Nabespreking probleem 3
Probleem 3
Partijen
- Sebastiaan en Sem
- Hamza en Famke
Probleemstelling
Mogen de opsporingsambtenaren Sebastiaan zijn spullen in beslag nemen?
Mogen de opsporingsambtenaren Sebastiaan meenemen naar het bureau?
Leerdoelen
Wat is opsporing en wie kunnen optreden als opsporingsambtenaar?
- Opsporingsonderzoek
Opsporing is het doen van onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de officier van
justitie, met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen. Wanneer op grond van feiten en
omstandigheden een redelijk vermoeden is gerezen dat een strafbaar feit heeft plaatsgevonden,
spreken we van een verdenking. Wordt na aanleiding van een verdenking een strafrechtelijk
onderzoek gestart, dan is dat een opsporingsonderzoek. Tijdens het opsporingsonderzoek worden
opsporingsbevoegdheden toegepast. Vrijwel altijd bevatten wettelijke bepalingen waarin die
bevoegdheden worden toegekend, de voorwaarde dat sprake moet zijn van een verdenking.
Het kan echter wenselijk zijn dat een opsporingsonderzoek wordt uitgevoerd op een moment
waarop nog geen verdenking bestaat, poractief onderzoek. Speciaal voor de aanpak van de
georganiseerde criminaliteit zijn bijzondere opsporingsbevoegdheden in het leven geroepen, die al
in de fase voorafgaande aan de verdenking kunnen worden toegepast.
Veel bijzondere wetten geven de mogelijkheid om controles uit te voeren, daarom worden
bijzondere bevoegdheden ook wel controlebevoegdheden genoemd. Controle betekent: toezicht op
de naleving van de wet. Zonder controle zouden veel strafbare feiten niet aan het licht komen.
Wanneer regelmatig en dikwijls op onverwachte momenten controles worden uitgevoerd, zijn
mensen meer geneigd zich aan de wettelijke regels te houden.
In geval van controle wordt, zonder dat er aanwijzingen zijn dat een bepaalde persoon betrokken is
bij een strafbaar feit, onderzoek gedaan. Controle is geen gericht onderzoek naar bepaalde persoon.
De gecontroleerde persoon is geen verdachte in de zin van art. 27 Sv. Tijdens de controle kan wel
verdenking ontstaan. De op een verdachte toegepaste bevoegdheid noemen we een
opsporingsbevoegdheid.
Controle en opsporing gaan dikwijls hand in hand. Daarbij onderscheiden we twee soorten situaties:
- Er wordt een feit geconstateerd dat strafbaar is gesteld in de wet op grond waarvan wordt
gecontroleerd.
- Er wordt een feit geconstateerd dat in een andere wet strafbaar is gesteld. Er wordt in
dergelijke gevallen gesproken van voortgezette toepassing van bevoegdheden.
Hoewel opsporing en controle prima op elkaar kunnen aansluiten, mogen controlebevoegdheden
niet worden misbruikt om de opsporing te vereenvoudigen. Wanneer controlebevoegdheden
uitsluitend worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor ze toegekend zijn, is er sprake van
, détournement de pouvoir (misbruik van bevoegdheid). Medewerking aan controles is verplicht. De
weigering mee te werken is zelfstandig strafbaar gesteld.
- Aanvang opsporingsonderzoek
Een opsporingsonderzoek zal pas kunnen starten wanneer een opsporingsambtenaar op de hoogte
is geraakt van bepaalde verdachte feiten of omstandigheden. Bij delicten met een slachtoffer zal
dikwijls aangifte worden gedaan door het slachtoffer. Een aangifte is een verklaring van het
slachtoffer of een andere persoon waarin deze meldt dat een strafbaar feit heeft plaatsgevonden. In
de meeste gevallen zal door aangifte genoeg informatie bekend worden om tot onderzoek over te
gaan. Aangifte doen kan mondeling op het politiebureau, schriftelijk of digitaal worden ingediend.
Als de aangifte mondeling wordt gedaan wordt de door de aangever afgelegde verklaring
opgenomen in een proces-verbaal, dat wordt ondertekend door de aangever (art. 163 lid 2 Sv).
In geval van verdenking van sommige delicten mag slechts worden vervolgd wanneer het slachtoffer
een verzoek tot vervolging doet bij aangifte. Er wordt dan van een klacht gesproken (art. 164 lid 1
Sv). Een klacht wordt op dezelfde manier gedaan als aangifte, maar een klacht mag alleen worden
opgenomen door een (hulp) officier van justitie.
Niet alleen slachtoffers, maar ook anderen kunnen aangifte doen wanneer zij kennis hebben van
strafbare feiten. In sommige gevallen is dat zelfs verplicht. Zo is eenieder die weet dat de misdrijven
als genoemd in art. 160 lid 1 Sv beraamd worden, verplicht hiervan aangifte te doen. Verzuim
hiervan levert een strafbaar feit op (art. 135 en 136 Sr). Hieruit blijkt dat aangifte niet alleen mogelijk
is ten aanzien van feiten die al gepleegd zijn: ook beraamde feiten kunnen worden aangegeven.
Bij het verrichten van de opsporingstaak wordt veelvuldig inbreuk gemaakt op rechten. Hierdoor
mogen veel opsporingsbevoegdheden uitsluitend worden uitgeoefend door opsporingsambtenaren.
Dit zijn ambtenaren (meestal politieambtenaren) die door de wet belast worden met de taak
strafbare feiten op te sporen. De wet geeft precies aan wie als opsporingsambtenaar kan worden
aangemerkt.
- OM en opsporingsonderzoek
De verantwoordelijkheid voor alle opsporingsactiviteiten, ongeacht door welk type
opsporingsambtenaar deze ondernomen worden, berust bij de officier van justitie (art. 148 lid 2 Sv).
Daarnaast is de officier van justitie zelf ook nog belast met opsporing. Sommige
opsporingshandelingen mogen uitsluitend door hem worden verricht. Zo mag een OvJ deskundigen
benoemen om bepaald onderzoek te doen en een DNA-onderzoek laten uitvoeren.
De centrale plaats van de OvJ blijkt ook uit het feit dat alleen de OvJ vorderingen kan doen bij de
rechter-commissaris. Zo kan hij vorderen dat een verdachte in bewaring wordt genomen (art. 62 Sv).
Het OM heeft dus gezag over het opsporingsonderzoek. Het opsporen gebeurt echter nauwelijks
door het OM. De politie houdt zich onder verantwoordelijkheid van het OM bezig met het opsporen
en onderzoeken van strafbare feiten, ze hebben hierbij een grote mate van zelfstandigheid. Bij
lichtere strafbare feiten zijn de opsporingsambtenaren zelfs bevoegd om de zaak via een
strafbeschikking (boete/bekeuring) af te doen. De sturende hand van het OM blijft hier afwezig.
Daarbij moet wel worden aangetekend dat het OM vaak in algemene aanwijzingen heeft bepaald in
welke gevallen en op welke manier door opsporingsambtenaren moet worden opgetreden. De
invloed van het OM blijft hier dus beperkt tot het vooraf bepalen van het beleid. Bij dergelijke
ernstige strafbare feiten zal het OM de touwtjes strak in handen houden bij de (verdere) opsporing.
Probleem 3
Partijen
- Sebastiaan en Sem
- Hamza en Famke
Probleemstelling
Mogen de opsporingsambtenaren Sebastiaan zijn spullen in beslag nemen?
Mogen de opsporingsambtenaren Sebastiaan meenemen naar het bureau?
Leerdoelen
Wat is opsporing en wie kunnen optreden als opsporingsambtenaar?
- Opsporingsonderzoek
Opsporing is het doen van onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de officier van
justitie, met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen. Wanneer op grond van feiten en
omstandigheden een redelijk vermoeden is gerezen dat een strafbaar feit heeft plaatsgevonden,
spreken we van een verdenking. Wordt na aanleiding van een verdenking een strafrechtelijk
onderzoek gestart, dan is dat een opsporingsonderzoek. Tijdens het opsporingsonderzoek worden
opsporingsbevoegdheden toegepast. Vrijwel altijd bevatten wettelijke bepalingen waarin die
bevoegdheden worden toegekend, de voorwaarde dat sprake moet zijn van een verdenking.
Het kan echter wenselijk zijn dat een opsporingsonderzoek wordt uitgevoerd op een moment
waarop nog geen verdenking bestaat, poractief onderzoek. Speciaal voor de aanpak van de
georganiseerde criminaliteit zijn bijzondere opsporingsbevoegdheden in het leven geroepen, die al
in de fase voorafgaande aan de verdenking kunnen worden toegepast.
Veel bijzondere wetten geven de mogelijkheid om controles uit te voeren, daarom worden
bijzondere bevoegdheden ook wel controlebevoegdheden genoemd. Controle betekent: toezicht op
de naleving van de wet. Zonder controle zouden veel strafbare feiten niet aan het licht komen.
Wanneer regelmatig en dikwijls op onverwachte momenten controles worden uitgevoerd, zijn
mensen meer geneigd zich aan de wettelijke regels te houden.
In geval van controle wordt, zonder dat er aanwijzingen zijn dat een bepaalde persoon betrokken is
bij een strafbaar feit, onderzoek gedaan. Controle is geen gericht onderzoek naar bepaalde persoon.
De gecontroleerde persoon is geen verdachte in de zin van art. 27 Sv. Tijdens de controle kan wel
verdenking ontstaan. De op een verdachte toegepaste bevoegdheid noemen we een
opsporingsbevoegdheid.
Controle en opsporing gaan dikwijls hand in hand. Daarbij onderscheiden we twee soorten situaties:
- Er wordt een feit geconstateerd dat strafbaar is gesteld in de wet op grond waarvan wordt
gecontroleerd.
- Er wordt een feit geconstateerd dat in een andere wet strafbaar is gesteld. Er wordt in
dergelijke gevallen gesproken van voortgezette toepassing van bevoegdheden.
Hoewel opsporing en controle prima op elkaar kunnen aansluiten, mogen controlebevoegdheden
niet worden misbruikt om de opsporing te vereenvoudigen. Wanneer controlebevoegdheden
uitsluitend worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor ze toegekend zijn, is er sprake van
, détournement de pouvoir (misbruik van bevoegdheid). Medewerking aan controles is verplicht. De
weigering mee te werken is zelfstandig strafbaar gesteld.
- Aanvang opsporingsonderzoek
Een opsporingsonderzoek zal pas kunnen starten wanneer een opsporingsambtenaar op de hoogte
is geraakt van bepaalde verdachte feiten of omstandigheden. Bij delicten met een slachtoffer zal
dikwijls aangifte worden gedaan door het slachtoffer. Een aangifte is een verklaring van het
slachtoffer of een andere persoon waarin deze meldt dat een strafbaar feit heeft plaatsgevonden. In
de meeste gevallen zal door aangifte genoeg informatie bekend worden om tot onderzoek over te
gaan. Aangifte doen kan mondeling op het politiebureau, schriftelijk of digitaal worden ingediend.
Als de aangifte mondeling wordt gedaan wordt de door de aangever afgelegde verklaring
opgenomen in een proces-verbaal, dat wordt ondertekend door de aangever (art. 163 lid 2 Sv).
In geval van verdenking van sommige delicten mag slechts worden vervolgd wanneer het slachtoffer
een verzoek tot vervolging doet bij aangifte. Er wordt dan van een klacht gesproken (art. 164 lid 1
Sv). Een klacht wordt op dezelfde manier gedaan als aangifte, maar een klacht mag alleen worden
opgenomen door een (hulp) officier van justitie.
Niet alleen slachtoffers, maar ook anderen kunnen aangifte doen wanneer zij kennis hebben van
strafbare feiten. In sommige gevallen is dat zelfs verplicht. Zo is eenieder die weet dat de misdrijven
als genoemd in art. 160 lid 1 Sv beraamd worden, verplicht hiervan aangifte te doen. Verzuim
hiervan levert een strafbaar feit op (art. 135 en 136 Sr). Hieruit blijkt dat aangifte niet alleen mogelijk
is ten aanzien van feiten die al gepleegd zijn: ook beraamde feiten kunnen worden aangegeven.
Bij het verrichten van de opsporingstaak wordt veelvuldig inbreuk gemaakt op rechten. Hierdoor
mogen veel opsporingsbevoegdheden uitsluitend worden uitgeoefend door opsporingsambtenaren.
Dit zijn ambtenaren (meestal politieambtenaren) die door de wet belast worden met de taak
strafbare feiten op te sporen. De wet geeft precies aan wie als opsporingsambtenaar kan worden
aangemerkt.
- OM en opsporingsonderzoek
De verantwoordelijkheid voor alle opsporingsactiviteiten, ongeacht door welk type
opsporingsambtenaar deze ondernomen worden, berust bij de officier van justitie (art. 148 lid 2 Sv).
Daarnaast is de officier van justitie zelf ook nog belast met opsporing. Sommige
opsporingshandelingen mogen uitsluitend door hem worden verricht. Zo mag een OvJ deskundigen
benoemen om bepaald onderzoek te doen en een DNA-onderzoek laten uitvoeren.
De centrale plaats van de OvJ blijkt ook uit het feit dat alleen de OvJ vorderingen kan doen bij de
rechter-commissaris. Zo kan hij vorderen dat een verdachte in bewaring wordt genomen (art. 62 Sv).
Het OM heeft dus gezag over het opsporingsonderzoek. Het opsporen gebeurt echter nauwelijks
door het OM. De politie houdt zich onder verantwoordelijkheid van het OM bezig met het opsporen
en onderzoeken van strafbare feiten, ze hebben hierbij een grote mate van zelfstandigheid. Bij
lichtere strafbare feiten zijn de opsporingsambtenaren zelfs bevoegd om de zaak via een
strafbeschikking (boete/bekeuring) af te doen. De sturende hand van het OM blijft hier afwezig.
Daarbij moet wel worden aangetekend dat het OM vaak in algemene aanwijzingen heeft bepaald in
welke gevallen en op welke manier door opsporingsambtenaren moet worden opgetreden. De
invloed van het OM blijft hier dus beperkt tot het vooraf bepalen van het beleid. Bij dergelijke
ernstige strafbare feiten zal het OM de touwtjes strak in handen houden bij de (verdere) opsporing.
