STRAFUITVOERINGSBELEID
STRAFRECHT
WAT IS STRAFRECHT?
• Definiëring strafrecht
Het strafrecht is een gestructureerd systeem dat nauwkeurig afbakent wanneer gedrag de
grens van het toelaatbare overschrijdt
- Strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepalen
Welke handelingen of onthoudingen misdrijven uitmaken
Met welke sancties of maatregelen daarop kan gereageerd worden
In welke omstandigheden (plaats, tijd,…)
Ten aanzien van welke personen deze misdrijven kunnen bestraft worden met de
voorziene sancties
• Twee onderdelen van het strafrecht
Deze onderdelen zijn nauw met elkaar verbonden – spelen elk een afzonderlijke rol
MATERIEEL STRAFRECHT - Het geheel van rechtsregels
waardoor bepaalde menselijke
gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd
- Focus op de inhoud van het recht
- Beschreven in het strafwetboek
- Bepaalt wat strafbaar is en welke
gevolgen hieraan gekoppeld zijn
FORMEEL STRAFRECHT - Het geheel van de procedurele
spelregels volgens welke het
materieel strafrecht moet worden
toegepast
- Focus op de vorm waarin het
materieel strafrecht moet worden
toegepast
- Beschreven in het wetboek van
strafvordering
- Bepaalt hoe we de gevolgen van
een strafbaar feit toepassen
• Kenmerken van het strafrecht
- Publiek recht: het strafrecht vertrekt altijd vanuit het algemeen belang
- Openbare orde: het strafrecht is van fundamenteel belang van de samenleving
Voorbeeld: SM-rechter – zelf wanneer een slachtoffer uitdrukkelijk toestemming geeft, blijft
het een strafbaar feit – toestemming heeft geen juridisch gewicht wanneer gedragingen door
de wet als misdrijven worden bestempeld
- Legaal recht: alleen de wetgever kan gedragingen strafbaar stellen – strafrechter kan gedrag
niet moreel afkeuren of afstraffen indien dit niet uitdrukkelijk in de wet omschreven staat
- Sanctierecht: twee functies
Preventie functie: dreiging van een straf
Repressieve functie: dader wordt gesanctioneerd en straf wordt uitgevoerd
1
,DE STRAFWET
HISTORIEK
• Code Napoléon (1804)
- Het Franse burgerlijk wetboek dat werd opgesteld onder Napoleon Bonaparte
- Gigantische hervorming die het civiele recht en later het strafrecht probeerde te ordenen
- Het rechtssysteem verspreidde zich al zeer snel
• Code Pénal (1830)
- Het Franse wetboek van strafrecht
- België koos ervoor om dit Franse rechtssysteem te behouden – maar wilde zich toch nog
duidelijk onderscheiden
• Belgisch Strafwetboek (1867)
- Het centrale wetboek dat de algemene principes van het strafrecht en de strafbaarstellingen
in België vastlegt
- Verving de Franse strafwetgeving – nam wel bepaalde elementen over
- Inhoudelijk sterk geïnspireerd op Code Napoléon
- Talrijke hervormingen doorheen de jaren heen
• Nieuw strafwetboek (2026)
- Belangrijkste veranderingen: toegankelijkere en modernere taal – keuze voor een duidelijke
omschrijving die beter aansluit bij de werkelijkheid van vandaag
- Blijft werken met de klassieke opdeling – onderscheid in algemeen strafrecht en bijzonder
strafrecht – helpt om structuur te geven
- Algemeen strafrecht omvat op alle misdrijven toepasselijke regels (boek 1)
- Bijzonder strafrecht omvat alle misdrijven zelf (boek 2)
- Misdrijven worden ondergebracht in 8 graden of strafniveaus – koppelt misdrijf aan een vaste
strafmaat waardoor er meer duidelijkheid ontstaan over de ernst van de feiten
HET LEGALITEITSBEGINSEL
• Het legaliteitsbeginsel als basisregel binnen het strafrecht
Dit is niet zomaar een richtlijn – fundament die op verschillende niveaus is verankerd
- Houdt in dat de wetgever duidelijk op papier moet zetten wat verboden is en welke straf
daarop staat vooraleer iemand daarop gestraft kan worden
- Geen misdrijf zonder wet (nullum crimen sine lege): gedraging kan pas als misdrijf worden
beschouwd indien er een wet over bestaat die dit als strafbaar beschouwd
- Geen straf zonder wet (nulla poena sine lege): enkel straffen opleggen die de wet
uitdrukkelijk voorziet
• Het legaliteitsbeginsel in de wetboeken
Art.12 grondwet “De vrijheid van de persoon is gewaarborgd. Niemand kan worden
vervolgd dan in de gevallen die de wet bepaalt en in de vorm die zij
voorschrijft. Behalve bij ontdekking op heterdaad kan niemand worden
aangehouden dan krachtens een met redenen omkleed bevel van de
rechter, dat moet worden betekend bij de aanhouding of uiterlijk binnen
vierentwintig uur.”
Art.14 grondwet “Geen straf kan worden ingevoerd of toegepast dan krachtens de wet.”
2
, Art.7 EVRM “Niemand kan worden veroordeeld wegens een handelen of nalaten dat
geen strafbaar feit naar nationaal of internationaal recht uitmaakte ten
tijde dat het handelen of nalaten geschiede.”
• Gevolgen van het legaliteitsbeginsel
- Elke handeling die een mens stelt en die op het ogenblik van uitvoering niet door een wet als
misdrijf werd omschreven – zal nooit strafrechtelijk kunnen vervolgd worden
Strafrecht werkt in principe niet terug in de tijd
- De wetgever moet heldere en duidelijke strafwetten maken die zekerheid schappen over de
grens tussen strafbaar en niet-strafbaar gedrag
Mensen moeten weten waar de grens ligt tussen strafbaar en niet-strafbaar gedrag – de
wetgever moet specifiek en precies zijn
- De strafwet moet strik geïnterpreteerd worden – in geval van twijfel over de strafbaarheid van
een bepaalde gedraging – moet de werkelijke zin en draagwijdte vastgesteld worden
Rechter mogen niet creatief uitbreiden wat er in de wet staat – er moet gekeken worden naar
de context en er moet gekozen worden voor een voorzichtige interpretatie
INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET
• Soorten interpretatie van de strafwet
Vertrekken vanuit het sterk fundament van het legaliteitsbeginsel – interpretatie is een
manier om te begrijpen hoe een bestaande strafwet moet worden toegepast
- Grammaticale of letterlijke interpretatie van de strafwet: analyse begint bij de wettekst zelf
om te vermijden dat de rechter te veel eigen invulling heeft
- Teleologische interpretatie van de strafwet: rechter kijkt naar het doel van de wet
- Analogische interpretatie van de strafwet: vergelijking maken tussen twee situaties
DIT IS VERBODEN IN HET STRAFRECHT!!!
- Evolutieve interpretatie van de strafwet: tijdsgebonden interpretatie – bestaande strafwet
toepassen op nieuwe situaties die de oorspronkelijke wetgever niet kon voorzien – kijken naar
de maatschappelijke normen van het moment
Voorbeeld: keycard wordt geïnterpreteerd als een valse sleutel – functie is hetzelfde –
toegang verschaffen zonder toestemming
TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD
• Toepassing van strafwet in de tijd
- Een gedraging mag slechts gestraft worden indien deze gedraging wettelijk strafbaar was op
het ogenblik dat zij plaatsvond
- Gevolg: het principe van de niet-terugwerkende kracht van de strafwet (= de wetgever mag
niet achteraf beslissen dat iets toch strafbaar was)
Voorbeeld.: iemand die in 2018 iets deed dat nog niet strafbaar was, kan je in 2026 vervolgen
voor iets dat nu wel in de strafwet staat
- Uitzondering: beginsel van de retroactiviteit van de mildere strafwetten
In het voordeel van de verdachte of de beklaagde
Wanneer de straf op het moment van de uitspraak gunstiger is dan de straf op het
moment van de feiten – rechter is verplicht om mildste straf toe te passen – kan op
verschillende manieren voorkomen (vb.: verlagen van strafmaat, bepaalde vormen van
gedrag volledig geschrapt uit strafwet (=decriminalisering), …)
Mildere strafwet werkt enkel terug indien er nog geen definitief vonnis is uitgesproken –
indien wel definitieve uitspraak blijft straf uitvoerbaar – veroordeelde kan wel
genadeverzoek indienen bij koning (is geen recht, wel een mogelijkheid)
3
, TOEPASSING VAN DE STRAFWET NAAR DE PERSOON
• Toepassing van strafwet naar de persoon
Twee basisregels die alles doordringen
- Gelijkheidsbeginsel (art.10 GW): “Er is in de Staat geen onderscheid van standen. De Belgen
zijn gelijk voor de wet; (…). De gelijkheid van vrouwen en mannen is gewaarborgd.”
Iedereen moet op dezelfde manier behandeld worden – eerlijke rechtspraak vraagt
gelijkheid waar het moet maar wel nuance indien nodig– betekent niet dat iedereen
automatisch dezelfde straf krijgt
- Non-discriminatiebeginsel (art. 11 GW): “Het genot van de rechten en vrijheden aan de
Belgen toegekend moet zonder discriminatie verzekerd worden. Te dien einde waarborgen de
wet en het decreet inzonderheid de rechten en vrijheden van de ideologische en filosofische
minderheden.”
Nodig – voortdurend opletten dat men mensen gaat bevoordelen of benadelen
• De strafwet houdt rekening met wie de dader is
Niet iedereen krijgt automatisch dezelfde straf
- Zowel natuurlijke- als rechtspersonen
- Schuldonbekwamen: personen die, op het moment dat ze een strafbaar feit begaan, niet in
staat zijn om de onrechtmatigheid van hun gedrag te begrijpen of om hun gedrag volgens die
kennis te beheersen (minderjarigen, geestesgestoorden)
- Immuniteiten en voorrechten: soort veiligheidsmechanisme binnen de rechtsstaat
HET MISDRIJF
DEFINIËRING MISDRIJF
• Wat is een misdrijf?
- Alle door de wet omschreven strafbaar gestelde menselijke gedragingen
- Ontbreken van een wettelijke definitie – keuze om het begrip flexibel te houden – laten
invullen door strafwet en rechtsspraak
Sleutelwoord: strafwaardig – niet elk fout gedraag is strafwaardig – pas wanneer een
gedraging zo problematisch is dat ze gestraft moet worden
- Werkdefinitie: een misdrijf is een menselijke gedraging of een menselijke onthouding die het
algemeen belang aantast op een manier die als ernstig, afkeurenswaardig of
maatschappelijk onaanvaardbaar wordt gezien en waarvoor de wetgever daarom een straf
heeft voorzien
• Wat is een menselijke gedraging?
Zowel natuurlijke als rechtspersonen kunnen gestraft worden
- Het doen, laten of verrichten van een handeling die op zich niet strafbaar is maar het wel
wordt door het ongewilde gevolg ervan
- Een aantal voorbeelden:
Persoon A slaat persoon B in het gezicht
Handelingsmisdrijf door zijn doen – opzettelijke slagen en verwondingen (art.398 SW)
Persoon B loopt ernstige verwondingen op
Geneesheer C komt voorbij en biedt geen hulp aan de gewonde B
Verzuimingsmisdrijf door zijn niet doen – schuldig verzuim (art.422bis SW)
4
STRAFRECHT
WAT IS STRAFRECHT?
• Definiëring strafrecht
Het strafrecht is een gestructureerd systeem dat nauwkeurig afbakent wanneer gedrag de
grens van het toelaatbare overschrijdt
- Strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepalen
Welke handelingen of onthoudingen misdrijven uitmaken
Met welke sancties of maatregelen daarop kan gereageerd worden
In welke omstandigheden (plaats, tijd,…)
Ten aanzien van welke personen deze misdrijven kunnen bestraft worden met de
voorziene sancties
• Twee onderdelen van het strafrecht
Deze onderdelen zijn nauw met elkaar verbonden – spelen elk een afzonderlijke rol
MATERIEEL STRAFRECHT - Het geheel van rechtsregels
waardoor bepaalde menselijke
gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd
- Focus op de inhoud van het recht
- Beschreven in het strafwetboek
- Bepaalt wat strafbaar is en welke
gevolgen hieraan gekoppeld zijn
FORMEEL STRAFRECHT - Het geheel van de procedurele
spelregels volgens welke het
materieel strafrecht moet worden
toegepast
- Focus op de vorm waarin het
materieel strafrecht moet worden
toegepast
- Beschreven in het wetboek van
strafvordering
- Bepaalt hoe we de gevolgen van
een strafbaar feit toepassen
• Kenmerken van het strafrecht
- Publiek recht: het strafrecht vertrekt altijd vanuit het algemeen belang
- Openbare orde: het strafrecht is van fundamenteel belang van de samenleving
Voorbeeld: SM-rechter – zelf wanneer een slachtoffer uitdrukkelijk toestemming geeft, blijft
het een strafbaar feit – toestemming heeft geen juridisch gewicht wanneer gedragingen door
de wet als misdrijven worden bestempeld
- Legaal recht: alleen de wetgever kan gedragingen strafbaar stellen – strafrechter kan gedrag
niet moreel afkeuren of afstraffen indien dit niet uitdrukkelijk in de wet omschreven staat
- Sanctierecht: twee functies
Preventie functie: dreiging van een straf
Repressieve functie: dader wordt gesanctioneerd en straf wordt uitgevoerd
1
,DE STRAFWET
HISTORIEK
• Code Napoléon (1804)
- Het Franse burgerlijk wetboek dat werd opgesteld onder Napoleon Bonaparte
- Gigantische hervorming die het civiele recht en later het strafrecht probeerde te ordenen
- Het rechtssysteem verspreidde zich al zeer snel
• Code Pénal (1830)
- Het Franse wetboek van strafrecht
- België koos ervoor om dit Franse rechtssysteem te behouden – maar wilde zich toch nog
duidelijk onderscheiden
• Belgisch Strafwetboek (1867)
- Het centrale wetboek dat de algemene principes van het strafrecht en de strafbaarstellingen
in België vastlegt
- Verving de Franse strafwetgeving – nam wel bepaalde elementen over
- Inhoudelijk sterk geïnspireerd op Code Napoléon
- Talrijke hervormingen doorheen de jaren heen
• Nieuw strafwetboek (2026)
- Belangrijkste veranderingen: toegankelijkere en modernere taal – keuze voor een duidelijke
omschrijving die beter aansluit bij de werkelijkheid van vandaag
- Blijft werken met de klassieke opdeling – onderscheid in algemeen strafrecht en bijzonder
strafrecht – helpt om structuur te geven
- Algemeen strafrecht omvat op alle misdrijven toepasselijke regels (boek 1)
- Bijzonder strafrecht omvat alle misdrijven zelf (boek 2)
- Misdrijven worden ondergebracht in 8 graden of strafniveaus – koppelt misdrijf aan een vaste
strafmaat waardoor er meer duidelijkheid ontstaan over de ernst van de feiten
HET LEGALITEITSBEGINSEL
• Het legaliteitsbeginsel als basisregel binnen het strafrecht
Dit is niet zomaar een richtlijn – fundament die op verschillende niveaus is verankerd
- Houdt in dat de wetgever duidelijk op papier moet zetten wat verboden is en welke straf
daarop staat vooraleer iemand daarop gestraft kan worden
- Geen misdrijf zonder wet (nullum crimen sine lege): gedraging kan pas als misdrijf worden
beschouwd indien er een wet over bestaat die dit als strafbaar beschouwd
- Geen straf zonder wet (nulla poena sine lege): enkel straffen opleggen die de wet
uitdrukkelijk voorziet
• Het legaliteitsbeginsel in de wetboeken
Art.12 grondwet “De vrijheid van de persoon is gewaarborgd. Niemand kan worden
vervolgd dan in de gevallen die de wet bepaalt en in de vorm die zij
voorschrijft. Behalve bij ontdekking op heterdaad kan niemand worden
aangehouden dan krachtens een met redenen omkleed bevel van de
rechter, dat moet worden betekend bij de aanhouding of uiterlijk binnen
vierentwintig uur.”
Art.14 grondwet “Geen straf kan worden ingevoerd of toegepast dan krachtens de wet.”
2
, Art.7 EVRM “Niemand kan worden veroordeeld wegens een handelen of nalaten dat
geen strafbaar feit naar nationaal of internationaal recht uitmaakte ten
tijde dat het handelen of nalaten geschiede.”
• Gevolgen van het legaliteitsbeginsel
- Elke handeling die een mens stelt en die op het ogenblik van uitvoering niet door een wet als
misdrijf werd omschreven – zal nooit strafrechtelijk kunnen vervolgd worden
Strafrecht werkt in principe niet terug in de tijd
- De wetgever moet heldere en duidelijke strafwetten maken die zekerheid schappen over de
grens tussen strafbaar en niet-strafbaar gedrag
Mensen moeten weten waar de grens ligt tussen strafbaar en niet-strafbaar gedrag – de
wetgever moet specifiek en precies zijn
- De strafwet moet strik geïnterpreteerd worden – in geval van twijfel over de strafbaarheid van
een bepaalde gedraging – moet de werkelijke zin en draagwijdte vastgesteld worden
Rechter mogen niet creatief uitbreiden wat er in de wet staat – er moet gekeken worden naar
de context en er moet gekozen worden voor een voorzichtige interpretatie
INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET
• Soorten interpretatie van de strafwet
Vertrekken vanuit het sterk fundament van het legaliteitsbeginsel – interpretatie is een
manier om te begrijpen hoe een bestaande strafwet moet worden toegepast
- Grammaticale of letterlijke interpretatie van de strafwet: analyse begint bij de wettekst zelf
om te vermijden dat de rechter te veel eigen invulling heeft
- Teleologische interpretatie van de strafwet: rechter kijkt naar het doel van de wet
- Analogische interpretatie van de strafwet: vergelijking maken tussen twee situaties
DIT IS VERBODEN IN HET STRAFRECHT!!!
- Evolutieve interpretatie van de strafwet: tijdsgebonden interpretatie – bestaande strafwet
toepassen op nieuwe situaties die de oorspronkelijke wetgever niet kon voorzien – kijken naar
de maatschappelijke normen van het moment
Voorbeeld: keycard wordt geïnterpreteerd als een valse sleutel – functie is hetzelfde –
toegang verschaffen zonder toestemming
TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD
• Toepassing van strafwet in de tijd
- Een gedraging mag slechts gestraft worden indien deze gedraging wettelijk strafbaar was op
het ogenblik dat zij plaatsvond
- Gevolg: het principe van de niet-terugwerkende kracht van de strafwet (= de wetgever mag
niet achteraf beslissen dat iets toch strafbaar was)
Voorbeeld.: iemand die in 2018 iets deed dat nog niet strafbaar was, kan je in 2026 vervolgen
voor iets dat nu wel in de strafwet staat
- Uitzondering: beginsel van de retroactiviteit van de mildere strafwetten
In het voordeel van de verdachte of de beklaagde
Wanneer de straf op het moment van de uitspraak gunstiger is dan de straf op het
moment van de feiten – rechter is verplicht om mildste straf toe te passen – kan op
verschillende manieren voorkomen (vb.: verlagen van strafmaat, bepaalde vormen van
gedrag volledig geschrapt uit strafwet (=decriminalisering), …)
Mildere strafwet werkt enkel terug indien er nog geen definitief vonnis is uitgesproken –
indien wel definitieve uitspraak blijft straf uitvoerbaar – veroordeelde kan wel
genadeverzoek indienen bij koning (is geen recht, wel een mogelijkheid)
3
, TOEPASSING VAN DE STRAFWET NAAR DE PERSOON
• Toepassing van strafwet naar de persoon
Twee basisregels die alles doordringen
- Gelijkheidsbeginsel (art.10 GW): “Er is in de Staat geen onderscheid van standen. De Belgen
zijn gelijk voor de wet; (…). De gelijkheid van vrouwen en mannen is gewaarborgd.”
Iedereen moet op dezelfde manier behandeld worden – eerlijke rechtspraak vraagt
gelijkheid waar het moet maar wel nuance indien nodig– betekent niet dat iedereen
automatisch dezelfde straf krijgt
- Non-discriminatiebeginsel (art. 11 GW): “Het genot van de rechten en vrijheden aan de
Belgen toegekend moet zonder discriminatie verzekerd worden. Te dien einde waarborgen de
wet en het decreet inzonderheid de rechten en vrijheden van de ideologische en filosofische
minderheden.”
Nodig – voortdurend opletten dat men mensen gaat bevoordelen of benadelen
• De strafwet houdt rekening met wie de dader is
Niet iedereen krijgt automatisch dezelfde straf
- Zowel natuurlijke- als rechtspersonen
- Schuldonbekwamen: personen die, op het moment dat ze een strafbaar feit begaan, niet in
staat zijn om de onrechtmatigheid van hun gedrag te begrijpen of om hun gedrag volgens die
kennis te beheersen (minderjarigen, geestesgestoorden)
- Immuniteiten en voorrechten: soort veiligheidsmechanisme binnen de rechtsstaat
HET MISDRIJF
DEFINIËRING MISDRIJF
• Wat is een misdrijf?
- Alle door de wet omschreven strafbaar gestelde menselijke gedragingen
- Ontbreken van een wettelijke definitie – keuze om het begrip flexibel te houden – laten
invullen door strafwet en rechtsspraak
Sleutelwoord: strafwaardig – niet elk fout gedraag is strafwaardig – pas wanneer een
gedraging zo problematisch is dat ze gestraft moet worden
- Werkdefinitie: een misdrijf is een menselijke gedraging of een menselijke onthouding die het
algemeen belang aantast op een manier die als ernstig, afkeurenswaardig of
maatschappelijk onaanvaardbaar wordt gezien en waarvoor de wetgever daarom een straf
heeft voorzien
• Wat is een menselijke gedraging?
Zowel natuurlijke als rechtspersonen kunnen gestraft worden
- Het doen, laten of verrichten van een handeling die op zich niet strafbaar is maar het wel
wordt door het ongewilde gevolg ervan
- Een aantal voorbeelden:
Persoon A slaat persoon B in het gezicht
Handelingsmisdrijf door zijn doen – opzettelijke slagen en verwondingen (art.398 SW)
Persoon B loopt ernstige verwondingen op
Geneesheer C komt voorbij en biedt geen hulp aan de gewonde B
Verzuimingsmisdrijf door zijn niet doen – schuldig verzuim (art.422bis SW)
4
