DOELGROEPEN 3
DEEL 1: ACES EN PACES
Tendensen kennen want daar kan je een vraag over krijgen op het examen
1. ACES EN PACES ALS OVERKOEPELEND KADER
ACEs (Adverse Childhood Experiences) = beschrijft de impact van stress bij
ingrijpende kind- en jeugdervaringen en biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden
op verschillende levensdomeinen bij kinderen en jongeren op korte- en lange termijn
overkoepeld VOS en POS
“als je vooruit wil moet je achterom kijken”
PACES (Protective and Compensatory Childhood experciences) = verwijzen naar
beschermende en ondersteunende ervaringen die de veerkracht van kinderen en
jongeren kunnen versterken en die negatieve effecten van ACEs compenseren
1.1 OMSCHRIJVING
De ACE-studie in 1988 (Feletti en Anda)
Problematische opvoedingssituaties (POS)
Verontrustende opvoedingssituaties (VOS)
POS, VOS en ACEs zijn géén synoniemen binnen VOS kunnen situaties
ontstaan die vallen onder ACEs, maar ACEs is het bredere, allesomvattende kader
1.1.1 ACES
Definiëring Nadine Burke Harris = ingrijpende (ongunstige) kind- en jeugdervaringen
(-18) met duidelijke negatieve impact op verdere ontwikkeling + impact op lange en
korte termijn
ACE studie: soorten ACEs
kindermishandeling, opgroeien in gezinnen waar sprake is van huiselijk
geweld, alcohol- of druggebruik, psychiatrische problemen, echtscheiding,
verlies van een ouder of ouder met crimineel gedrag(elk van die voorbeelden
staat voor 1 ACE)
+
Pesten, gedwongen huwelijken, getuige zijn van collectief geweld in de gemeenschap,
onveilige buurt, ervaren van racisme of andere discriminatie, een geschiedenis van
pleegzorg,… (soorten ACE)
Het piramidemodel van ACEs = toont de mogelijke
effecten van ACEs, aangevuld met het Hartmodel vanuit
PACEs
ACE studie: conclusie
1
, 1. Negatieve impact op de later ontwikkeling (korte + lange termijn) op zowel
psychosociale als fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen (cumulatie-
effect)
1.1.2 TUSSEN ACES OF TRAUMA
ACE ≠ Trauma
Trauma = de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten
gevolge van een ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd Stress die chronisch is +
impact op gezondheid
Trauma komt voort uit ACEs of andere ervaringen (bv: natuurrampen, oorlog) en
kan ook op latere leeftijd plaatsvinden
Een ACE hoeft niet automatisch tot een trauma te leiden hangt af van
aanwezige PACEs en veerkracht
ACEs en trauma zijn gn synoniemen, maar overlappen wel vaak in literatuur
Bv een ACE kan leiden tot een trauma, maar ook tot geen trauma, dat ligt aan het aantal
PACES dat dat kind heeft waardoor het kind in herstel is kunnen gedaan waardoor er
geen trauma ontstaat.
Trauma gaat over meerdere ervaringen en moet dus niet perse verder uit een ACE komen
(bv: kind wilt nooit naar school waardoor die een schooltrauma kan ontwikkelen)
Onderscheid trauma ≠ traumatische stoornis → DSM-5 spreekt van stoornis bij
trauma (PTSS)→ ongeveer 16% van kinderen die ingrijpende gebeurtenissen meemaken
ontwikkelen PTSS
Soorten trauma:
1) Enkelvoudige trauma = eenvoudige & onverwachte ingrijpende gebeurtenis
met trauma als gevolg (bv: sterfte geliefde, verkeersaccident)
2) Meervoudige trauma = een combinatie v versch ingrijpende en belastende
gebeurtenissen in versch levensdomeinen met trauma als gevolg (bv: je verliest je
broer/ zus & je w daarna zelf ziek)
3) Kleine ‘t’ trauma = heel veel verschillende gebeurtenissen waarbij 1
gebeurtenis opzich niet veel stress oplevert, maar doordat dat een heel la,ge tijd
in iemand zijn leven is kan dat een trauma opleveren (bv: je hebt autisme en je
hebt het gevoel dat je anders denkt en dat praten met iemand moeilijk is, en elke
dag word je daarmee geconfronteerd dat sociale aansluiting moeilijk is voor u,
doordat je dat elke dag opnieuw voelt creëer je een trauma)
4) Complex trauma = dit gaat over meervoudig trauma én waar ook de zorgfiguren
mee geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de
ontwikkelingstaken. De ervaring is dan over een lange periode met een
aanhoudende of herhaalde blootstelling (bv je ouders verliezen een kind
en zijn nog aan het verwerken waardoor ze jou als kind wat vergeten)
OOK
5) Ontwikkelingstrauma (of hechtingstrauma) = meerdere chronische
traumatische gebeurtenissen, vaak vroeg in de ontwikkeling en van
interpersoonlijke aard
2
, 1.1.3 PACES
= specifieke kind- en jeugdervaringen onder de 18 jaar die bijdragen aan een gezonde
ontwikkeling en welzijn en de negatieve effecten van ACEs compenseren → veerkracht
vergroten
Positief effect = tweeledig
1) Compenserend en beschermend effect
- Bijdragen tot veerkracht
- Negatieve effecten ACEs verminderen!
2) Cumulatief positief effect (1+1 = meer dan 2)
Soorten PACEs moet aanwezig zijn voor je 18 jaar was
Concrete effecten van PACEs: minder symptomen van depressie, angst, middelengebruik
en emotieregulateproblemen → meerdere PACEs verzwakken vooral sterk de relatie
tussen ACEs en depressie
2 categorieën PACEs
1. Steunende relaties in de omgeving
onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger, goede relaties
met (een) vriend(en), aanwezigheid van een mentor of
vertrouwenspersoon, vrijwilligerswerk of andere bijdrage aan de
gemeenschap, deel zijn van een sociale groep, een stabiele en
duidelijke thuissituatie,
2. Voldoende hulpbronnen
een hygiënische en veilige thuissituatie, betrokkenheid in hobby’s,
lichaamsbeweging of lid van sportverenigingen, duidelijke regels en routine en de
aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding.
1.2 EPIDEMIOLOGIE
Ongeveer 66% 1 ACE Hoe meer ACEs samen, hoe groter het verband met
gezondheids- en sociale problemen (negatief cumulatie-effect)
Ongeveer 12% minstens 4 ACEs
Personen met VB:
o 83% meer kans op 1 of 2 ACEs,
o 73% meer kans op 3 of meer ACEs (5j.) door:
Levensloop breuken zoals plaatsing in voorziening, internaat,
pleegzorg
Situaties vaker blootgesteld aan seksueel of fysiek misbruik
VB op zich moeilijker om negatieve ervaringen te verwerken +
PACEs minder evident aanwezig
“1+1 ≠ 2”
3
, vb: psychoses, hart- en vaatziekten, depressie, suïcidaal gedrag, astma, gedrags-
en emotionele problemen, …
Intergenerationeel aspect = als je ouders veel ACEs meemaken dan maak jij er
ook meer mee
o Kinderen van iemand met ingrijpende jeugdervaringen verhoogd de kans
op internaliserende en externaliserende problemen
1.3 ETIOLOGIE
De biologische stressreactie
3 soorten stress:
1. Positieve/alledaagse stress = korte stressreactie (vecht, vlucht, vries, vriend),
helpt functioneren in een spannende situatie (alarmbel) + korte hartslagverhoging
(bv. examen, spuit bij dokter)
2. Tolereerbare stress = kleine reacties in lichaam, PACEs/protectieve factoren
helpen aanpassen en herstellen (bv. ernstig auto-ongeluk met revalidatie en
steun)
3. Toxische stress = sterke, langdurende of herhaalde spanning met weinig
controle & weinig/geen PACEs → alarmbel scherp afgesteld, stresshormoon
(cortisol/adrenaline) voortdurend aangemaakt zonder afvoer → belemmering
ontwikkeling
o Bv: seksueel misbruik, ouder met ernstige psychose, sterfte,…
Of een ACE schadelijke gevolgen heeft hangt af van: duur, ernst en tijdstip van de
gebeurtenis + aan-/afwezigheid van PACEs
Stresssysteem in de war, uiteindelijk mogelijkheid tot herstel PACEs helpen ons in
herstel Vb: ernstig ongeval met de auto met mogelijkheid tot revalidatie en een lieve
partner
biologisch of bio- psychosociaal verklaringsmodel
= langdurige blootstelling aan stress (toxische) omwille van ACE heeft impact op:
Ontwikkeling vd hersenen amygdala en frontale kwab
o Amygdala → verhoogde waakzaamheid/angstreactie of aangeleerde
hulpeloosheid
o Prefrontale cortex → moeilijkere emotieregulatie, impulsbeheersing en
planning
o Hippocampus → leer- en geheugenproblemen
o Dus heeft effect op werking hersnenen
Sociaal, emotioneel en cognitieve ontwikkeling
o Dus ook effect op psycho-sociaal en emotioneel welzijn
o Bv: emotieregulatie, middelenafhankelijkheid (beloningssysteem)
geheugen, sociale vaardigheden, cognitieve ontwikkeling, laag zelfbeeld,
leerstrategieën, …
Fysieke gezondheid en levenskeuzes
o dus ook effect op ziektes, aandoeningen, mogelijkheden en beperkingen
o Vb: hart-en vaatziekten, hoge bloeddruk, ademhalingsproblemen,
misdiagnoses, moeite met arbeid
4
DEEL 1: ACES EN PACES
Tendensen kennen want daar kan je een vraag over krijgen op het examen
1. ACES EN PACES ALS OVERKOEPELEND KADER
ACEs (Adverse Childhood Experiences) = beschrijft de impact van stress bij
ingrijpende kind- en jeugdervaringen en biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden
op verschillende levensdomeinen bij kinderen en jongeren op korte- en lange termijn
overkoepeld VOS en POS
“als je vooruit wil moet je achterom kijken”
PACES (Protective and Compensatory Childhood experciences) = verwijzen naar
beschermende en ondersteunende ervaringen die de veerkracht van kinderen en
jongeren kunnen versterken en die negatieve effecten van ACEs compenseren
1.1 OMSCHRIJVING
De ACE-studie in 1988 (Feletti en Anda)
Problematische opvoedingssituaties (POS)
Verontrustende opvoedingssituaties (VOS)
POS, VOS en ACEs zijn géén synoniemen binnen VOS kunnen situaties
ontstaan die vallen onder ACEs, maar ACEs is het bredere, allesomvattende kader
1.1.1 ACES
Definiëring Nadine Burke Harris = ingrijpende (ongunstige) kind- en jeugdervaringen
(-18) met duidelijke negatieve impact op verdere ontwikkeling + impact op lange en
korte termijn
ACE studie: soorten ACEs
kindermishandeling, opgroeien in gezinnen waar sprake is van huiselijk
geweld, alcohol- of druggebruik, psychiatrische problemen, echtscheiding,
verlies van een ouder of ouder met crimineel gedrag(elk van die voorbeelden
staat voor 1 ACE)
+
Pesten, gedwongen huwelijken, getuige zijn van collectief geweld in de gemeenschap,
onveilige buurt, ervaren van racisme of andere discriminatie, een geschiedenis van
pleegzorg,… (soorten ACE)
Het piramidemodel van ACEs = toont de mogelijke
effecten van ACEs, aangevuld met het Hartmodel vanuit
PACEs
ACE studie: conclusie
1
, 1. Negatieve impact op de later ontwikkeling (korte + lange termijn) op zowel
psychosociale als fysieke gezondheid
2. Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen (cumulatie-
effect)
1.1.2 TUSSEN ACES OF TRAUMA
ACE ≠ Trauma
Trauma = de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten
gevolge van een ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd Stress die chronisch is +
impact op gezondheid
Trauma komt voort uit ACEs of andere ervaringen (bv: natuurrampen, oorlog) en
kan ook op latere leeftijd plaatsvinden
Een ACE hoeft niet automatisch tot een trauma te leiden hangt af van
aanwezige PACEs en veerkracht
ACEs en trauma zijn gn synoniemen, maar overlappen wel vaak in literatuur
Bv een ACE kan leiden tot een trauma, maar ook tot geen trauma, dat ligt aan het aantal
PACES dat dat kind heeft waardoor het kind in herstel is kunnen gedaan waardoor er
geen trauma ontstaat.
Trauma gaat over meerdere ervaringen en moet dus niet perse verder uit een ACE komen
(bv: kind wilt nooit naar school waardoor die een schooltrauma kan ontwikkelen)
Onderscheid trauma ≠ traumatische stoornis → DSM-5 spreekt van stoornis bij
trauma (PTSS)→ ongeveer 16% van kinderen die ingrijpende gebeurtenissen meemaken
ontwikkelen PTSS
Soorten trauma:
1) Enkelvoudige trauma = eenvoudige & onverwachte ingrijpende gebeurtenis
met trauma als gevolg (bv: sterfte geliefde, verkeersaccident)
2) Meervoudige trauma = een combinatie v versch ingrijpende en belastende
gebeurtenissen in versch levensdomeinen met trauma als gevolg (bv: je verliest je
broer/ zus & je w daarna zelf ziek)
3) Kleine ‘t’ trauma = heel veel verschillende gebeurtenissen waarbij 1
gebeurtenis opzich niet veel stress oplevert, maar doordat dat een heel la,ge tijd
in iemand zijn leven is kan dat een trauma opleveren (bv: je hebt autisme en je
hebt het gevoel dat je anders denkt en dat praten met iemand moeilijk is, en elke
dag word je daarmee geconfronteerd dat sociale aansluiting moeilijk is voor u,
doordat je dat elke dag opnieuw voelt creëer je een trauma)
4) Complex trauma = dit gaat over meervoudig trauma én waar ook de zorgfiguren
mee geïntegreerd zijn en waardoor het trauma verweven zit met de
ontwikkelingstaken. De ervaring is dan over een lange periode met een
aanhoudende of herhaalde blootstelling (bv je ouders verliezen een kind
en zijn nog aan het verwerken waardoor ze jou als kind wat vergeten)
OOK
5) Ontwikkelingstrauma (of hechtingstrauma) = meerdere chronische
traumatische gebeurtenissen, vaak vroeg in de ontwikkeling en van
interpersoonlijke aard
2
, 1.1.3 PACES
= specifieke kind- en jeugdervaringen onder de 18 jaar die bijdragen aan een gezonde
ontwikkeling en welzijn en de negatieve effecten van ACEs compenseren → veerkracht
vergroten
Positief effect = tweeledig
1) Compenserend en beschermend effect
- Bijdragen tot veerkracht
- Negatieve effecten ACEs verminderen!
2) Cumulatief positief effect (1+1 = meer dan 2)
Soorten PACEs moet aanwezig zijn voor je 18 jaar was
Concrete effecten van PACEs: minder symptomen van depressie, angst, middelengebruik
en emotieregulateproblemen → meerdere PACEs verzwakken vooral sterk de relatie
tussen ACEs en depressie
2 categorieën PACEs
1. Steunende relaties in de omgeving
onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger, goede relaties
met (een) vriend(en), aanwezigheid van een mentor of
vertrouwenspersoon, vrijwilligerswerk of andere bijdrage aan de
gemeenschap, deel zijn van een sociale groep, een stabiele en
duidelijke thuissituatie,
2. Voldoende hulpbronnen
een hygiënische en veilige thuissituatie, betrokkenheid in hobby’s,
lichaamsbeweging of lid van sportverenigingen, duidelijke regels en routine en de
aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding.
1.2 EPIDEMIOLOGIE
Ongeveer 66% 1 ACE Hoe meer ACEs samen, hoe groter het verband met
gezondheids- en sociale problemen (negatief cumulatie-effect)
Ongeveer 12% minstens 4 ACEs
Personen met VB:
o 83% meer kans op 1 of 2 ACEs,
o 73% meer kans op 3 of meer ACEs (5j.) door:
Levensloop breuken zoals plaatsing in voorziening, internaat,
pleegzorg
Situaties vaker blootgesteld aan seksueel of fysiek misbruik
VB op zich moeilijker om negatieve ervaringen te verwerken +
PACEs minder evident aanwezig
“1+1 ≠ 2”
3
, vb: psychoses, hart- en vaatziekten, depressie, suïcidaal gedrag, astma, gedrags-
en emotionele problemen, …
Intergenerationeel aspect = als je ouders veel ACEs meemaken dan maak jij er
ook meer mee
o Kinderen van iemand met ingrijpende jeugdervaringen verhoogd de kans
op internaliserende en externaliserende problemen
1.3 ETIOLOGIE
De biologische stressreactie
3 soorten stress:
1. Positieve/alledaagse stress = korte stressreactie (vecht, vlucht, vries, vriend),
helpt functioneren in een spannende situatie (alarmbel) + korte hartslagverhoging
(bv. examen, spuit bij dokter)
2. Tolereerbare stress = kleine reacties in lichaam, PACEs/protectieve factoren
helpen aanpassen en herstellen (bv. ernstig auto-ongeluk met revalidatie en
steun)
3. Toxische stress = sterke, langdurende of herhaalde spanning met weinig
controle & weinig/geen PACEs → alarmbel scherp afgesteld, stresshormoon
(cortisol/adrenaline) voortdurend aangemaakt zonder afvoer → belemmering
ontwikkeling
o Bv: seksueel misbruik, ouder met ernstige psychose, sterfte,…
Of een ACE schadelijke gevolgen heeft hangt af van: duur, ernst en tijdstip van de
gebeurtenis + aan-/afwezigheid van PACEs
Stresssysteem in de war, uiteindelijk mogelijkheid tot herstel PACEs helpen ons in
herstel Vb: ernstig ongeval met de auto met mogelijkheid tot revalidatie en een lieve
partner
biologisch of bio- psychosociaal verklaringsmodel
= langdurige blootstelling aan stress (toxische) omwille van ACE heeft impact op:
Ontwikkeling vd hersenen amygdala en frontale kwab
o Amygdala → verhoogde waakzaamheid/angstreactie of aangeleerde
hulpeloosheid
o Prefrontale cortex → moeilijkere emotieregulatie, impulsbeheersing en
planning
o Hippocampus → leer- en geheugenproblemen
o Dus heeft effect op werking hersnenen
Sociaal, emotioneel en cognitieve ontwikkeling
o Dus ook effect op psycho-sociaal en emotioneel welzijn
o Bv: emotieregulatie, middelenafhankelijkheid (beloningssysteem)
geheugen, sociale vaardigheden, cognitieve ontwikkeling, laag zelfbeeld,
leerstrategieën, …
Fysieke gezondheid en levenskeuzes
o dus ook effect op ziektes, aandoeningen, mogelijkheden en beperkingen
o Vb: hart-en vaatziekten, hoge bloeddruk, ademhalingsproblemen,
misdiagnoses, moeite met arbeid
4
