Nederlands – Leen Cockx
1. AUDITIEVE VAARDIGHEDEN IN DE DERDE KLEUTERKLAS
Wat zijn auditieve vaardigheden?
Auditieve vaardigheden zijn vaardigheden waarbij kinderen bewust leren luisteren naar de klanken in
gesproken taal en deze leren herkennen, onderscheiden en bewerken.
Ze vormen een essentieel onderdeel van het metalinguïstisch bewustzijn (het vermogen om over taal na te
denken). Onder auditieve vaardighenden kunnen we het fonologisch bewustzijn en fonemisch bewustzijn
plaatsen.
1) Fonologisch bewustzijn
Dit is het besef dat woorden klankstructuren hebben en dat je met die klanken kan spelen, zonder al met
afzonderlijke fonemen te werken. Voorbeelden:
• een versje onthouden en opzeggen
• een serie woorden onthouden
• een woord herkennen tussen andere woorden
• een zin aanvullen/ langer maken
• het eerste en laatste woord van een zin benoemen
• aangeven uit hoeveel woorden een zin bestaat
• rijmwoorden benoemen, zelf rijmen, aangeven of iets rijmt
• woorden verdelen in klankgroepen (bijv. o-li-fant)
• een in klankgroepen verdeeld woord samenvoegen
• aangeven welk woord langer of korter is
Fonologisch bewustzijn groeit doorheen de kleuterperiode.
2) Fonemisch bewustzijn
Fonemisch bewustzijn gaat een stap verder en is het vermogen om losse klanken (fonemen) te horen, te
onderscheiden en ermee te werken. Bestaat uit volgende deelvaardigheden:
• Auditieve objectivatie: afstand nemen van de betekenis en leren luisteren naar de klankvorm.
"Hoor je de /m/ in maan?"
• Auditieve discriminatie: het horen van overeenkomsten en verschillen tussen klanken en
woorden. "Beginnen maan en muis met dezelfde klank?"
• Isoleren van klanken: woorden met dezelfde begin-, midden- en eindklank herkennen + de
begin- en eindklank herkennen in een woord + aangeven of een klank wel of niet voorkomt in
een woord "Welke klank hoor je vooraan in vis?"
• Auditieve synthese: losse klanken samenvoegen tot een woord, woorden aaneenrijgen tot
een zin. "/b/ - /oo/ - /m/ → boom"
• Auditieve analyse: het horen van klanken (fonemen) in een woord, klankgroepen in een
woord, woorden in een zin "Welke klanken hoor je in kat?" → /k/ - /a/ - /t/
• Manipuleren van klanken: begin-, midden- of eindklank in een woord vervangen door een
andere klank + benoemen welke klank in een woord is veranderd
“Wat krijg je als je bij at de /k/ zet?" → kat
• Temporeel ordenen: gehoorde klanken in de juiste volgorde kunnen onthouden (auditief
geheugen) De volgorde van de klanken in een woord onthouden.
• Klankpositie bepalen: Wat hoor je vooraan? Wat hoor je achteraan?
"Hoor je de /s/ vooraan, in het midden of achteraan in vis?"
1
,Waarom is het werken aan auditieve vaardigheden zo belangrijk om te leren lezen?
Auditieve vaardigheden vormen een essentiële basis voor het leren lezen.
Voordat kinderen letters aan klanken kunnen koppelen, moeten ze eerst leren luisteren naar de klankstructuur
van gesproken taal. Door te werken aan auditieve vaardigheden ontwikkelen kinderen hun fonologisch en
fonemisch bewustzijn. Ze leren woorden opdelen in lettergrepen en klanken, begin-, midden- en eindklanken
herkennen, klanken samenvoegen (auditieve synthese) en woorden analyseren in afzonderlijke klanken
(auditieve analyse).
Deze vaardigheden zijn noodzakelijk om het alfabetisch principe te begrijpen: het inzicht dat gesproken
woorden opgebouwd zijn uit klanken en dat deze klanken worden weergegeven door letters of
lettercombinaties. Hierdoor kunnen kinderen een klank-tekenkoppeling (de praktijk) maken, wat de basis
vormt voor het technisch lezen en schrijven.
Auditieve vaardigheden zijn bovendien noodzakelijk voor de elementaire leeshandeling, waarbij kinderen
klanken analyseren, onderscheiden en samenvoegen om woorden correct te kunnen lezen en schrijven.
Wanneer auditieve vaardigheden voldoende ontwikkeld zijn, verloopt het leesproces steeds vlotter en wordt
lezen geleidelijk geautomatiseerd. Hierdoor wordt de cognitieve belasting kleiner en kunnen kinderen hun
aandacht meer richten op de betekenis van de tekst. Omgekeerd kunnen zwakke auditieve vaardigheden het
leren lezen bemoeilijken.
De elementaire leeshandeling
= de basisvaardigheid die kinderen nodig hebben om woorden te leren lezen en schrijven.
Ze bestaat uit twee richtingen:
1. Van schrift naar klank (lezen)
Het kind: herkent de letters (grafemen)
koppelt aan elke letter de juiste klank (foneem)
voegt de klanken samen (auditieve synthese) tot een woord
begrijpt het gelezen woord.
Bijvoorbeeld: m – aa – n → maan
2. Van klank naar schrift (schrijven/spellen)
Het kind: hoort een gesproken woord
splitst het woord op in afzonderlijke klanken (auditieve analyse)
koppelt elke klank aan de juiste letter
schrijft het woord.
Bijvoorbeeld: boom → /b/ – /oo/ – /m/ → b-o-o-m
Waarom is dit zo belangrijk?
De elementaire leeshandeling steunt volledig op het alfabetisch principe: het inzicht dat letters klanken voorstellen.
Daarom zijn auditieve vaardigheden (zoals auditieve analyse, auditieve synthese en auditieve discriminatie) onmisbaar.
Kinderen moeten eerst de klanken in gesproken woorden kunnen herkennen en bewerken voordat ze deze kunnen
koppelen aan letters en vlot leren lezen.
Leg uit hoe je een klanktekenkoppeling hebt aangebracht in de kleuterklas.
o Pas de vier geziene stappen toe.
Stap 1: Klank alzijdig verkennen. (m)
1. Ik startte met: “Kaatje Klank heeft een nieuwe lievelingsklank.”
Met het pictogram oor benadrukte ik dat een klank iets is wat je hoort.
Uit de koffer van Kaatje haalde ik mango, een monster en marshmallows en modelleerde telkens overdreven
de klank /m/. De kleuters luisterden gericht naar de klankvorm. We verzonnen nog voorwerpen die in de koffer
zouden kunnen en besloten dat Kaatje haar lievelinsletter de ‘m’ was.
2. Ik spreek de losse klank uit, kleuters zwaaien met hun handen wanneer ze de klank horen.
3. Daarna onderzocht ik samen met hen de articulatie met het pictogram mond: lippen op elkaar, klank lang
aanhouden, stembanden trillen, lucht via de neus.
4. Pas daarna toonde ik met het pictogram oog, we gaan kijken naar de letter.
Ik toon de leesletter m en legde uit dat deze letter de klank /m/ voorstelt.
De kleuters verkenden de letter motorisch door ze in de lucht en op elkaars rug te tekenen.
5. We plakken de letter mee aan onze lettermuur.
2
, Stap 2: Klank uitluisteren in aangeboden woorden
Ik bood zelf woorden aan en sprak ze traag uit: muis, maan, sok, boom.
De kleuters gaven aan of ze /m/ hoorden en waar: vooraan of achteraan.
‘hoor je de “m” in “muis” -> overdrijven met nadruk op m.
Stap 3: Klank zelf zoeken in nieuwe woorden
De kleuters mochten zelf in sinterklaasboekjes zoeken naar prenten/woorden/ voorwerpen met ‘m’. Die
knippen ze uit en plakken we uiteindelijk mee op aan onze lettermuur bij de ‘m’.
Stap 4: Dooroefenen fonemisch bewust zijn.
Ik verwerkte de klank in korte spelmomenten:
Luisterspel: hoor je /m/? → tik op je neus.
Auditieve analyse: welke klank hoor je vooraan in muis?
Visuele discriminatie: zie je de letter m tussen andere letters?
In de dagen nadien oefenden we de klank /m/ verder in tijdens verschillende speelse activiteiten. Zo bleef de
klank regelmatig terugkomen en werd het fonemisch bewustzijn verder versterkt.
De klank werd verwerkt in korte spelmomenten:
- Luisterspel: hoor je de ‘m’, tik dan je neus.
- Klanken isoleren: De kleuters gaven aan of ze de ‘m/’hoorden en waar deze zich bevond: vooraan of
achteraan in het woord. Hoor je de ‘m’ in ‘muis’.
- Klanken manipuleren: We vervingen de beginklank van woorden. Bijvoorbeeld: "Wat krijg je als we de /b/ van
baan vervangen door /m/?" → maan.
- Auditieve synthese: Ik sprak losse klanken uit, bijvoorbeeld /m/ – /aa/ – /n/, waarna de kleuters het volledige
woord (maan) vormden.
- Auditieve analyse: De kleuters benoemden de afzonderlijke klanken van woorden zoals muis en maan.
De letter m bleef zichtbaar op de lettermuur, waardoor de kleuters de klank-tekenkoppeling ook tijdens andere
klasactiviteiten spontaan konden gebruiken en herhalen.
o Leg uit welke concrete auditieve vaardigheden in die activiteiten zitten.
• Auditieve objectivatie: “mango, hoor je de ‘m’ in mango?”
• Isoleren van klanken: "Hoor je de /m/ in muis?" De kleuters gaven aan of de klank /m/ wel of niet
voorkwam.
• Klankpositie bepalen: Nadat de kleuters de klank hadden herkend, gaven ze aan waar deze zich bevond. Bv:
"Hoor je de /m/ vooraan in muis of achteraan in boom?"
• Auditieve synthese: Ik sprak bv de klanken /m/ – /aa/ – /n/ uit, waarna de kleuters het woord maan vormden.
• Auditieve analyse: Ik vroeg bv: "Welke klanken hoor je in muis?" De kleuters benoemden de klanken /m/ –
/ui/ – /s/.
• Manipuleren van klanken: Bv: "Wat krijg je als we de /b/ van baan vervangen door de /m/?" De kleuters
ontdekten dat het woord maan ontstaat.
3
1. AUDITIEVE VAARDIGHEDEN IN DE DERDE KLEUTERKLAS
Wat zijn auditieve vaardigheden?
Auditieve vaardigheden zijn vaardigheden waarbij kinderen bewust leren luisteren naar de klanken in
gesproken taal en deze leren herkennen, onderscheiden en bewerken.
Ze vormen een essentieel onderdeel van het metalinguïstisch bewustzijn (het vermogen om over taal na te
denken). Onder auditieve vaardighenden kunnen we het fonologisch bewustzijn en fonemisch bewustzijn
plaatsen.
1) Fonologisch bewustzijn
Dit is het besef dat woorden klankstructuren hebben en dat je met die klanken kan spelen, zonder al met
afzonderlijke fonemen te werken. Voorbeelden:
• een versje onthouden en opzeggen
• een serie woorden onthouden
• een woord herkennen tussen andere woorden
• een zin aanvullen/ langer maken
• het eerste en laatste woord van een zin benoemen
• aangeven uit hoeveel woorden een zin bestaat
• rijmwoorden benoemen, zelf rijmen, aangeven of iets rijmt
• woorden verdelen in klankgroepen (bijv. o-li-fant)
• een in klankgroepen verdeeld woord samenvoegen
• aangeven welk woord langer of korter is
Fonologisch bewustzijn groeit doorheen de kleuterperiode.
2) Fonemisch bewustzijn
Fonemisch bewustzijn gaat een stap verder en is het vermogen om losse klanken (fonemen) te horen, te
onderscheiden en ermee te werken. Bestaat uit volgende deelvaardigheden:
• Auditieve objectivatie: afstand nemen van de betekenis en leren luisteren naar de klankvorm.
"Hoor je de /m/ in maan?"
• Auditieve discriminatie: het horen van overeenkomsten en verschillen tussen klanken en
woorden. "Beginnen maan en muis met dezelfde klank?"
• Isoleren van klanken: woorden met dezelfde begin-, midden- en eindklank herkennen + de
begin- en eindklank herkennen in een woord + aangeven of een klank wel of niet voorkomt in
een woord "Welke klank hoor je vooraan in vis?"
• Auditieve synthese: losse klanken samenvoegen tot een woord, woorden aaneenrijgen tot
een zin. "/b/ - /oo/ - /m/ → boom"
• Auditieve analyse: het horen van klanken (fonemen) in een woord, klankgroepen in een
woord, woorden in een zin "Welke klanken hoor je in kat?" → /k/ - /a/ - /t/
• Manipuleren van klanken: begin-, midden- of eindklank in een woord vervangen door een
andere klank + benoemen welke klank in een woord is veranderd
“Wat krijg je als je bij at de /k/ zet?" → kat
• Temporeel ordenen: gehoorde klanken in de juiste volgorde kunnen onthouden (auditief
geheugen) De volgorde van de klanken in een woord onthouden.
• Klankpositie bepalen: Wat hoor je vooraan? Wat hoor je achteraan?
"Hoor je de /s/ vooraan, in het midden of achteraan in vis?"
1
,Waarom is het werken aan auditieve vaardigheden zo belangrijk om te leren lezen?
Auditieve vaardigheden vormen een essentiële basis voor het leren lezen.
Voordat kinderen letters aan klanken kunnen koppelen, moeten ze eerst leren luisteren naar de klankstructuur
van gesproken taal. Door te werken aan auditieve vaardigheden ontwikkelen kinderen hun fonologisch en
fonemisch bewustzijn. Ze leren woorden opdelen in lettergrepen en klanken, begin-, midden- en eindklanken
herkennen, klanken samenvoegen (auditieve synthese) en woorden analyseren in afzonderlijke klanken
(auditieve analyse).
Deze vaardigheden zijn noodzakelijk om het alfabetisch principe te begrijpen: het inzicht dat gesproken
woorden opgebouwd zijn uit klanken en dat deze klanken worden weergegeven door letters of
lettercombinaties. Hierdoor kunnen kinderen een klank-tekenkoppeling (de praktijk) maken, wat de basis
vormt voor het technisch lezen en schrijven.
Auditieve vaardigheden zijn bovendien noodzakelijk voor de elementaire leeshandeling, waarbij kinderen
klanken analyseren, onderscheiden en samenvoegen om woorden correct te kunnen lezen en schrijven.
Wanneer auditieve vaardigheden voldoende ontwikkeld zijn, verloopt het leesproces steeds vlotter en wordt
lezen geleidelijk geautomatiseerd. Hierdoor wordt de cognitieve belasting kleiner en kunnen kinderen hun
aandacht meer richten op de betekenis van de tekst. Omgekeerd kunnen zwakke auditieve vaardigheden het
leren lezen bemoeilijken.
De elementaire leeshandeling
= de basisvaardigheid die kinderen nodig hebben om woorden te leren lezen en schrijven.
Ze bestaat uit twee richtingen:
1. Van schrift naar klank (lezen)
Het kind: herkent de letters (grafemen)
koppelt aan elke letter de juiste klank (foneem)
voegt de klanken samen (auditieve synthese) tot een woord
begrijpt het gelezen woord.
Bijvoorbeeld: m – aa – n → maan
2. Van klank naar schrift (schrijven/spellen)
Het kind: hoort een gesproken woord
splitst het woord op in afzonderlijke klanken (auditieve analyse)
koppelt elke klank aan de juiste letter
schrijft het woord.
Bijvoorbeeld: boom → /b/ – /oo/ – /m/ → b-o-o-m
Waarom is dit zo belangrijk?
De elementaire leeshandeling steunt volledig op het alfabetisch principe: het inzicht dat letters klanken voorstellen.
Daarom zijn auditieve vaardigheden (zoals auditieve analyse, auditieve synthese en auditieve discriminatie) onmisbaar.
Kinderen moeten eerst de klanken in gesproken woorden kunnen herkennen en bewerken voordat ze deze kunnen
koppelen aan letters en vlot leren lezen.
Leg uit hoe je een klanktekenkoppeling hebt aangebracht in de kleuterklas.
o Pas de vier geziene stappen toe.
Stap 1: Klank alzijdig verkennen. (m)
1. Ik startte met: “Kaatje Klank heeft een nieuwe lievelingsklank.”
Met het pictogram oor benadrukte ik dat een klank iets is wat je hoort.
Uit de koffer van Kaatje haalde ik mango, een monster en marshmallows en modelleerde telkens overdreven
de klank /m/. De kleuters luisterden gericht naar de klankvorm. We verzonnen nog voorwerpen die in de koffer
zouden kunnen en besloten dat Kaatje haar lievelinsletter de ‘m’ was.
2. Ik spreek de losse klank uit, kleuters zwaaien met hun handen wanneer ze de klank horen.
3. Daarna onderzocht ik samen met hen de articulatie met het pictogram mond: lippen op elkaar, klank lang
aanhouden, stembanden trillen, lucht via de neus.
4. Pas daarna toonde ik met het pictogram oog, we gaan kijken naar de letter.
Ik toon de leesletter m en legde uit dat deze letter de klank /m/ voorstelt.
De kleuters verkenden de letter motorisch door ze in de lucht en op elkaars rug te tekenen.
5. We plakken de letter mee aan onze lettermuur.
2
, Stap 2: Klank uitluisteren in aangeboden woorden
Ik bood zelf woorden aan en sprak ze traag uit: muis, maan, sok, boom.
De kleuters gaven aan of ze /m/ hoorden en waar: vooraan of achteraan.
‘hoor je de “m” in “muis” -> overdrijven met nadruk op m.
Stap 3: Klank zelf zoeken in nieuwe woorden
De kleuters mochten zelf in sinterklaasboekjes zoeken naar prenten/woorden/ voorwerpen met ‘m’. Die
knippen ze uit en plakken we uiteindelijk mee op aan onze lettermuur bij de ‘m’.
Stap 4: Dooroefenen fonemisch bewust zijn.
Ik verwerkte de klank in korte spelmomenten:
Luisterspel: hoor je /m/? → tik op je neus.
Auditieve analyse: welke klank hoor je vooraan in muis?
Visuele discriminatie: zie je de letter m tussen andere letters?
In de dagen nadien oefenden we de klank /m/ verder in tijdens verschillende speelse activiteiten. Zo bleef de
klank regelmatig terugkomen en werd het fonemisch bewustzijn verder versterkt.
De klank werd verwerkt in korte spelmomenten:
- Luisterspel: hoor je de ‘m’, tik dan je neus.
- Klanken isoleren: De kleuters gaven aan of ze de ‘m/’hoorden en waar deze zich bevond: vooraan of
achteraan in het woord. Hoor je de ‘m’ in ‘muis’.
- Klanken manipuleren: We vervingen de beginklank van woorden. Bijvoorbeeld: "Wat krijg je als we de /b/ van
baan vervangen door /m/?" → maan.
- Auditieve synthese: Ik sprak losse klanken uit, bijvoorbeeld /m/ – /aa/ – /n/, waarna de kleuters het volledige
woord (maan) vormden.
- Auditieve analyse: De kleuters benoemden de afzonderlijke klanken van woorden zoals muis en maan.
De letter m bleef zichtbaar op de lettermuur, waardoor de kleuters de klank-tekenkoppeling ook tijdens andere
klasactiviteiten spontaan konden gebruiken en herhalen.
o Leg uit welke concrete auditieve vaardigheden in die activiteiten zitten.
• Auditieve objectivatie: “mango, hoor je de ‘m’ in mango?”
• Isoleren van klanken: "Hoor je de /m/ in muis?" De kleuters gaven aan of de klank /m/ wel of niet
voorkwam.
• Klankpositie bepalen: Nadat de kleuters de klank hadden herkend, gaven ze aan waar deze zich bevond. Bv:
"Hoor je de /m/ vooraan in muis of achteraan in boom?"
• Auditieve synthese: Ik sprak bv de klanken /m/ – /aa/ – /n/ uit, waarna de kleuters het woord maan vormden.
• Auditieve analyse: Ik vroeg bv: "Welke klanken hoor je in muis?" De kleuters benoemden de klanken /m/ –
/ui/ – /s/.
• Manipuleren van klanken: Bv: "Wat krijg je als we de /b/ van baan vervangen door de /m/?" De kleuters
ontdekten dat het woord maan ontstaat.
3
