Samenvatting Wijsbegeerte | Criminologische wetenschappen | VUB | 2025/2026

WIJSBEGEERTE
De Oudheid:
Hoofdstuk 1: Oudheid deel 1
1.1 Reductie: Thales
Thales  600 V. Ch, Milete (Turkije)
1.1.1 Reducti
 Herleiding van veelheid naar eenheid
 Op zoek naar arché (oorsprong)(water onderliggende aan leven)
 Blijft steeds onveranderlijk, over & altijd aanwezig in de
natuur
 Radicalereductie: fysicalisme (gevaar)
 Alles herleiden tot fysica
 Gevaar: demystificatie
Etymologie toepassing van reductie:
 Archeologie, archaisme
 Arché
 Biedt inzicht
 Mnemotechniek
Thales:
 Geen originele teksten meer
 Anekdotes: zonsverduistering, olijfpers
 Eerste natuurfilosoof
 Op samenhangende wijze zonder te verwijzen naar
goden of magische krachten van natuur te verklaren
 Stelling van Thales: herleiden van wereld tot
wiskunde
Pythagoras:
 6de eeuw V.Ch, Samos
 Stelling: a 2+ b2=c 2
 Relatie tussen intervallen van toonladders & wiskundige
verhoudingen
 Indien rechthoeken gelijk zijn, kan schuine zijde niet worden
uitgedrukt
 Natuur kan door beoefenen van wiskunde worden
begrepen
1.1.2 Reductie
Argumentatief  Suggereert diepere waarheid
Onderzoekend  Zet aan tot verder verkennen door op te delen & dieper
te graven
Criminologen  Wat is misdadig gedrag? Is het sociologisch fenomeen? …
1.2 Principe van voldoende reden: Anaximander
 Anaximander, 600 V. Ch., Milete
1.2.1 Anaximanders

, Aarde is onbeweeglijk omdat beweging in welke richting ook geen
verschil zou maken
 Alle richtingen zijn gelijk, geen rede om te bewegen in bepaalde
richting
 Geen voldoende rede om te bewegen

De Arché:
 Apeiron: datgene wat onderliggend is aan alle dingen heeft zelf geen
kenmerken
 Het is alles & tegelijkertijd niets
 Er moet iets zijn dat alle dingen gemeen hebben, de ultieme
oorzaak
 Daarom is het onbepaald & dus onvatbaar
 Principe van voldoende reden
 Alles heeft oorsprong, maar oorsprong is
onkenbaar
Redenen, maar geen oorzaken:
 Er moet niet noodzakelijk een oorzaak zijn
Arthur Schopenhauer (1788-1860):
 Voor alles wat je weet, feit dat het bestaat, … zal een voldoende reden
zijn, niet noodzakelijk een oorzaak
1.2.2 Kritiek van Hume (18 d e eeuw)
 Hoe sterk principe ook is, valt niet te bewijzen (wet noodzakelijk)
 Je kan niet aantonen dat er een verband is tussen een reden &
oorzakelijkheid
 Je kan nietbewijzen dat er een reden is voor samenhang in de
wereld
1.2.3 Toepassingen
Argumentatief gebruik:
 Elk onderzoek gelegitimeerd
 Je leert niks bij door te stellen dat er geen reden is voor iets te zijn
zoals het is
Onderzoekend gebruik:
 Alles wat is, heeft een reden
 Alles moet een verklaring hebben
 Principe van voldoende reden stimuleert zoektocht naar kennis
Voor criminologen:
 Voor alles is een reden of oorzaak, maar maak het onderscheid
 Ander fyscaliseer je & kom je misschien op niks
1.3 Analogie: Anaximenes
 Anaximenes, 500 V. Ch., Milete
1.3.1 Luch
 Zoals onze ziel, die lucht is, ons in stand houdt, zo omringen adem &
lucht de gehele wereld
 Sterrren draaien om de aarde zoals een tulband ons hoofd omringt
 Het universum draait als een molensteen
 De sterren zitten vast aan kristallijne sferen zoals spijkers

,  De zon is zo plat als een blad
1.3.2 Empedokles (5 de eeuw V. Ch.)
 Wisselwerking tussen dingen houdt nooit op, ze komen samen door
liefde, dan uit elkaar gedreven door haat of strijd
 4 elementen (aarde, water, lucht, vuur)
 Je hebt ze alle 4 nodig
 Analogie ontstaats (aantrekking & afstoten)



1.3.3 Xenophanes (500 V. Ch.)
 Er is geen mens, en er zal er nooit één zijn, die volledige waarheid kent
over de goden
 Als iemand de volledige waarheid vindt, zou hij het zelf niet weten
 We kunnen alleen maar gissen
 Je kan geen absolute waarde bereiken
1.3.4 Toepassingen
Argumentatief gebruik:
 Om complexe dingen plaatsen in bestaand kader van kennis
 Het atoom beschouwen als zonnenstelsel
 Bewijskracht zit in mate van gelijkenis
Onderzoekend gebruik:
 Analogie leidt tot inzicht omdat ze nieuwe waarnemingen duidt aan de
hand van bestaande kennis door vergelijking
 Of leidt tot plausibele hypothesen
Voor criminologen:
 Vergelijk situatie met bekende situatie
 Kan inzicht brengen, maar ook zaak bevattelijker maken voor
anderen
 Allegorie betreft vergelijking met iets uit een ander domein
 Let op: vergelijken met gelijkaardige situaties
 Door gelijkenissen niet oorzakelijkheid dezelfde
1.4 Wet van de niet-contradictie: Parmenides
 Parmenides, 500 V.Ch., Elea
1.4.1 Alles wat is, is & kan nooit niet
 Basis rationeel denken
 Uitgesloten dat iets is & tegelijkertijd niet is
 Wet zelf is noodzakelijk waar (tautologie)
 Aantonen dat ze niet het geval is:
 Uitspraak is waar of vals
 Uitspraken die waar zijn & uitspraken die vals zijn,
zoals wet in kwestie
 Dat is wat wet verondersteld
 Als je wet wil afdoen neem je aan dat ze waar is om ze
te weerleggen, je spreekt jezelf tegen
 Wet is het geval

,  Wet rationeel weerleggen lukt niet omdat ze zelf de basis vormt van
rationaliteit




Wording is uitgesloten:
 Als alles is danis het en is er geen wording, dus ook geen
verandering
 Verandering is een illusie
 Onstandige argumentatie om onmogelijkheid van verandering aan te
tonen
o Verandering veronderstelt vernietiging & creatie
 Iets gaat van bestaan naar niet-bestaand of omgekeerd
o Verandering impliceert dus dat iets is & tegelijkertijd niet is,
dat is uitgesloten
o  Is toch mogelijk: iets kan in heden niet bestaan maar in
verleden wet & omgekeerd
o  Bestaan is niets anders dan existerien in heden
 Dan vallen heden & verleden & toekomst samen, leidt
tot contradictie
o Om tegenstellingen te vermijden ontkende Parmenides het
bestaan van tijd als van verandering
 Waarneming betreft verandering, dus is onze waarneming
misleidend
1.4.2 Herakleitos (500 V.Ch., Efeze)
 Verandering is reeel: alles is voortdurend in beweging
 Eenheid ontstaat op hoger niveau
 De ultieme eenheid is de kosmos (door logos gestuctureerde
chaos)
1.4.3 Toepassingen
Argumentatief gebruik:
 Het is het één of het ander
 Je kan niet iets & het tegendeel tegelijkertijd veronderstellen
 Zoek & vermijd contradicties
Onderzoekend gebruik:
 Wet van niet-contradictie dwingt tot vermijden van contradicties
 Let op voor verdoken contradicties
Voor criminologen:
 Wet eenheid vertoont op hoger vlak kan op lagere niveaus diversiteit
geven
1.5 Tegen feitelijke paradoxen: Zeno van Elea