1. Inleiding tot de criminologie
▪ Wat doet een criminoloog?
Criminologen beantwoorden vragen zoals:
- Waarom plegen mensen criminaliteit?
- Hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
- Hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
- Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
- Wat is de impact van een straf op recidive (het plegen van een nieuw feit,
veroordeling,…)
- Hoe denkt de maatschappij over straffen?
Relevant voor: begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze
samenleving, ontwikkelen van evidence-based aanpak om criminaliteit te
verminderen, kritische reflecties bieden op gekozen acties etc.
▪ De veiligheidsparadox
o “crime drop” versus onveiligheidsgevoelens
o Daling sinds jaren 1990 van eigendomsdelicten, -geweldsdelicten en
levensdelicten
o Nuance: nieuwe delicten
▪ Gevolgen?
o Meer regels en strafbaarstellingen
o Roep naar hogere straffen: effect?
o Wat is het strafdoel? (vergelding, afschrikking – algemene versus
individuele preventie, herstel
▪ Nuance: n akkoord
o Smlv: veiliger dan 100 jr geleden
Nuance: vgl 100 jr gldn nieuwe vormen van criminaliteit bv cyber
-> Veiligheidsparadox: smlv veiliger maar mensen voelen zich minder velig dan
100 jaar gldn
o Gevolg v veiligheidsparadox: meer dingen strafbaar stellen
-> hogere straffen
=> Theorie daarvan: hogere straffen werken n perse beter,
o Wat wel: uw kans vergroten, de kans dat je gevat wordt door justitie, als je weet
dat je gestraft gaat worden
o Strafdoel: straf heeft vs doelen
, 1. Afschrikkend : alg preventie= straf afschrikken werkt naar bevolking toe
Ind prev= een persoon, vb camille: die bepaalde persoon gaat die delict
niet meer plegen
2. Vergelding
3. Herstel ,naar smlv, dader: dader geintegreerd id mij
o Gevangenisstraf: heeft ook doel van herstel, reintegratie
-> lukt niet goed bv overbevolking
o Hoe probleem oplossen vn overbevolking: alternatieve straffen , gevangenis bij
bouwen
->Hoe meer je er bij bouwt hoe meer er bij komen
▪ De meeste mensen die criminaliteit plegen, stoppen: de leeftijds-
criminaliteitscurve
o Leeftijdsgebonden curve: de stijging: de pik leeftijd waarbij mensen criminaliteit
plegen
o 18-25 jaar: ind factoren & sociale factoren ( mensen in uw leven gaan bepalen dat
je uit de criminaliteit blijft)
▪ Wat is criminaliteit?
Verschillende vormen van criminaliteit
Belangrijk: het wordt zo beschouwd, crml evolueerd voorbij de jaren
▪ Ancien Régime:
Koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was
▪ Verlichting/Klassieke Strafrecht – focus op de daad
- Sociaal contract
- Rationele mens
- Magna Charta, eerste codificaties
▪ Positivisme – focus op de dader
- Criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
- Gedetermineerde mens (bvb Lombroso)
- Sociale gevaarlijkheid
,▪ Enge definitie criminaliteit: strafrecht
o overtredingen, wanbedrijven, misdaden ➔ misdrijven (2026)
o Sutherland (1949, 31) “The essential characteristic of crime is that it is behaviour
which is prohibited by the state as an injury to the state and against the state
may react, at least as a last resort, by punishment”
o Iets doen of niets doen (verzuim)
o Criminaliseren versus decriminaliseren versus legaliseren (en reguleren):
illegaal/legaal versus strafbaar/niet-strafbaar
-Misdrijf: overkoepelend
Soms is een feit een misdrijf maar sosm is ook niets doen een misdrijf
-Criminaliseren= iets is illegaal en strafbaar in een strafwet via straffen , krijgt
strafbald
-Decriminaliseren= illegaal maar niet meer strafbaar , administratief bv gasboete,
geen strafblad
-Legaliseren= legaal, n meer strafbaar
=> regels gaan opleggen : regulariseren
Bv min 18 jaar nog altijd strafbaar
▪ Brede, sociale definitie: criminaliteit als sociaal construct
o Maar Sutherland zegt ook: criminologen moeten zich niet hiertoe beperken
->Criminaliteit, deviant gedrag, overlast, dreiging (niet SWb maar in Wet
inlichtingen en Veiligheidsdienst 1998)
o Criminaliteit als een product van cultuurgebonden sociale interactie. Resultaat
en gevolg van een interactie en negotiatie tussen individuen die samenleven in
een complexe sociale groep. Zie ook sociaal contract.
o Ook radicale stroming in (zie lessen Kritische Criminologie)
Variatie in tijd en ruimte
Criminaliteit: evolutie van tijd en ruimte
Iets kan misdrijf zijn in een bepaald land/jaar en niet in een andere
Bv avortus
Wie bepaalt wat er cr is : persoon die da zegt is een machtspersoon
▪ Criminaliteit en politiek
o Criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een sociale en
politieke context
o Reflectie van de tijd waarin we leven
o Bvb American Prohibition
o Pol context: abortus <-> Soc context: roken
, ▪ Normatieve versus reactieve definitie
o Normatieve criminaliteitsdefinitie: criminaliteit dat indruist tegen de norm
(strafrechtsnorm, morele norm, sociale norm)
o Reactieve criminaliteitsdefinitie: sociale reactie op gedrag/handeling. Iets
bestempelen als criminaliteit versus enge invulling criminaliteit (zie ook les
labeling, conflict en culturele criminologie)
o Normatief: ingaat tegen de norm <-> Reactieve: zelf def als criminaliteit
▪ Wat is criminologie?
Garofalo: Italiaanse academische jurist ° concept
Topinard: gebruikte voor het eerst het concept criminologie
➔ Zagen “Criminologie als het Lombrosiaans project”
o Genoemd naar Lombroso (zie latere les)
o Onderzoeken van karakteristieken van mensen die criminaliteit plegen
versus mensen die geen criminaliteit plegen, etiologie
Versus
“Criminologie als overheidsproject”: empirisch onderzoek naar de werking van
politie, gevangenissen en de meting van criminaliteit, ten dienste van de overheid
(beleidsondersteunend)
➔ Garland: moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke
stromen, 2 stromingen naar elkaar toe gegroeid
CR als twee manieren beschouwd
1 als Lombrosiaans effect: mens gedetermineerd, geboren crimineel , uiterlijke
kenmerken, onderzoeken wrm iem cr gaat plegen, karakteristieken
2 als OH pproject: cr ingezet worden om beleid te verbeteren (de 4 dingen)
▪ Sutherland: “the study of the making of laws, the breaking of laws and of
society’s reaction to breaking the laws”
o Niet volledig want quid de studie van fenomeen die geen wet overtreden maar
risicovol zijn en schade kunnen berokkenen
o 3 grote domeinen: 1) de studie van criminaliteit 2) de studie van de personen die
criminaliteit plegen 3) de studie van de reactie (strafpraktijken en penologie)
Criminologie als interdisciplinair onderwerp
o Psychologie, sociologie, recht, statistiek/wiskunde,…
▪ Wat doet een criminoloog?
Criminologen beantwoorden vragen zoals:
- Waarom plegen mensen criminaliteit?
- Hoe kunnen we voorkomen dat criminaliteit wordt gepleegd?
- Hoe ziet de carrière van iemand die criminaliteit pleegt eruit?
- Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
- Wat is de impact van een straf op recidive (het plegen van een nieuw feit,
veroordeling,…)
- Hoe denkt de maatschappij over straffen?
Relevant voor: begrijpen criminaliteit en de impact ervan op individuen en onze
samenleving, ontwikkelen van evidence-based aanpak om criminaliteit te
verminderen, kritische reflecties bieden op gekozen acties etc.
▪ De veiligheidsparadox
o “crime drop” versus onveiligheidsgevoelens
o Daling sinds jaren 1990 van eigendomsdelicten, -geweldsdelicten en
levensdelicten
o Nuance: nieuwe delicten
▪ Gevolgen?
o Meer regels en strafbaarstellingen
o Roep naar hogere straffen: effect?
o Wat is het strafdoel? (vergelding, afschrikking – algemene versus
individuele preventie, herstel
▪ Nuance: n akkoord
o Smlv: veiliger dan 100 jr geleden
Nuance: vgl 100 jr gldn nieuwe vormen van criminaliteit bv cyber
-> Veiligheidsparadox: smlv veiliger maar mensen voelen zich minder velig dan
100 jaar gldn
o Gevolg v veiligheidsparadox: meer dingen strafbaar stellen
-> hogere straffen
=> Theorie daarvan: hogere straffen werken n perse beter,
o Wat wel: uw kans vergroten, de kans dat je gevat wordt door justitie, als je weet
dat je gestraft gaat worden
o Strafdoel: straf heeft vs doelen
, 1. Afschrikkend : alg preventie= straf afschrikken werkt naar bevolking toe
Ind prev= een persoon, vb camille: die bepaalde persoon gaat die delict
niet meer plegen
2. Vergelding
3. Herstel ,naar smlv, dader: dader geintegreerd id mij
o Gevangenisstraf: heeft ook doel van herstel, reintegratie
-> lukt niet goed bv overbevolking
o Hoe probleem oplossen vn overbevolking: alternatieve straffen , gevangenis bij
bouwen
->Hoe meer je er bij bouwt hoe meer er bij komen
▪ De meeste mensen die criminaliteit plegen, stoppen: de leeftijds-
criminaliteitscurve
o Leeftijdsgebonden curve: de stijging: de pik leeftijd waarbij mensen criminaliteit
plegen
o 18-25 jaar: ind factoren & sociale factoren ( mensen in uw leven gaan bepalen dat
je uit de criminaliteit blijft)
▪ Wat is criminaliteit?
Verschillende vormen van criminaliteit
Belangrijk: het wordt zo beschouwd, crml evolueerd voorbij de jaren
▪ Ancien Régime:
Koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was
▪ Verlichting/Klassieke Strafrecht – focus op de daad
- Sociaal contract
- Rationele mens
- Magna Charta, eerste codificaties
▪ Positivisme – focus op de dader
- Criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
- Gedetermineerde mens (bvb Lombroso)
- Sociale gevaarlijkheid
,▪ Enge definitie criminaliteit: strafrecht
o overtredingen, wanbedrijven, misdaden ➔ misdrijven (2026)
o Sutherland (1949, 31) “The essential characteristic of crime is that it is behaviour
which is prohibited by the state as an injury to the state and against the state
may react, at least as a last resort, by punishment”
o Iets doen of niets doen (verzuim)
o Criminaliseren versus decriminaliseren versus legaliseren (en reguleren):
illegaal/legaal versus strafbaar/niet-strafbaar
-Misdrijf: overkoepelend
Soms is een feit een misdrijf maar sosm is ook niets doen een misdrijf
-Criminaliseren= iets is illegaal en strafbaar in een strafwet via straffen , krijgt
strafbald
-Decriminaliseren= illegaal maar niet meer strafbaar , administratief bv gasboete,
geen strafblad
-Legaliseren= legaal, n meer strafbaar
=> regels gaan opleggen : regulariseren
Bv min 18 jaar nog altijd strafbaar
▪ Brede, sociale definitie: criminaliteit als sociaal construct
o Maar Sutherland zegt ook: criminologen moeten zich niet hiertoe beperken
->Criminaliteit, deviant gedrag, overlast, dreiging (niet SWb maar in Wet
inlichtingen en Veiligheidsdienst 1998)
o Criminaliteit als een product van cultuurgebonden sociale interactie. Resultaat
en gevolg van een interactie en negotiatie tussen individuen die samenleven in
een complexe sociale groep. Zie ook sociaal contract.
o Ook radicale stroming in (zie lessen Kritische Criminologie)
Variatie in tijd en ruimte
Criminaliteit: evolutie van tijd en ruimte
Iets kan misdrijf zijn in een bepaald land/jaar en niet in een andere
Bv avortus
Wie bepaalt wat er cr is : persoon die da zegt is een machtspersoon
▪ Criminaliteit en politiek
o Criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een sociale en
politieke context
o Reflectie van de tijd waarin we leven
o Bvb American Prohibition
o Pol context: abortus <-> Soc context: roken
, ▪ Normatieve versus reactieve definitie
o Normatieve criminaliteitsdefinitie: criminaliteit dat indruist tegen de norm
(strafrechtsnorm, morele norm, sociale norm)
o Reactieve criminaliteitsdefinitie: sociale reactie op gedrag/handeling. Iets
bestempelen als criminaliteit versus enge invulling criminaliteit (zie ook les
labeling, conflict en culturele criminologie)
o Normatief: ingaat tegen de norm <-> Reactieve: zelf def als criminaliteit
▪ Wat is criminologie?
Garofalo: Italiaanse academische jurist ° concept
Topinard: gebruikte voor het eerst het concept criminologie
➔ Zagen “Criminologie als het Lombrosiaans project”
o Genoemd naar Lombroso (zie latere les)
o Onderzoeken van karakteristieken van mensen die criminaliteit plegen
versus mensen die geen criminaliteit plegen, etiologie
Versus
“Criminologie als overheidsproject”: empirisch onderzoek naar de werking van
politie, gevangenissen en de meting van criminaliteit, ten dienste van de overheid
(beleidsondersteunend)
➔ Garland: moderne criminologie is het product van deze 2 afzonderlijke
stromen, 2 stromingen naar elkaar toe gegroeid
CR als twee manieren beschouwd
1 als Lombrosiaans effect: mens gedetermineerd, geboren crimineel , uiterlijke
kenmerken, onderzoeken wrm iem cr gaat plegen, karakteristieken
2 als OH pproject: cr ingezet worden om beleid te verbeteren (de 4 dingen)
▪ Sutherland: “the study of the making of laws, the breaking of laws and of
society’s reaction to breaking the laws”
o Niet volledig want quid de studie van fenomeen die geen wet overtreden maar
risicovol zijn en schade kunnen berokkenen
o 3 grote domeinen: 1) de studie van criminaliteit 2) de studie van de personen die
criminaliteit plegen 3) de studie van de reactie (strafpraktijken en penologie)
Criminologie als interdisciplinair onderwerp
o Psychologie, sociologie, recht, statistiek/wiskunde,…
