SAMENVATTING PRIVAAT RECHT
LES 1 – PERSONEN EN FAMILIERECHT
BEGRIPPEN
• Personenrecht
- Onderdeel van het burgerlijk recht dat algemeen bepaald welke zijn rechten en plichten zijn
- Heeft betrekking op de status en de bescherming van de persoon als enkeling
• Familierecht
- Regelt statuut van verhouding gebaseerd op afstamming en levensgemeenschap tussen
volwassenen
- Regels betreffende privaatrechtelijke verhoudingen tussen personen (vb.: huwelijk, adoptie,
echtscheiding, alimentatie, afstamming, geregistreerd partnerschap, …)
• Persoon
- Elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten
- Wie willen we in ons rechtssysteem betrekken als personen?
- Stel dat het criterium enkel intelligentie is, moet dit dan louter over mensen gaan of mogen
dit ook dieren zijn?
Vb.: dolfijnen, olifanten, kraaien, chimpansees
- Beschouwen we Waze dan ook als een persoon?
- Wat met mensen die mechanische elementen hebben?
- GRENS: mens moet een echte mens zijn
- 2 soorten personen
De natuurlijke persoon: mens zijn
De rechtspersoon omwille van kapitaal samenbrengen en aansprakelijkheid beperken
(vb.: oprichting vennootschappen)
GESCHIEDENIS
• Middeleeuwen
- Straf: als mens vogelvrij beschouwd → geen mens meer, maar beschouwd als een ding
(burgerlijke dood tot gevolg)
- Burgerlijke dood: afgeschaft door een discussie met de VS
- Slaven werden niet als mensen bekeken
- Dierenprocessen waren geen uitzondering
• 19 de eeuw
- Eigenaar van een fabriek werd aansprakelijk gesteld en moest een fikse schadevergoeding
betalen → grote armoede als gevolg
• Voorbeeld: erfenis
- Vrouw laat fortuin achter aan honden
- Man laat erfenis achter aan papegaai, kinderen krijgen erfenis pas na dood papegaai
1
,CATEGORIEËN VAN PERSONEN
• De natuurlijke persoon
- De mens met zijn rechten en plichten
- Criterium: mens zijn
• De rechtspersoon
- Groepering van personen en/of middelen die aan het rechtsverkeer kan deelnemen als
drager van subjectieve rechten en plichten
- Problemen: ontstaan in de 19de eeuw om tegemoet te komen aan problemen zoals de nood
aan een systeem voor kapitaalopbouw en de nood aan beperking van aansprakelijkheid (vb.:
opzetten van vennootschappen met aandelen)
- Ontstaan van een aparte persoon los van de mens
- Onderscheid: publiekrechtelijke rechtspersonen, privaatrechtelijke rechtspersonen en
feitelijke verenigingen
• De publiekrechtelijke rechtspersoon
- Dienen het algemeen belang waarvoor ze specifieke bevoegdheden krijgen zoals het heffen
van belastingen, opstellen van bindende reglementen en onteigenen
Vb.: gemeenschappen, gewesten, lokale besturen, Proximus, Bpost
- Overheidsrechtspersonen zijn er niet allemaal in dezelfde mate (kunnen zaken zijn die wij als
private personen niet kunnen)
Vb.: Bpost bepaalt zijn eigen tarieven
- Vaak onduidelijkheid of het om een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke rechtspersoon
gaat
Regel: de helft + 1 van de aandelen bij de overheid = publiekrechtelijke rechtspersoon
Vb.: Proximus is een overheidsbedrijf maar bepaalde aandelen zijn in bezit van private
instanties
• De privaatrechtelijke rechtspersoon
- Commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon (vb.: vroegere BVBA)
- Niet-commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon (vb.: een VZW)
- Kan niet zomaar opgestart worden: opmaken van een statuut en neerleggen van een dossier
- Gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad
- Indien niet in orde: gezien als een louter feitelijke vereniging
• Feitelijke verenigingen
- Geen aansprakelijkheidsbeperking: persoonlijk verantwoordelijk voor de daden die je stelt in
naam van de vereniging (vb.: jeugdverenigingen)
- Vakbonden willen geen rechtspersoonlijkheid omdat…
Stakingen zouden via de rechtbank kunnen worden tegengehouden
Financiële aansprakelijkheid
Kan vergaande gevolgen hebben
vb.: evenement van een jeugdbeweging
2
,LES 2 – DE NATUURLIJKE PERSOON
DE NATUURLIJKE PERSOON
• Wanneer spreken we van een natuurlijk persoon?
- De mens, met een menselijk lichaam
- Afhankelijk van het biologische
- Menselijk lichaam: onderscheid in 2 elementen
Bescherming tegen derden: bescherming van de fysieke integriteit tegen inmenging door
derden
Zelfbeschikkingsrecht: zeggenschap over je eigen lichaam
BESCHERMING VAN DE FYSIEKE INTEGRITEIT
• Algemene regel
- Het lichaam is onschendbaar: iedere persoon beslist zelf wat er met het eigen lichaam
gebeurd
- Rekening houden met: onderscheid tussen privaat en publiek recht
Privaatrecht: geen enkel individu mag de fysieke integriteit van iemand anders schenden
Publiek recht: het algemeen belang weegt zwaarder door dan het individueel belang
waardoor dwangmaatregelen mogelijk zijn
Vb.: verplichte vaccinatie tegen polio of kinderverlamming, gedwongen opname van
geesteszieken, fouillering en arrestatie, douanecontroles
• Schending van de fysieke integriteit
- Is slechts mogelijk onder bepaalde voorwaarden
Legaliteit: staat het in de wet?
Finaliteit: dient het een democratisch doel/ het algemeen belang?
Proportionaliteit: is het in verhouding tot het beoogde doel? (een oplossing zoeken waar
men zo minst mogelijk geweld moet gebruiken)
Voorbeeld: afstammingskwesties – DNA analyses maar persoon moet willen meewerken
Voorbeeld: contactsporten – toestemming vereist
Voorbeeld: handelingen door de huisarts – voldoen aan bepaalde voorwaarden om te
spreken over een geoorloofde medische ingreep
• Geoorloofde medische ingreep: voorwaarden
- Er moet een medische oorzaak zijn: 3 mogelijkheden( preventief, diagnostisch en curatief)
- Er moet een redelijke proportie bestaan tussen het medisch risico waarmee de ingreep
gepaard gaat en het gunstig resultaat dat het kan opleveren (kan leiden tot therapeutische
hardnekkigheid)
- Geneeskunde moet worden beoefend volgens de regels van de kunst met gebruikmaking van
recente wetenschappelijke kennis en moderne medische technieken
- De patiënt moet, na geïnformeerd te zijn, vrij toestemmen in de behandeling (informed
consent)
ZELFBESCHIKKINGSRECHT
• Wat is het zelfbeschikkingsrecht?
- Eigen zeggenschap over je lichaam
- Wat een mens met zijn/haar lichaam doet
3
, - Kent een grote evolutie doorheen de tijd: vroeger weinig zelfbeschikkingsrecht omwille van
het katholiek geloof (vb.: kloosterzusters mochten eigen lichaam niet zien) + gaandeweg
meer zelfbeschikkingsrecht
- Keerpunt: de abortuswet van 1990
• Euthanasie
- Het opzettelijk, onmiddellijk levensbeëindigend handelen of het niet nemen van een
noodzakelijke handeling die ertoe leidt dat iemand onmiddellijk overlijdt
- Euthanasiewet van 2002 laat euthanasie toe onder strikte voorwaarden: indien niet voldaan,
gezien als moord
- Passieve euthanasie: op een dergelijke wijze niet ingrijpen waardoor iemand overlijdt of
uitdooft (vb.: toediening morfine)
- Algemene regels/strikte voorwaarden voor euthanasie:
De patiënt bevindt zich in een medisch uitzichtloze toestand van aanhoudend en
ondraaglijk fysiek of psychisch leiden dat niet kan worden gelenigd
Je moet bewust handelingsbekwaam zijn wanneer je je wil tot euthanasie verklaart (vb.:
mensen met dementie)
Oordeelsbekwaamheid: euthanasie voor minderjarigen mogelijk op basis van maturiteit
• Zwangerschapsafbreking of abortus
- België kent een vrij strenge abortusregeling
- Een land heeft een gematigde abortuswetgeving omwille van katholicisme: hoe katholieker
het land, hoe minder het land van abortus moet weten
- Algemene regels/strikte voorwaarden voor abortus:
De afbreking moet gebeuren voor het einde van de twaalfde week – na de twaalfde week
enkel mogelijk in een noodsituatie
Abortus moet worden uitgevoerd door een arts (in een abortuskliniek)
Er moet een wachttijd van 6 dagen in acht genomen worden
Toestemming van de vrouw moet schriftelijk gebeuren (voorlichtingsdienst is nodig)
• Bloeddonatie
- In België toegestaan onder strikte regels:
Kosteloos (tenzij een consumptie zoals een goodiebag)
Je moet meerderjarig zijn (vroeger maximumleeftijd – nu afgeschaft)
Maximaal 4 keer per jaar
Beperkte hoeveelheid bloed doneren
Niet alle bevolkingsroepen zijn toegelaten (vb.: homoseksuelen mogen geen bloed
geven)
• Orgaandonatie
- Ex mortuo: bij overledenen
- Ex vivo: bij leven (strenge regels met weinig orgaandonaties als gevolg – leidt soms tot illegale
orgaandonaties)
Kosteloos
Donor moet meerderjarig zijn
Schriftelijke toestemming in bijzijn van een getuige
Steeds herroepbaar
4
LES 1 – PERSONEN EN FAMILIERECHT
BEGRIPPEN
• Personenrecht
- Onderdeel van het burgerlijk recht dat algemeen bepaald welke zijn rechten en plichten zijn
- Heeft betrekking op de status en de bescherming van de persoon als enkeling
• Familierecht
- Regelt statuut van verhouding gebaseerd op afstamming en levensgemeenschap tussen
volwassenen
- Regels betreffende privaatrechtelijke verhoudingen tussen personen (vb.: huwelijk, adoptie,
echtscheiding, alimentatie, afstamming, geregistreerd partnerschap, …)
• Persoon
- Elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten
- Wie willen we in ons rechtssysteem betrekken als personen?
- Stel dat het criterium enkel intelligentie is, moet dit dan louter over mensen gaan of mogen
dit ook dieren zijn?
Vb.: dolfijnen, olifanten, kraaien, chimpansees
- Beschouwen we Waze dan ook als een persoon?
- Wat met mensen die mechanische elementen hebben?
- GRENS: mens moet een echte mens zijn
- 2 soorten personen
De natuurlijke persoon: mens zijn
De rechtspersoon omwille van kapitaal samenbrengen en aansprakelijkheid beperken
(vb.: oprichting vennootschappen)
GESCHIEDENIS
• Middeleeuwen
- Straf: als mens vogelvrij beschouwd → geen mens meer, maar beschouwd als een ding
(burgerlijke dood tot gevolg)
- Burgerlijke dood: afgeschaft door een discussie met de VS
- Slaven werden niet als mensen bekeken
- Dierenprocessen waren geen uitzondering
• 19 de eeuw
- Eigenaar van een fabriek werd aansprakelijk gesteld en moest een fikse schadevergoeding
betalen → grote armoede als gevolg
• Voorbeeld: erfenis
- Vrouw laat fortuin achter aan honden
- Man laat erfenis achter aan papegaai, kinderen krijgen erfenis pas na dood papegaai
1
,CATEGORIEËN VAN PERSONEN
• De natuurlijke persoon
- De mens met zijn rechten en plichten
- Criterium: mens zijn
• De rechtspersoon
- Groepering van personen en/of middelen die aan het rechtsverkeer kan deelnemen als
drager van subjectieve rechten en plichten
- Problemen: ontstaan in de 19de eeuw om tegemoet te komen aan problemen zoals de nood
aan een systeem voor kapitaalopbouw en de nood aan beperking van aansprakelijkheid (vb.:
opzetten van vennootschappen met aandelen)
- Ontstaan van een aparte persoon los van de mens
- Onderscheid: publiekrechtelijke rechtspersonen, privaatrechtelijke rechtspersonen en
feitelijke verenigingen
• De publiekrechtelijke rechtspersoon
- Dienen het algemeen belang waarvoor ze specifieke bevoegdheden krijgen zoals het heffen
van belastingen, opstellen van bindende reglementen en onteigenen
Vb.: gemeenschappen, gewesten, lokale besturen, Proximus, Bpost
- Overheidsrechtspersonen zijn er niet allemaal in dezelfde mate (kunnen zaken zijn die wij als
private personen niet kunnen)
Vb.: Bpost bepaalt zijn eigen tarieven
- Vaak onduidelijkheid of het om een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke rechtspersoon
gaat
Regel: de helft + 1 van de aandelen bij de overheid = publiekrechtelijke rechtspersoon
Vb.: Proximus is een overheidsbedrijf maar bepaalde aandelen zijn in bezit van private
instanties
• De privaatrechtelijke rechtspersoon
- Commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon (vb.: vroegere BVBA)
- Niet-commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon (vb.: een VZW)
- Kan niet zomaar opgestart worden: opmaken van een statuut en neerleggen van een dossier
- Gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad
- Indien niet in orde: gezien als een louter feitelijke vereniging
• Feitelijke verenigingen
- Geen aansprakelijkheidsbeperking: persoonlijk verantwoordelijk voor de daden die je stelt in
naam van de vereniging (vb.: jeugdverenigingen)
- Vakbonden willen geen rechtspersoonlijkheid omdat…
Stakingen zouden via de rechtbank kunnen worden tegengehouden
Financiële aansprakelijkheid
Kan vergaande gevolgen hebben
vb.: evenement van een jeugdbeweging
2
,LES 2 – DE NATUURLIJKE PERSOON
DE NATUURLIJKE PERSOON
• Wanneer spreken we van een natuurlijk persoon?
- De mens, met een menselijk lichaam
- Afhankelijk van het biologische
- Menselijk lichaam: onderscheid in 2 elementen
Bescherming tegen derden: bescherming van de fysieke integriteit tegen inmenging door
derden
Zelfbeschikkingsrecht: zeggenschap over je eigen lichaam
BESCHERMING VAN DE FYSIEKE INTEGRITEIT
• Algemene regel
- Het lichaam is onschendbaar: iedere persoon beslist zelf wat er met het eigen lichaam
gebeurd
- Rekening houden met: onderscheid tussen privaat en publiek recht
Privaatrecht: geen enkel individu mag de fysieke integriteit van iemand anders schenden
Publiek recht: het algemeen belang weegt zwaarder door dan het individueel belang
waardoor dwangmaatregelen mogelijk zijn
Vb.: verplichte vaccinatie tegen polio of kinderverlamming, gedwongen opname van
geesteszieken, fouillering en arrestatie, douanecontroles
• Schending van de fysieke integriteit
- Is slechts mogelijk onder bepaalde voorwaarden
Legaliteit: staat het in de wet?
Finaliteit: dient het een democratisch doel/ het algemeen belang?
Proportionaliteit: is het in verhouding tot het beoogde doel? (een oplossing zoeken waar
men zo minst mogelijk geweld moet gebruiken)
Voorbeeld: afstammingskwesties – DNA analyses maar persoon moet willen meewerken
Voorbeeld: contactsporten – toestemming vereist
Voorbeeld: handelingen door de huisarts – voldoen aan bepaalde voorwaarden om te
spreken over een geoorloofde medische ingreep
• Geoorloofde medische ingreep: voorwaarden
- Er moet een medische oorzaak zijn: 3 mogelijkheden( preventief, diagnostisch en curatief)
- Er moet een redelijke proportie bestaan tussen het medisch risico waarmee de ingreep
gepaard gaat en het gunstig resultaat dat het kan opleveren (kan leiden tot therapeutische
hardnekkigheid)
- Geneeskunde moet worden beoefend volgens de regels van de kunst met gebruikmaking van
recente wetenschappelijke kennis en moderne medische technieken
- De patiënt moet, na geïnformeerd te zijn, vrij toestemmen in de behandeling (informed
consent)
ZELFBESCHIKKINGSRECHT
• Wat is het zelfbeschikkingsrecht?
- Eigen zeggenschap over je lichaam
- Wat een mens met zijn/haar lichaam doet
3
, - Kent een grote evolutie doorheen de tijd: vroeger weinig zelfbeschikkingsrecht omwille van
het katholiek geloof (vb.: kloosterzusters mochten eigen lichaam niet zien) + gaandeweg
meer zelfbeschikkingsrecht
- Keerpunt: de abortuswet van 1990
• Euthanasie
- Het opzettelijk, onmiddellijk levensbeëindigend handelen of het niet nemen van een
noodzakelijke handeling die ertoe leidt dat iemand onmiddellijk overlijdt
- Euthanasiewet van 2002 laat euthanasie toe onder strikte voorwaarden: indien niet voldaan,
gezien als moord
- Passieve euthanasie: op een dergelijke wijze niet ingrijpen waardoor iemand overlijdt of
uitdooft (vb.: toediening morfine)
- Algemene regels/strikte voorwaarden voor euthanasie:
De patiënt bevindt zich in een medisch uitzichtloze toestand van aanhoudend en
ondraaglijk fysiek of psychisch leiden dat niet kan worden gelenigd
Je moet bewust handelingsbekwaam zijn wanneer je je wil tot euthanasie verklaart (vb.:
mensen met dementie)
Oordeelsbekwaamheid: euthanasie voor minderjarigen mogelijk op basis van maturiteit
• Zwangerschapsafbreking of abortus
- België kent een vrij strenge abortusregeling
- Een land heeft een gematigde abortuswetgeving omwille van katholicisme: hoe katholieker
het land, hoe minder het land van abortus moet weten
- Algemene regels/strikte voorwaarden voor abortus:
De afbreking moet gebeuren voor het einde van de twaalfde week – na de twaalfde week
enkel mogelijk in een noodsituatie
Abortus moet worden uitgevoerd door een arts (in een abortuskliniek)
Er moet een wachttijd van 6 dagen in acht genomen worden
Toestemming van de vrouw moet schriftelijk gebeuren (voorlichtingsdienst is nodig)
• Bloeddonatie
- In België toegestaan onder strikte regels:
Kosteloos (tenzij een consumptie zoals een goodiebag)
Je moet meerderjarig zijn (vroeger maximumleeftijd – nu afgeschaft)
Maximaal 4 keer per jaar
Beperkte hoeveelheid bloed doneren
Niet alle bevolkingsroepen zijn toegelaten (vb.: homoseksuelen mogen geen bloed
geven)
• Orgaandonatie
- Ex mortuo: bij overledenen
- Ex vivo: bij leven (strenge regels met weinig orgaandonaties als gevolg – leidt soms tot illegale
orgaandonaties)
Kosteloos
Donor moet meerderjarig zijn
Schriftelijke toestemming in bijzijn van een getuige
Steeds herroepbaar
4
