Samenvatting Mondziekten & MKA Propedeutica | KU Leuven | 2026/27

Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie
Hoofdstuk 1: propedeutica
Inleiding

 Gelaat = kleine ruimte met zeer veel zintuigen —> allemaal klein verpakt
o Alles ondersteund + beschermd
o Zeer ingenieus systeem van anatomie
 Gelaat = belangrijk voor non-verbale communicatie
o Bv accident kan veel beïnvloeden van slechter zien —> asymmetrie = forse gevolgen
 Bv patiënt wordt genegeerd doordat hij er anders uitziet, ondanks feit dat hij
intellectueel nog normaal is
 Casus 1: V, goedaardige tumor aan bovenkaak
o Initieel conservatieve behandeling —> blijft verder groeien en weefsels
kapotgemaakt
 R/ verwijderen bovenkaak —> grote gevolgen indien geen reconstructie
 Herstellen bovenkaak met transplantaat van fibula (ook tanden gemaakt) 
gepland en uitgevoerd adhv 3D printing (milimeter werk)
 Ook bloedvaten en zenuwen weggenomen
 2w na ingreep niets meer te zien —> kan terug normaal
functioneren
o Tanden = onderdeel faciaal skelet
 MKA = uitgebreide discipline —> trauma + preprosthetische ingrepen + tandimplantaten +
ingesloten tandelementen + hoofd-halsinfecties + goedaardige tumoren en cysten
o Mondkanker aangezichtsreconstructie
o Orthognatische heelkunde
o Aangeboren afwijkingen
o Vasculaire malformaties

Raadpleging en beeldvorming MKA

 MKA is diagnosticeren en snijden
o Beeldvorming adhv RX-OPG (orthopantomogram) en RX-CBCT = toestellen die rond
patiënt draaien en 2D beeld vanuit alle richtingen geven
 Cone beam CT = andere techniek vs klassieke CT —> 3D beeld doorheen
gezicht met lagere stralingsdosis
 Veel minder tot geen weke delen zichtbaar
 RX-OPG = essentieel onderzoek —> laat toe kaken duidelijk in beeld te brengen
o Effectieve stralingsdosis = ca 15mSv = 2-3d natuurlijke achtergrondstraling (tandfilm
= ca 1µSv)
 Cone beam CT = effectieve dosis 100µSv tot 500-700 µSv ifv FOV (= field of view) —> hoe
kleiner veld, hoe lager stralingsdosis
o Bij kinderen nood aan lagere FOV —> beschermen schildklier + loodbril
 Stralingsblootstelling dentale beeldvorming = gelijkaardig aan ca 2d natuurlijke
achtergrondstraling of vlucht van 2-4u

, o Stralingsblootstelling foetus bij tandheelkundige radiologie = NIET relevant —>
loodschilden voor foetus NIET van toepassing
 Raadpleging MKA en beeldvorming gaan hand-in-hand —> niet enkel voor diagnose, maar
ook voor begeleiding ingrepen onder lokale anesthesie (bv verwijderen wijsheidstanden of
prothetische kaakcorrecties (< 2u))
o Lokale anesthesie = adhv xylocaïne, mepivacaïne en articaïne —> 1 prikje zorgt
ervoor dat helft onderkaak en tong uitgeschakeld worden
 In principe kan je kaak verwijderen onder lokale verdoving
o Jongere mensen vaak zenuwachtiger —> IV sedatie + lokale sedatie =
tussenoplossing (niet volledig in slaap)
 Ouderen vaak minder last
 Axiolyse + IV sedatie = controle van bloeddruk, zuurstofsaturatie en
capnografie + patiënt is nuchter
o Algemene anesthesie bij grotere ingrepen
 MKA = belangrijke rol ingenieurs —> belangrijk voor goede planning
o Zoveel mogelijk digitale informatie verzamelen —> virtuele integratie (CAD-CAM)
o Bv virtuele transplantatie hoektand —> 3D replica gebruikt als chirurgische mal

Anatomie van het gelaat

 Mandibula (onderkaak) = enige bot dat los is in craniofaciale complex —> ophanging aan 2
condyli onder os temporale
o Mandibula = onderste 1/3 gelaat
o ATM-pijn problematiek = zeer frequent —> ¼ alle raadplegingen
 Verticale en horizontale gelaatspijlers —> ondersteuning + bescherming
o Bovenkaak => pijlers => sterke structuren
 Verticale en horizontale pijlers kunnen veel kracht weerstaan (verticaal en
horizontaal)
 Tussen pijlers = lucht/zeer dun bot = kreukelzone —> gemaakt om te breken
zodat energie hier behouden wordt
 Ter bescherming van bv oog
 Faciale architectuur = gepneumatiseerde structuur —> overal sinussen = bescherming
faciaal skelet
o Kinderen = minder ontwikkelde sinussen (bv geen frontale sinus) —> trauma geeft
ander verloop en presentatie
 Gelaat = sterk gevasculariseerd —> bijna geen problemen om na ingreep goede
vascularisatie te verkrijgen
o Nadeel = nabloeding als belangrijkste complicatie MKA-ingrepen
 Frequente bloedingsplaatsen
 Neus = a. Sphenopalatina
 Orbita
 Bloeding kan niet altijd onmiddellijk weg —> gevaar voor omliggende
structuren (bv oog)
 Innervatie van het gelaat door n. V (= n. Trigeminus) voor sensibiliteit —> belangrijk voor
diagnostiek

, o N. Trigeminus = belangrijk voor bezenuwing kaak —> moet goed herstellen na
ingreep
 Motorische innervatie gelaat door n. VII (= n. Facialis)
o Oorspeekselklieroperatie = op verloop n. Facialis —> volledig openleggen en
bestuderen VOOR verwijderen structuren
 Weten waar takken n. Facialis lopen om aangezichtsverlamming te
vermijden
 Musculatuur gelaat = 2 groepen kauwspieren = sluiters >> sterker als openers
o Sluiters
 M. Temporalis
 M. Masseter = gelegen aan buitenkant (goed palpeerbaar)
 Kort en krachtige bewegingen (NIET hele dag)
 M. Pterygoïdeus medialis
o Openers —> als patiënt kaak niet goed open krijgt kan dit tgv kramp sluiter zijn
(belangrijk om te weten welke spier aangetast is)
 M. Pterygoïdeus lateralis
 M. Mylohyoideus
 M. Digastricus
 M. Geniohyoideus
 Tandbogen = opgedeeld in 2 kwadranten (zowel bij volwassenen als bij kinderen)
o Centrum = voor de middenlijn
o Distaal = weg van middenlijn
o Mediaal = naar middenlijn toe
o Vestibulaire zijde = wangzijde
o Linguale zijde = tussen tanden en tong
 Tanden = genummerd —> kwadranten en middellijnen komen hiervoor terug
o Cijferkwadrant + positie = cijfer van tand (altijd 2 cijfers)
 Bv bovenste kwadrant en 2de tand = tand 12
 Tand = omgeven door harde laag bescherming = glazuur
o Thv tandwortel geen glazuur —> cement

Klinisch onderzoek: intra-oraal

 Tandvlees = normaal mooi roze (mag niet te veel bloeden —> veel bloeden = infectie)
o Tandvlees rondom tanden = hard
o Mondbodem = losse mucosa —> beweeglijk
 Tandbogen = donker
 Gehemelte = vaste mucosa
o Ook weke delen mucosa
o Kleur mucosa = veel informatie
 Graad keratinisatie —> veel keratinisatie = wittere kleur
 Dikte epitheel
 Hoeveelheid melanine
 Concentratie en staat dilatatie capillairen in onderliggend bindweefsel

,  Indien alle tanden weggehaald en vervangen door volledige prothese = kans op schuren —>
vorming eelt = keratinisatie = witter worden gehemelte
 Orale mucosa = opgebouwd uit verschillende lagen —> geen duidelijke scheiding tussen
lamina propria en submucosa
o Epitheel
o Lamina propria
o Submucosa
 Tandvlees = gingiva = mucoperiost = vast + GEEN submucosa + lamina propria direct op
periost vastgemaakt
 Mondslijmvlies = losse mucosa = beweeglijk + opgebouwd uit epitheel, lamina propria en
submucosa
o Typische goedaardige pathologieën orale mucosa
 Fordyce spots in wangmucosa = talgkliertjes (= witte plekjes aan binnenkant
mond)
 Secretieblaasjes kleine speekselkliertjes onderlip
 Descriptieve terminologie
o Macula = mucosale of huidverkleuring, niet verheven in begrensd gebied (< 1cm) in
de mond (tot 10cm in de huid)
 Bv orale melanotische macula/focale melanosis
 Bv café-au-lait macula van de huid
 Kan syndromaal of niet syndromaal zijn
o Erosie = denudatie die boven basale laag epitheel blijft (≠ litteken)
 Bv erosie tgv erosieve lichen planus
 Aft = snelle genezing indien goede vascularisatie —> doorverwijzing indien >
2w aanwezig in de mond
 Bv pemphigus, erosieve lichen planus (= dequamatieve gingivitis) of
erythema multiforme
o Ulcus = denudatie die doorheen basale laag epitheel gaat
 Bv traumatisch ulcus tongrand
 Bv trauma, aften, virale infecties, granulomateuze aandoeningen of
mondkanker
 Indien andere aandoeningen = langer dan 10d aanwezig
o Papel = klein, oppervlakkig, verheven vast letsel < 1cm diameter (= kleine poliep)
 Bv fibro-epitheliale poliep
 Zeer gevarieerde oorsprong
 Infectie
 Inflammatie
 Hyperplasie
 Neoplasie
o Plaque = vlak, oppervlakkig, verheven soliede letsel mucosa of huid > 1cm diameter
—> kan dieper in dermis intreden
 Bv leukoplakie bij rokers
 Verschillende types letsels
 Witte letsels
 Roodwitte letsels