KU TP4 H3 en H4
H3 Vroeg Renaissance (15e eeuw)
● Santa Maria del Fiore: koepel in Florence, voorbeeld van ‘renaissance’
- Architect Brunelleschi, maakte een buiten- en binnenkoepel
e
● Renaissance begint voor 1400 in Italië, 16 eeuw in Europa
- Wedergeboorte van de klassieke oudheid
● In Bourgondische Rijk (Noord-FR en BELG) blijven kunstenaars nog lang de gotiek volgen
Klassieke voorbeelden
● De domkoepel Kathedraal gebouwd in 1296, gewijd aan Maria (tonen status)
● Bouw duurt 140 jaar, stijl verandert mee met overgang Middeleeuwen naar Renaissance
(voornamelijk gotisch)
● Kennis ontbreekt voor de koepel op het dak, Brunelleschi bedenkt een oplossing
- Hij kijkt naar ruïnes uit klassieke oudheid (ideale verhoudingen van Vitruvius en hoe zware
blokken versleept/getakeld werden zonder takels)
- I.p.v. ambachtelijke bouwmeester is hij architect, ontdekt tekenen in lijn perspectief (handig
voor showen opdrachtgevers
● Inwijding Als koepel klaar is wordt hij ingewijd met nummer van Guillaume Dufay
- Vlaamse componist, grondlegger Vlaamse polyfonie
- Dufay gebruikt getalsverhoudingen die overeenkomen met maatvoering van kerk en koepel
voor aantal stemmen/coupletten
- Aanwezigheid van de paus blijkt uit de tekst
● Pazzi Kapel Brunelleschi laat in gebouwen wiskundige basis van ontwerpen zien
- Privékapel familie Pazzi: donkere ribben die indeling op vloer benadrukken dat wiskundige
figuren beslaat (kubus, vierkant, bol)
- Gebouwd volgens centraalbouw, gericht op middelpunt, veel symmetrie, alles logisch en
wiskundig in elkaar (het evenwicht dat wordt bepleit door Vitruvius is oude geschriften)
- De Pazzi’s plegen een aanslag maar dat mislukt, dus vluchten zij
Vlaanderen
e e
● De intocht Bourgondische Rijk ontstaat vanuit Frankrijk en breidt zich in 14 en 15 eeuw uit
tot in Zuidelijke Nederlanden
● Bourgondische vorsten laten zich bejubelen bij feesten
● Gent is dichtbevolkte stad en strijd voor zelfstandige positie binnen het rijk. Als Filips de
Goede intocht in Gent wil hij zijn macht laten blijken over Gent, er wordt flink
uitgepakt/versierd
● Altaarstuk De aanbidding van het Lam Gods is enorm, staat in Sint-Baafskathedraal. Wordt
onthuld als hertog arriveert
● Gebroeders van Eyck Veelluik uit kathedraal is gemaakt door Jan en Hubert van Eyck
- 12 panelen en 8 scharnieren om het te sluiten (verschillende voorstellingen)
● Vanaf 1425 werkt Jan aan hof Bourgondiërs, maar accepteert ook opdrachten van bijv. kerk
● Er is protest, Gentenaren zijn tegen hertog en zeggen dat zij het beroemde werk van de
meester-schilders in bezit heeft
● Hoffeesten Er reist met Bourg. Hertogen ook hofhouding meet (met hofkapel voor muziek)
- Filips organiseert feestbanketten, met acteurs/musici, alles om gasten te verrassen
, Vlaamse polyfonie
● Cantus firmus Dufay is grondlegger Vlaamse polyfonie
- Kenmerkend is cantus firmus: bestaande melodie als basis voor meerstemmige muziek
- Soms is dit startpunt van 4 of 5 delen van mis (grotere eenheid tussen de delen)
● In het werk van Dufay is dit te volgen bij tenorstem, andere stemmen vlechten hier
melodieën omheen
e
● In begin gebruiken componisten hiervan gregoriaanse zang, in loop van 15 eeuw steeds
vaker wereldlijke liederen
● Dufay een van de eerste die cantus firmus kiest voor soldatenlied
● L’homme armé Johannes Ockeghem neemt dit soldatenlied als uitgangspunt voor een mis
- Wordt moeilijk verwerkt waardoor alle stemmen gelijke rol hebben
- Cantus firmus minder herkenbaar, ingevlochten stemmen zorgen wel voor hechte structuur
- Hij breekt records met 36 stemmen op elkaar, waar er om de beurt 18 gelijktijdig klinken
● Josquin des Prez laat 24 stemmen gelijk horen
- Lijkt minder ingewikkeld en ‘bedacht’ dan Ockeghem, omdat Josquin emoties uit tekst in
muziek laat horen
- Dit is eind 15e eeuw vernieuwend
● Gezelschapsdans is belangrijk bij feesten
● Base danse is geliefd bij Italië en Bourgondië hof
- Basis is veel passen, buigingen, wendingen
- deftige, langzame dans
- Dansers volgen elkaar en raken elkaar hooguit met vingertoppen aan
● Voorgeschreven mode (dames lange slepen, heren puntschoenen) beperkt bewegingsvrijheid
● Snellere, lossere dans is de tourdion, nog sneller is de moresca (door groep dansers op hof)
- Van oorsprong een zwaarddans (hoge sprongen en stampende voeten, verwijzing naar strijd
tussen christenen en islamieten)
- Wordt gedanst door kleurrijk uitgedoste, zwart geschminkte dansers, met zwaarden
- Eerste voorbeeld westerse theaterdans
De’Medici
e
● Palazzo Medici Riccardi In 15 eeuw democratisch bestuur Italië
● Florence in handen van de Signoria (9 leden, elke 2 maanden gekozen door
gilden/kooplieden)
● Familie De’Medici regeert eigenlijk voornamelijk
● De’Medici rijke geworden met wol handen/bankieren
e
● In 15 eeuw groeit hun politieke macht > ze stimuleren bouwprojecten/kunst
● 1444: Michelozzo krijgt opdracht een woon-en werkpaleis voor De’Medici te bouwen
(Palazzo Medici Riccardi)
● Staat midden in stad, een van eerste renaissance gebouwen
● Bouwstijl van ruwe blokken benedenverdieping > ontleend aan Romeinse voorbeelden
e
● 16 eeuw: de palazzo uitgebreid door familie Riccardi
e
● Bescheidenheid is kenmerkend voor 15 eeuw, daarna wordt vorstelijk openbaar
● David als symbool Stond als bronzen beeld op binnenplaats palazzo (gemaakt door Donatello
● Is eerste naaktbeeld sinds klassieke oudheid > mijlpaal vroegrenaissance
● Verwijst naar bijbelverhaal waar David Goliath verslaat
● David staat symbool voor strijdvaardigheid/zelfbewustzijn van De’Medici
H3 Vroeg Renaissance (15e eeuw)
● Santa Maria del Fiore: koepel in Florence, voorbeeld van ‘renaissance’
- Architect Brunelleschi, maakte een buiten- en binnenkoepel
e
● Renaissance begint voor 1400 in Italië, 16 eeuw in Europa
- Wedergeboorte van de klassieke oudheid
● In Bourgondische Rijk (Noord-FR en BELG) blijven kunstenaars nog lang de gotiek volgen
Klassieke voorbeelden
● De domkoepel Kathedraal gebouwd in 1296, gewijd aan Maria (tonen status)
● Bouw duurt 140 jaar, stijl verandert mee met overgang Middeleeuwen naar Renaissance
(voornamelijk gotisch)
● Kennis ontbreekt voor de koepel op het dak, Brunelleschi bedenkt een oplossing
- Hij kijkt naar ruïnes uit klassieke oudheid (ideale verhoudingen van Vitruvius en hoe zware
blokken versleept/getakeld werden zonder takels)
- I.p.v. ambachtelijke bouwmeester is hij architect, ontdekt tekenen in lijn perspectief (handig
voor showen opdrachtgevers
● Inwijding Als koepel klaar is wordt hij ingewijd met nummer van Guillaume Dufay
- Vlaamse componist, grondlegger Vlaamse polyfonie
- Dufay gebruikt getalsverhoudingen die overeenkomen met maatvoering van kerk en koepel
voor aantal stemmen/coupletten
- Aanwezigheid van de paus blijkt uit de tekst
● Pazzi Kapel Brunelleschi laat in gebouwen wiskundige basis van ontwerpen zien
- Privékapel familie Pazzi: donkere ribben die indeling op vloer benadrukken dat wiskundige
figuren beslaat (kubus, vierkant, bol)
- Gebouwd volgens centraalbouw, gericht op middelpunt, veel symmetrie, alles logisch en
wiskundig in elkaar (het evenwicht dat wordt bepleit door Vitruvius is oude geschriften)
- De Pazzi’s plegen een aanslag maar dat mislukt, dus vluchten zij
Vlaanderen
e e
● De intocht Bourgondische Rijk ontstaat vanuit Frankrijk en breidt zich in 14 en 15 eeuw uit
tot in Zuidelijke Nederlanden
● Bourgondische vorsten laten zich bejubelen bij feesten
● Gent is dichtbevolkte stad en strijd voor zelfstandige positie binnen het rijk. Als Filips de
Goede intocht in Gent wil hij zijn macht laten blijken over Gent, er wordt flink
uitgepakt/versierd
● Altaarstuk De aanbidding van het Lam Gods is enorm, staat in Sint-Baafskathedraal. Wordt
onthuld als hertog arriveert
● Gebroeders van Eyck Veelluik uit kathedraal is gemaakt door Jan en Hubert van Eyck
- 12 panelen en 8 scharnieren om het te sluiten (verschillende voorstellingen)
● Vanaf 1425 werkt Jan aan hof Bourgondiërs, maar accepteert ook opdrachten van bijv. kerk
● Er is protest, Gentenaren zijn tegen hertog en zeggen dat zij het beroemde werk van de
meester-schilders in bezit heeft
● Hoffeesten Er reist met Bourg. Hertogen ook hofhouding meet (met hofkapel voor muziek)
- Filips organiseert feestbanketten, met acteurs/musici, alles om gasten te verrassen
, Vlaamse polyfonie
● Cantus firmus Dufay is grondlegger Vlaamse polyfonie
- Kenmerkend is cantus firmus: bestaande melodie als basis voor meerstemmige muziek
- Soms is dit startpunt van 4 of 5 delen van mis (grotere eenheid tussen de delen)
● In het werk van Dufay is dit te volgen bij tenorstem, andere stemmen vlechten hier
melodieën omheen
e
● In begin gebruiken componisten hiervan gregoriaanse zang, in loop van 15 eeuw steeds
vaker wereldlijke liederen
● Dufay een van de eerste die cantus firmus kiest voor soldatenlied
● L’homme armé Johannes Ockeghem neemt dit soldatenlied als uitgangspunt voor een mis
- Wordt moeilijk verwerkt waardoor alle stemmen gelijke rol hebben
- Cantus firmus minder herkenbaar, ingevlochten stemmen zorgen wel voor hechte structuur
- Hij breekt records met 36 stemmen op elkaar, waar er om de beurt 18 gelijktijdig klinken
● Josquin des Prez laat 24 stemmen gelijk horen
- Lijkt minder ingewikkeld en ‘bedacht’ dan Ockeghem, omdat Josquin emoties uit tekst in
muziek laat horen
- Dit is eind 15e eeuw vernieuwend
● Gezelschapsdans is belangrijk bij feesten
● Base danse is geliefd bij Italië en Bourgondië hof
- Basis is veel passen, buigingen, wendingen
- deftige, langzame dans
- Dansers volgen elkaar en raken elkaar hooguit met vingertoppen aan
● Voorgeschreven mode (dames lange slepen, heren puntschoenen) beperkt bewegingsvrijheid
● Snellere, lossere dans is de tourdion, nog sneller is de moresca (door groep dansers op hof)
- Van oorsprong een zwaarddans (hoge sprongen en stampende voeten, verwijzing naar strijd
tussen christenen en islamieten)
- Wordt gedanst door kleurrijk uitgedoste, zwart geschminkte dansers, met zwaarden
- Eerste voorbeeld westerse theaterdans
De’Medici
e
● Palazzo Medici Riccardi In 15 eeuw democratisch bestuur Italië
● Florence in handen van de Signoria (9 leden, elke 2 maanden gekozen door
gilden/kooplieden)
● Familie De’Medici regeert eigenlijk voornamelijk
● De’Medici rijke geworden met wol handen/bankieren
e
● In 15 eeuw groeit hun politieke macht > ze stimuleren bouwprojecten/kunst
● 1444: Michelozzo krijgt opdracht een woon-en werkpaleis voor De’Medici te bouwen
(Palazzo Medici Riccardi)
● Staat midden in stad, een van eerste renaissance gebouwen
● Bouwstijl van ruwe blokken benedenverdieping > ontleend aan Romeinse voorbeelden
e
● 16 eeuw: de palazzo uitgebreid door familie Riccardi
e
● Bescheidenheid is kenmerkend voor 15 eeuw, daarna wordt vorstelijk openbaar
● David als symbool Stond als bronzen beeld op binnenplaats palazzo (gemaakt door Donatello
● Is eerste naaktbeeld sinds klassieke oudheid > mijlpaal vroegrenaissance
● Verwijst naar bijbelverhaal waar David Goliath verslaat
● David staat symbool voor strijdvaardigheid/zelfbewustzijn van De’Medici
