FUNDAMENTEN VAN DE PSYCHOLOGIE LES 1 (H1)
Toetsstof
Toets 1 Individueel tentamen:
H1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 “Fundamenten van de psychologie”
Toets 2 Verslag en videopodcast-opname:
Inleveren verslag en opname
Voorkennis
Betekenis psychologie (p12): Psychologie is een wetenschap, waarbij gedrag bestudeerd
wordt en waarbij die gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen
die aan het gedrag ten grondslag liggen. Gedragsevidentie is wat je aan iemands gedrag kunt
zien en dat gebruiken om te begrijpen wat die denkt of voelt.
De moderne psychologie
Tegenwoordig gaan we uit van 3 invloeden op gedrag: bio psychosociale model
Volgens dit model is alle functioneren van de mens het gevolg van
biologische, psychische (of cognitieve) en sociale invloeden. Stel
je hebt rugpijn (voorbeeld):
Bio: Je hebt een zware tas getild (spierpijn). Psycho: Je maakt je
veel zorgen over de pijn, waardoor je je spieren nóg meer
aanspant. Sociaal: Je durft niet meer naar je sportclubje,
waardoor je thuiszit en je nog rotter voelt.
Wetenschappelijke revolutie
Een nieuwe manier van denken. Vanuit het geloof was er vroeger een bepaald beeld over
psychologie. Dit beeld mocht niet vanaf geweken worden en mensen mochten er niet over
twijfelen. Tijdens de wetenschappelijke revolutie is dit beeld veranderd. Hier gingen de
mensen nadenken over hoe dingen echt zitten en dit ook uitzoeken. Niet meer alles vanuit
geloof, maar meer vanuit onderzoek. Redenen voor de wetenschappelijke revolutie waren:
vermindering macht van de kerk, herwaardering van de handel, uitvinding van
boekdrukkunst en ontdekkingsreizen.
Copernicaanse revolutie
De Copernicaanse revolutie was de ontdekking dat niet de aarde, maar de zon het
middelpunt van ons zonnestelsel is. Het begon bij Copernicus, die als eerste beweerde dat
de aarde om de zon draait. Later gebruikte Galilei zijn telescoop om te bewijzen dat dit echt
zo was, en legde Newton met de zwaartekracht uit hoe die bewegingen precies werkten.
Omdat we door deze nieuwe kennis veel beter begrepen hoe de aarde bewoog, kon ook de
kalender worden verbeterd; de oude kalender liep namelijk niet meer gelijk met de
seizoenen. Voortaan was de mens niet meer het middelpunt van het heelal en werd de
wetenschap belangrijker dan wat men vroeger blind geloofde.
,De evolutietheorie (Darwin)
In 1859 schreef Charles Darwin zijn beroemde boek “The Origin of Species”. Hij legde hierin
uit dat al het leven op aarde, inclusief de mens, is ontstaan uit eerdere levensvormen. Dit
proces noemde hij de evolutietheorie. Volgens Darwin verandert het leven heel langzaam
door natuurlijke selectie: alleen de sterkste en best aangepaste wezens blijven leven en
krijgen kinderen, waardoor er over een hele lange tijd nieuwe soorten ontstaan. Deze
ontdekking had grote gevolgen voor de psychologie. Omdat de mens volgens deze theorie is
geëvolueerd uit dieren, gingen wetenschappers anders naar ons kijken: ze beseften dat je
menselijk gedrag op dezelfde manier kunt bestuderen als dat van dieren. Het werd vanaf dat
moment heel logisch om de gelijkenissen en verschillen tussen menselijk gedrag en
diergedrag te onderzoeken om ons eigen gedrag beter te begrijpen.
René Descartes (1596 – 1650)
Filosoof die zich als een van de eerste weer op de voorgrond plaatste. Hij durfde zijn manier
van denken te uitten, ondanks de meningen van toen. Drie principes die bij hem passen:
- Rationalisme: Je kunt de waarheid vinden door goed na te denken. Om de mens te
begrijpen, moet je je hoofd gebruiken en logisch denken.
- Nativisme: Sommige dingen weet je al vanaf je geboorte. Met die aangeboren kennis
kan je brein de rest van de waarheid bedenken.
- Dualisme: Er zijn twee dingen: je geest (denken en bewustzijn) en je lichaam. Die
horen bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
Het empirisme (17e )
Dit is een beweging tegen het rationalisme en nativisme. In de 17e eeuw kwam het
empirisme op als reactie op oude ideeën. De belangrijkste gedachte hierbij is: alles wat je
weet, komt door je zintuigen (horen, zien, voelen). Kennis is dus niet aangeboren, maar krijg
je door ervaring. Een bekende naam hierbij is John Locke. Hij verschoof de aandacht naar
hoe de geest precies leert en wat de grenzen van onze kennis zijn.
Belangrijke stromingen binnen psychologie
1.Structuralisme (Wundt)
Vroeger dachten mensen dat je het menselijk brein niet echt kon onderzoeken, maar Wundt
dacht daar anders over. Hij wilde van psychologie een echte wetenschap maken. Zijn aanpak
noemen we het structuralisme. Je kunt dit vergelijken met een scheikundige die een
vloeistof onderzoekt: hij wil weten uit welke kleine stofjes de vloeistof bestaat. Wundt wilde
dat ook doen met onze gedachten. Hij probeerde onze ervaringen op te splitsen in de
allerkleinste 'bouwsteentjes'. Om die bouwsteentjes te vinden, gebruikte hij de methode
introspectie. Dit betekent simpelweg 'naar binnenkijken'. Hij trainde mensen om heel
objectief te vertellen wat ze voelden als ze bijvoorbeeld naar een lichtje keken of een tik
hoorden. Niet door te zeggen: "Ik vind het een mooi lichtje," maar door heel precies de
rauwe ervaring te beschrijven (zoals: "ik zie een felle, witte flits"). Zo probeerde hij de
'structuur' van ons bewustzijn in kaart te brengen.
,2. Functionalisme (William James)
Het functionalisme kijkt niet naar de losse onderdelen van het brein kijken, maar naar het
doel van ons gedrag. Het functionalisme, bedacht door William James, stelt de vraag: "Wat
heb je eraan?" In plaats van gedachten te ontleden, keek James naar hoe gedrag ons helpt
om in het dagelijks leven te overleven en problemen op te lossen. Hij wilde de psychologie
nuttig maken voor de echte wereld, zoals voor beter onderwijs of een gezonder leven. Je
kunt het functionalisme zien als een manier om te begrijpen wat ons gedrag oplevert:
waarom doen we wat we doen om ons aan te passen aan onze omgeving? Het
functionalisme werd sterk beïnvloed door de evolutieleer. Gedachten en gevoelens nog
steeds belangrijk.
3. Behaviorisme
In de psychologie zijn er stromingen die het niet zo belangrijk vinden wat er precies in
iemands hoofd gebeurt, omdat je dat niet kunt zien. Het behaviorisme zegt daarom dat we
alleen moeten kijken naar wat we écht kunnen meten: het gedrag. Het belangrijkste idee is
dat gedrag niet zomaar ontstaat, maar dat je het leert door dingen in je omgeving aan elkaar
te koppelen. De basis hiervoor werd gelegd door Pavlov met zijn ontdekking van de
klassieke conditionering. Hij merkte dat je een automatische reactie kunt aanleren door een
neutrale prikkel, zoals een bel, te combineren met iets anders, zoals eten. In zijn beroemde
proef leerde een hond dat de bel betekende dat er eten aankwam. Na een tijdje hoefde de
hond alleen de bel maar te horen om al te gaan kwijlen. Makkelijk gezegd: je leert dingen
door ze aan elkaar te koppelen, zoals "bel = eten". Dit onderzoek liet zien dat gedrag
voorspelbaar is en dat de omgeving bepaalt wat we leren. Gedachten en gevoelens niet
belangrijk, maar juist het gedrag.
4. Positivisme
Het positivisme vindt dat de psychologie een echte wetenschap moet zijn, net als
natuurkunde. Dat betekent dat je alleen mag praten over dingen die je echt kunt zien en
bewijzen met harde cijfers. Omdat gevoelens vaak vaag zijn, gebruiken ze een operationele
definitie. Dit is een duidelijke afspraak over hoe je iets meet. In plaats van te zeggen dat
iemand "honger" heeft, meet je bijvoorbeeld het aantal uren dat iemand niet heeft gegeten.
Zo maak je van een gevoel een getal dat voor iedereen hetzelfde is. In onderzoek kijken
positivisten altijd naar de relatie tussen twee dingen. Je hebt de onafhankelijke variabele,
dit is de oorzaak waar de onderzoeker zelf aan draait (zoals het aantal uren zonder eten).
Daarnaast heb je de afhankelijke variabele, dit is het gevolg dat je meet (zoals hoe snel
iemand naar eten toe loopt). Het gedrag "hangt dus af" van wat de onderzoeker vooraf heeft
bepaald. Dit alles komt samen in de S-R psychologie. Hierbij kijken wetenschappers alleen
naar de Stimulus (de prikkel die je geeft, zoals een belletje) en de Respons (de reactie die je
ziet, zoals kwijlen). Wat er precies binnenin het hoofd gebeurt, laten ze weg, want dat kun je
niet objectief meten. Het gaat puur om de meetbare actie en reactie.
5. Psychoanalyse (Freud)
De psychoanalyse is een stroming die is bedacht door Sigmund Freud. Hij geloofde dat ons
gedrag niet alleen wordt bepaald door wat we bewust denken, maar vooral door het
onbewuste. Dit is een soort verborgen kelder in je geest vol met nare herinneringen uit je
jeugd en weggestopte verlangens die je zelf niet eens doorhebt. Volgens Freud bepalen deze
verborgen geheimen voor een groot deel hoe we ons voelen en gedragen. Om iemand te
, helpen, moet je dus diep in dat onbewuste duiken om te ontdekken wat daar allemaal
verborgen ligt. Omdat je die onbewuste gevoelens niet met cijfers kunt meten, gebruikt de
psychoanalyse de hermeneutiek. Dit is een methode die niet kijkt naar harde bewijzen, maar
naar de betekenis van iemands verhaal. In plaats van te tellen hoe vaak iemand iets doet,
probeert de psycholoog iemands woorden, dromen of gedrag te interpreteren. Je bent dan
eigenlijk een soort detective die op zoek gaat naar de diepere boodschap achter iemands
ervaringen. Waar andere stromingen gedrag willen verklaren met oorzaak en gevolg, wil de
psychoanalyse via de hermeneutiek iemands innerlijke wereld echt proberen te begrijpen.
6. Cognitieve psychologie
De cognitieve psychologie ziet het menselijk brein als een soort geavanceerde computer.
Waar eerdere stromingen vooral naar gedrag keken, focust deze stroming zich op de
informatieverwerking in ons hoofd. Het gaat erom hoe we informatie uit de wereld om ons
heen opnemen, opslaan in ons geheugen en later weer gebruiken om beslissingen te nemen.
We zijn volgens deze psychologen geen passieve wezens die alleen maar reageren op
prikkels, maar actieve denkers die voortdurend bezig zijn met het verwerken van gegevens
om de wereld te begrijpen.
Extra
Psychologisering is wanneer we overal een "psychologisch label" op plakken. In plaats van te
zeggen dat iemand gewoon een rotbui heeft, zeg je: "Hij is echt depressief." Je bekijkt alles
door een psychologische bril, ook als het gewoon normaal gedrag is. Wanneer je die labels
gebruikt voor een hele groep mensen, noem je dat een stereotype. Je hebt dan een
vaststaand beeld van een groep dat vaak niet klopt, zoals: "Alle drukke kinderen hebben
ADHD." Je kijkt dan niet meer naar het kind zelf, maar alleen naar het hokje waar je hem in
hebt geplaatst.
Toetsstof
Toets 1 Individueel tentamen:
H1, 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10 “Fundamenten van de psychologie”
Toets 2 Verslag en videopodcast-opname:
Inleveren verslag en opname
Voorkennis
Betekenis psychologie (p12): Psychologie is een wetenschap, waarbij gedrag bestudeerd
wordt en waarbij die gedragsevidentie gebruikt wordt om de interne processen te begrijpen
die aan het gedrag ten grondslag liggen. Gedragsevidentie is wat je aan iemands gedrag kunt
zien en dat gebruiken om te begrijpen wat die denkt of voelt.
De moderne psychologie
Tegenwoordig gaan we uit van 3 invloeden op gedrag: bio psychosociale model
Volgens dit model is alle functioneren van de mens het gevolg van
biologische, psychische (of cognitieve) en sociale invloeden. Stel
je hebt rugpijn (voorbeeld):
Bio: Je hebt een zware tas getild (spierpijn). Psycho: Je maakt je
veel zorgen over de pijn, waardoor je je spieren nóg meer
aanspant. Sociaal: Je durft niet meer naar je sportclubje,
waardoor je thuiszit en je nog rotter voelt.
Wetenschappelijke revolutie
Een nieuwe manier van denken. Vanuit het geloof was er vroeger een bepaald beeld over
psychologie. Dit beeld mocht niet vanaf geweken worden en mensen mochten er niet over
twijfelen. Tijdens de wetenschappelijke revolutie is dit beeld veranderd. Hier gingen de
mensen nadenken over hoe dingen echt zitten en dit ook uitzoeken. Niet meer alles vanuit
geloof, maar meer vanuit onderzoek. Redenen voor de wetenschappelijke revolutie waren:
vermindering macht van de kerk, herwaardering van de handel, uitvinding van
boekdrukkunst en ontdekkingsreizen.
Copernicaanse revolutie
De Copernicaanse revolutie was de ontdekking dat niet de aarde, maar de zon het
middelpunt van ons zonnestelsel is. Het begon bij Copernicus, die als eerste beweerde dat
de aarde om de zon draait. Later gebruikte Galilei zijn telescoop om te bewijzen dat dit echt
zo was, en legde Newton met de zwaartekracht uit hoe die bewegingen precies werkten.
Omdat we door deze nieuwe kennis veel beter begrepen hoe de aarde bewoog, kon ook de
kalender worden verbeterd; de oude kalender liep namelijk niet meer gelijk met de
seizoenen. Voortaan was de mens niet meer het middelpunt van het heelal en werd de
wetenschap belangrijker dan wat men vroeger blind geloofde.
,De evolutietheorie (Darwin)
In 1859 schreef Charles Darwin zijn beroemde boek “The Origin of Species”. Hij legde hierin
uit dat al het leven op aarde, inclusief de mens, is ontstaan uit eerdere levensvormen. Dit
proces noemde hij de evolutietheorie. Volgens Darwin verandert het leven heel langzaam
door natuurlijke selectie: alleen de sterkste en best aangepaste wezens blijven leven en
krijgen kinderen, waardoor er over een hele lange tijd nieuwe soorten ontstaan. Deze
ontdekking had grote gevolgen voor de psychologie. Omdat de mens volgens deze theorie is
geëvolueerd uit dieren, gingen wetenschappers anders naar ons kijken: ze beseften dat je
menselijk gedrag op dezelfde manier kunt bestuderen als dat van dieren. Het werd vanaf dat
moment heel logisch om de gelijkenissen en verschillen tussen menselijk gedrag en
diergedrag te onderzoeken om ons eigen gedrag beter te begrijpen.
René Descartes (1596 – 1650)
Filosoof die zich als een van de eerste weer op de voorgrond plaatste. Hij durfde zijn manier
van denken te uitten, ondanks de meningen van toen. Drie principes die bij hem passen:
- Rationalisme: Je kunt de waarheid vinden door goed na te denken. Om de mens te
begrijpen, moet je je hoofd gebruiken en logisch denken.
- Nativisme: Sommige dingen weet je al vanaf je geboorte. Met die aangeboren kennis
kan je brein de rest van de waarheid bedenken.
- Dualisme: Er zijn twee dingen: je geest (denken en bewustzijn) en je lichaam. Die
horen bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde.
Het empirisme (17e )
Dit is een beweging tegen het rationalisme en nativisme. In de 17e eeuw kwam het
empirisme op als reactie op oude ideeën. De belangrijkste gedachte hierbij is: alles wat je
weet, komt door je zintuigen (horen, zien, voelen). Kennis is dus niet aangeboren, maar krijg
je door ervaring. Een bekende naam hierbij is John Locke. Hij verschoof de aandacht naar
hoe de geest precies leert en wat de grenzen van onze kennis zijn.
Belangrijke stromingen binnen psychologie
1.Structuralisme (Wundt)
Vroeger dachten mensen dat je het menselijk brein niet echt kon onderzoeken, maar Wundt
dacht daar anders over. Hij wilde van psychologie een echte wetenschap maken. Zijn aanpak
noemen we het structuralisme. Je kunt dit vergelijken met een scheikundige die een
vloeistof onderzoekt: hij wil weten uit welke kleine stofjes de vloeistof bestaat. Wundt wilde
dat ook doen met onze gedachten. Hij probeerde onze ervaringen op te splitsen in de
allerkleinste 'bouwsteentjes'. Om die bouwsteentjes te vinden, gebruikte hij de methode
introspectie. Dit betekent simpelweg 'naar binnenkijken'. Hij trainde mensen om heel
objectief te vertellen wat ze voelden als ze bijvoorbeeld naar een lichtje keken of een tik
hoorden. Niet door te zeggen: "Ik vind het een mooi lichtje," maar door heel precies de
rauwe ervaring te beschrijven (zoals: "ik zie een felle, witte flits"). Zo probeerde hij de
'structuur' van ons bewustzijn in kaart te brengen.
,2. Functionalisme (William James)
Het functionalisme kijkt niet naar de losse onderdelen van het brein kijken, maar naar het
doel van ons gedrag. Het functionalisme, bedacht door William James, stelt de vraag: "Wat
heb je eraan?" In plaats van gedachten te ontleden, keek James naar hoe gedrag ons helpt
om in het dagelijks leven te overleven en problemen op te lossen. Hij wilde de psychologie
nuttig maken voor de echte wereld, zoals voor beter onderwijs of een gezonder leven. Je
kunt het functionalisme zien als een manier om te begrijpen wat ons gedrag oplevert:
waarom doen we wat we doen om ons aan te passen aan onze omgeving? Het
functionalisme werd sterk beïnvloed door de evolutieleer. Gedachten en gevoelens nog
steeds belangrijk.
3. Behaviorisme
In de psychologie zijn er stromingen die het niet zo belangrijk vinden wat er precies in
iemands hoofd gebeurt, omdat je dat niet kunt zien. Het behaviorisme zegt daarom dat we
alleen moeten kijken naar wat we écht kunnen meten: het gedrag. Het belangrijkste idee is
dat gedrag niet zomaar ontstaat, maar dat je het leert door dingen in je omgeving aan elkaar
te koppelen. De basis hiervoor werd gelegd door Pavlov met zijn ontdekking van de
klassieke conditionering. Hij merkte dat je een automatische reactie kunt aanleren door een
neutrale prikkel, zoals een bel, te combineren met iets anders, zoals eten. In zijn beroemde
proef leerde een hond dat de bel betekende dat er eten aankwam. Na een tijdje hoefde de
hond alleen de bel maar te horen om al te gaan kwijlen. Makkelijk gezegd: je leert dingen
door ze aan elkaar te koppelen, zoals "bel = eten". Dit onderzoek liet zien dat gedrag
voorspelbaar is en dat de omgeving bepaalt wat we leren. Gedachten en gevoelens niet
belangrijk, maar juist het gedrag.
4. Positivisme
Het positivisme vindt dat de psychologie een echte wetenschap moet zijn, net als
natuurkunde. Dat betekent dat je alleen mag praten over dingen die je echt kunt zien en
bewijzen met harde cijfers. Omdat gevoelens vaak vaag zijn, gebruiken ze een operationele
definitie. Dit is een duidelijke afspraak over hoe je iets meet. In plaats van te zeggen dat
iemand "honger" heeft, meet je bijvoorbeeld het aantal uren dat iemand niet heeft gegeten.
Zo maak je van een gevoel een getal dat voor iedereen hetzelfde is. In onderzoek kijken
positivisten altijd naar de relatie tussen twee dingen. Je hebt de onafhankelijke variabele,
dit is de oorzaak waar de onderzoeker zelf aan draait (zoals het aantal uren zonder eten).
Daarnaast heb je de afhankelijke variabele, dit is het gevolg dat je meet (zoals hoe snel
iemand naar eten toe loopt). Het gedrag "hangt dus af" van wat de onderzoeker vooraf heeft
bepaald. Dit alles komt samen in de S-R psychologie. Hierbij kijken wetenschappers alleen
naar de Stimulus (de prikkel die je geeft, zoals een belletje) en de Respons (de reactie die je
ziet, zoals kwijlen). Wat er precies binnenin het hoofd gebeurt, laten ze weg, want dat kun je
niet objectief meten. Het gaat puur om de meetbare actie en reactie.
5. Psychoanalyse (Freud)
De psychoanalyse is een stroming die is bedacht door Sigmund Freud. Hij geloofde dat ons
gedrag niet alleen wordt bepaald door wat we bewust denken, maar vooral door het
onbewuste. Dit is een soort verborgen kelder in je geest vol met nare herinneringen uit je
jeugd en weggestopte verlangens die je zelf niet eens doorhebt. Volgens Freud bepalen deze
verborgen geheimen voor een groot deel hoe we ons voelen en gedragen. Om iemand te
, helpen, moet je dus diep in dat onbewuste duiken om te ontdekken wat daar allemaal
verborgen ligt. Omdat je die onbewuste gevoelens niet met cijfers kunt meten, gebruikt de
psychoanalyse de hermeneutiek. Dit is een methode die niet kijkt naar harde bewijzen, maar
naar de betekenis van iemands verhaal. In plaats van te tellen hoe vaak iemand iets doet,
probeert de psycholoog iemands woorden, dromen of gedrag te interpreteren. Je bent dan
eigenlijk een soort detective die op zoek gaat naar de diepere boodschap achter iemands
ervaringen. Waar andere stromingen gedrag willen verklaren met oorzaak en gevolg, wil de
psychoanalyse via de hermeneutiek iemands innerlijke wereld echt proberen te begrijpen.
6. Cognitieve psychologie
De cognitieve psychologie ziet het menselijk brein als een soort geavanceerde computer.
Waar eerdere stromingen vooral naar gedrag keken, focust deze stroming zich op de
informatieverwerking in ons hoofd. Het gaat erom hoe we informatie uit de wereld om ons
heen opnemen, opslaan in ons geheugen en later weer gebruiken om beslissingen te nemen.
We zijn volgens deze psychologen geen passieve wezens die alleen maar reageren op
prikkels, maar actieve denkers die voortdurend bezig zijn met het verwerken van gegevens
om de wereld te begrijpen.
Extra
Psychologisering is wanneer we overal een "psychologisch label" op plakken. In plaats van te
zeggen dat iemand gewoon een rotbui heeft, zeg je: "Hij is echt depressief." Je bekijkt alles
door een psychologische bril, ook als het gewoon normaal gedrag is. Wanneer je die labels
gebruikt voor een hele groep mensen, noem je dat een stereotype. Je hebt dan een
vaststaand beeld van een groep dat vaak niet klopt, zoals: "Alle drukke kinderen hebben
ADHD." Je kijkt dan niet meer naar het kind zelf, maar alleen naar het hokje waar je hem in
hebt geplaatst.
