet meer optimaal zien wat Gods
bedoeling was. Er is een breuk in relaties: zicht op zichzelf kwijt, verliest medemens uit
het oog en vervreemd van context.
Verlossing/vernieuwing: de in zonde gevallen mens wordt door Christus verlost en
vernieuwd (om te leven van genade). De oude en nieuwe mens. De nieuwe mens wordt
steeds vernieuwd naar het beeld van zijn Schepper. Bij het nieuwe leven in Christus hoort
ook een vernieuwing van functioneren en capaciteiten van de mens doordat de Geest
nieuw leven blaast in de mens, waardoor zij in Christus een nieuwe identiteit krijgt.
Herstel van relatie met God werkt door in andere relaties: mens kan weer in vrede met
zichzelf, naaste en context leven.
Wederkomst/voleinding: de vernieuwing van de mens naar het beeld van God wordt
definitief. Mensen laten achter wat tegen God in gaat en het betekent positief dat mensen
‘zich kleden met’ alles wat klopt met Gods Evangelie. Door voleinding krijgt de relatie
tussen God en gelovigen een oneindig vervolg en ook voor de mensen onderling.
6.2 Je kunt aangeven wat volgens Verhagen het meest kenmerkend en
onderscheidend is van het christelijk geloof.
Het christendom en de geschiedenis van de christelijke traditie en kerken danken hun
Naam en worden bijeengehouden door de Naam en de Persoon van Jezus. De naam Jezus
Christus vormt de rode draad en is het centrum van de christelijke vroomheid. Aan Jezus
Doelen Christelijk mensbeeld 1: Algemene noties m.b.t. een christelijke
levensbeschouwing
6. 1 Je kunt de Bijbels-antropologische visie op de mens volgens Vd Kamp
beschrijven met betrekking tot:
A De relatie tussen het levensverhaal van mensen en Gods verhaal
Mensen zijn mensen met een verhaal; biografie. Iemand vertelt zijn levensverhaal vanuit
zijn eigen gezichtspunt. De manier waarop mensen verhalen vertellen (vertelhorizon),
wordt beperkt door hun eigen leven. Dankzij historische informatie kunnen ze echter
verder terug in de tijd kijken dan hun geboorte of familiegeschiedenis. Toch blijft het
perspectief van waaruit iemand vertelt altijd persoonlijk/individueel en situationeel
beperkt.
De Bijbel vertelt ook een verhaal van de mens, maar dan vanuit het perspectief van God.
Dat is universeel en alomvattend. Via de bijbelschrijvers vertelt God het drama van de
wereldgeschiedenis, van begin (schepping) tot eind (voleinding). In die geschiedenis van
Gods relatie met mensen is het levensverhaal van mensen opgenomen. Als zij hun
persoonlijke leefsituatie leren verstaan en ervaren in het licht van Gods evangelie, dan
ontdekken zij dat Gods verhaal ook een verhaal van hun leven bevat. Het script van hun
leven ligt besloten in Gods heilsdaden in Christus. Dat is niet alleen een hermeneutisch
moment: kwestie van verstaan en daardoor anders tegen je leven aankijken. Gods
verhaal gaat over een nieuwe werkelijkheid die het leven van mensen daadwerkelijk
verandert: van dood naar het leven, op weg naar volmaaktheid in Gods nieuwe
wereldstad. Op de achtergrond van een levensverhaal staat altijd (bewust of onbewust)
een bepaald mensbeeld. Maar Gods verhaal impliceert ook een mensbeeld en maakt
duidelijk wie de mens was en is en zou mogen zijn in Gods ogen.
De Bijbel vertelt het verhaal over Gods relatie met de mens; over zijn heilsdaden in
Christus ten behoeve van de mens. Daarom is verhouding tussen Gods verhaal en het
levensverhaal van mensen een belangrijk aandachtspunt.
- In het licht van de gereformeerde theologie betekent die verhouding dat Gods
verhaal het levensverhaal van mensen openbreekt en daarop inbreekt met een
nieuwe werkelijkheid. Het Woord van God heeft visie op oorsprong en bestemming,
wezen en identiteit, functioneren en gedrag, relaties en verbondenheid van mensen.
- Een bijbels-theologische antropologie (mensbeeld), als systematische weergaven
van wat Gods Woord zegt over (het leven van) mensen, is richtinggevend en
beslissend voor het pastoraat.
Het verhaal van een individu kan eenzijdig gekleurd zijn door een van deze
gebeurtenissen.
Bijbelse verhaal en menselijke relaties: mens-God, mens-zichzelf, mens-medemens,
mens-context.
B Zelfbeeld ('feiten', ideaalbeelden, normatieve beelden)
Mensbeeld: normatief gekleurde visie op mens-zijn.
Zelfbeeld: beeld dat iemand van zichzelf heeft.
Iemands zelfbeeld heeft verschillende ‘lagen’. 1 van die lagen is de feitelijke
laag/beschrijvende laag: bepaalde feiten horen bij het zelfbeeld en kunnen ook niet
zomaar weggelaten of ontkend worden.
, Idealen spelen ook een rol als iemand passages van zijn levensverhaal doorgeeft. Bewust
of onbewust kleuren zulke idealen de beschrijvende laag van een verhaal; het wordt
geïdealiseerd.
In ons zelfbeeld en in ons levensverhaal lopen beschrijvende beelden (‘zo ben ik’),
ideaalbeelden (‘zo wil ik zijn’) en normatieve beelden (‘zo moet ik zijn’) door elkaar. Ons
zelfbeeld heeft ene beschrijvende laag (werkelijkheid), een ideale laag (droomscenario)
en een normatieve laag (mensbeeld).
C Relatie mensbeeld-godsbeeld
Als het over onszelf gaat (intrapersoonlijk), dan kunnen we ook spreken over een relatie
tussen mensbeeld en godsbeeld. Mijn mensbeeld reflecteert en modelleert mijn
godsbeeld en andersom. (Bv: zelfbeeld van angstig mens bij het beeld van een strenge
God is ‘ik word gestraft’ of blinde vlek voor vergeving.) De relatie tussen ons godsbeeld
en mensbeeld zijn niet statisch, maar dynamisch; voortdurend in ontwikkeling en er
treden steeds weer veranderingen op.
D Ingrijpende en bepalende gebeurtenissen in het verhaal van God met de
mens: schepping (en beeld van God zijn), zondeval, verlossing/vernieuwing,
wederkomst/voleinding
De mens dankt zijn leven aan God om te leven in afhankelijkheid van Hem.
Schepping: mens is naar het evenbeeld van God geschapen. Wat dat precies inhoudt,
wordt niet duidelijk in de Bijbel. Wel zijn er enkele punten te benoemen.
1. Het geldt voor zowel het lichaam als de ziel; dus heel de mens.
2. Beeld van God wordt gekoppeld aan het kind-zijn. Zoals Set, het kind, is naar
gelijkenis van Adam, zo is de mens naar de gelijkenis van God.
3. Beeld van God wordt gekoppeld aan het man- en vrouw-zijn, dus gaat over alle
mensen. Mens hoort verbonden te zijn en staat in relatie met God, medemens en
zichzelf zonder God.
Zondeval: de mens stapt uit de relatie met God en kiest in feite voor zichzelf:
onverbondenheid en eenzaamheid. Elk onderdeel van het menselijk bestaan is bedorven
door de zonde. Het ‘beeld’ is gebroken en laat niet meer optimaal zien wat Gods
bedoeling was. Er is een breuk in relaties: zicht op zichzelf kwijt, verliest medemens uit
het oog en vervreemd van context.
Verlossing/vernieuwing: de in zonde gevallen mens wordt door Christus verlost en
vernieuwd (om te leven van genade). De oude en nieuwe mens. De nieuwe mens wordt
steeds vernieuwd naar het beeld van zijn Schepper. Bij het nieuwe leven in Christus hoort
ook een vernieuwing van functioneren en capaciteiten van de mens doordat de Geest
nieuw leven blaast in de mens, waardoor zij in Christus een nieuwe identiteit krijgt.
Herstel van relatie met God werkt door in andere relaties: mens kan weer in vrede met
zichzelf, naaste en context leven.
Wederkomst/voleinding: de vernieuwing van de mens naar het beeld van God wordt
definitief. Mensen laten achter wat tegen God in gaat en het betekent positief dat mensen
‘zich kleden met’ alles wat klopt met Gods Evangelie. Door voleinding krijgt de relatie
tussen God en gelovigen een oneindig vervolg en ook voor de mensen onderling.
6.2 Je kunt aangeven wat volgens Verhagen het meest kenmerkend en
onderscheidend is van het christelijk geloof.
Het christendom en de geschiedenis van de christelijke traditie en kerken danken hun
Naam en worden bijeengehouden door de Naam en de Persoon van Jezus. De naam Jezus
Christus vormt de rode draad en is het centrum van de christelijke vroomheid. Aan Jezus
